Chất lượng không khí đang là mối lo ngại ngày càng lớn với các bậc phụ huynh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, khoảng 93% trẻ em dưới 15 tuổi trên toàn cầu đang phải hít thở bầu không khí có nồng độ bụi mịn vượt quá mức khuyến nghị về chất lượng không khí. Con số này cho thấy mức độ phổ biến của vấn đề, đặc biệt đáng lo ngại khi xét đến những nguy cơ sức khỏe mà bụi mịn có thể gây ra cho trẻ nhỏ.
1. Vì sao trẻ em dễ bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm không khí hơn người lớn?
So với người lớn, trẻ em hít thở nhanh hơn và hấp thu lượng không khí lớn hơn so với trọng lượng cơ thể, đồng nghĩa với việc hấp thu nhiều chất ô nhiễm hơn trong cùng một khoảng thời gian. Hệ hô hấp và hệ miễn dịch của trẻ cũng chưa phát triển hoàn thiện như người lớn, khiến trẻ dễ bị tổn thương hơn trước các tác nhân ô nhiễm. Thêm vào đó, trẻ nhỏ thường dành nhiều thời gian hoạt động ngoài trời hơn, kể cả vào những thời điểm chất lượng không khí kém, làm tăng thêm mức độ phơi nhiễm.
Trẻ em là nhóm đặc biệt nhạy cảm với ô nhiễm không khí.
2. Nguy cơ hen suyễn và nhiễm trùng đường hô hấp
Nguy cơ phổ biến và được biết đến nhiều nhất là trẻ có thể khởi phát hoặc làm nặng thêm tình trạng hen suyễn ở các mức độ khác nhau. Theo các bác sĩ chuyên khoa hô hấp và dị ứng nhi, nguy cơ này càng tăng cao khi trẻ sống trong khu vực đô thị ô nhiễm hoặc trong nhà có khói thuốc lá, đặc biệt nếu trẻ vốn đã có cơ địa dị ứng.
Bên cạnh hen suyễn, ô nhiễm không khí còn liên quan đến việc gia tăng các đợt nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính ở trẻ, từ viêm đường hô hấp trên thông thường đến viêm phổi, một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ dưới 5 tuổi trên toàn cầu.
3. Ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển phổi
Ngoài các đợt bệnh cấp tính, ô nhiễm không khí kéo dài còn ảnh hưởng đến quá trình phát triển phổi của trẻ trong giai đoạn phổi vẫn còn tiếp tục hoàn thiện cho đến tuổi trưởng thành. Một nghiên cứu theo dõi dài hạn hàng nghìn trẻ em tại Mỹ trong 8 năm cho thấy trẻ sống ở khu vực có nồng độ bụi mịn cao có chức năng hô hấp suy giảm rõ rệt so với trẻ sống ở khu vực không khí sạch hơn, với mức độ ảnh hưởng được ghi nhận tương đương với mức ảnh hưởng của việc phơi nhiễm khói thuốc lá từ mẹ. Chức năng phổi suy giảm trong giai đoạn phát triển có thể để lại hậu quả kéo dài đến tận tuổi trưởng thành, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh phổi mạn tính về sau.
Đáng chú ý, phơi nhiễm với ô nhiễm không khí ngay từ trong giai đoạn bào thai cũng có thể ảnh hưởng đến cấu trúc và chức năng phổi của trẻ sau khi sinh. Một số nghiên cứu ghi nhận trẻ có mẹ phơi nhiễm bụi mịn nhiều trong thai kỳ có chức năng hô hấp thấp hơn khi được đo trong những năm đầu đời, cho thấy việc bảo vệ trẻ khỏi ô nhiễm không khí nên được quan tâm ngay từ trước khi trẻ chào đời.
Bên cạnh hệ hô hấp, một số nghiên cứu cũng đang tìm hiểu mối liên hệ giữa việc sống trong khu vực ô nhiễm, chẳng hạn gần các trục đường giao thông lớn, với nguy cơ gia tăng các rối loạn thần kinh hoặc tâm thần ở trẻ về lâu dài. Đây là hướng nghiên cứu còn khá mới, các bằng chứng hiện tại chủ yếu mang tính quan sát và cần thêm nhiều nghiên cứu quy mô lớn hơn để làm rõ mức độ và cơ chế của mối liên hệ này, nhưng bước đầu đã cho thấy tác động của ô nhiễm không khí đến sức khỏe trẻ em có thể không chỉ giới hạn ở hệ hô hấp.
4. Cha mẹ có thể làm gì để bảo vệ con?
Ở cấp độ gia đình, có thể hạn chế cho trẻ vận động mạnh ngoài trời vào những ngày chất lượng không khí kém, ưu tiên các khung giờ không khí trong lành hơn như sáng sớm nếu có thể. Trong nhà, cần tuyệt đối tránh để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá, đây là một trong những nguồn ô nhiễm không khí trong nhà dễ kiểm soát nhất nhưng lại có tác động rất lớn đến sức khỏe hô hấp của trẻ.
Ở cấp độ cộng đồng, phụ huynh có thể chủ động tham gia các hoạt động nhằm cải thiện chất lượng không khí xung quanh trường học, khu vui chơi và khu dân cư.
Ô nhiễm không khí là vấn đề sức khỏe cộng đồng cần sự chung tay ở cả cấp độ gia đình lẫn xã hội. Trong khi chờ đợi những thay đổi lớn hơn về chính sách và quy hoạch đô thị, các bậc phụ huynh vẫn có thể chủ động thực hiện những điều chỉnh nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày để giảm bớt mức độ phơi nhiễm của con mình, đặc biệt là giữ cho không khí trong nhà luôn sạch và tuyệt đối tránh xa khói thuốc lá.
