Ợ chua là triệu chứng phổ biến, thường xảy ra khi dịch dạ dày chứa acid trào ngược lên thực quản, thậm chí lên vùng họng, gây cảm giác chua hoặc nóng rát sau xương ức, cổ họng. Tình trạng này có thể xuất hiện thoáng qua sau khi ăn quá no, nhưng nếu kéo dài hoặc tái diễn thường xuyên, người bệnh cần lưu ý nguy cơ mắc bệnh trào ngược dạ dày - thực quản.
Acid dạ dày tiếp xúc nhiều lần với niêm mạc thực quản có thể gây viêm, loét, chít hẹp thực quản và làm tăng nguy cơ Barrett thực quản - tổn thương tiền ung thư có thể làm tăng nguy cơ ung thư thực quản.
Vì sao bị ợ chua?
Ợ chua chủ yếu liên quan đến hoạt động không hiệu quả của cơ thắt thực quản dưới (LES). Bình thường, cơ này đóng lại sau khi thức ăn đi xuống dạ dày, giúp ngăn dịch dạ dày trào ngược. Khi LES giảm trương lực hoặc giãn không đúng thời điểm, acid và dịch dạ dày có thể trào lên thực quản.
Một số nguyên nhân và yếu tố thuận lợi thường gặp gồm:
- Rối loạn cơ thắt thực quản dưới: LES giảm trương lực hoặc thường xuyên giãn thoáng qua khiến dịch dạ dày dễ trào ngược.
- Thoát vị hoành: Một phần dạ dày di chuyển lên trên cơ hoành, làm thay đổi cấu trúc và giảm hiệu quả hoạt động của LES.
- Chậm làm rỗng dạ dày: Thức ăn lưu lại lâu trong dạ dày làm tăng áp lực, từ đó thúc đẩy trào ngược.
- Chế độ ăn và sinh hoạt: Ăn quá no, sử dụng nhiều thực phẩm giàu chất béo, rượu bia, cà phê, đồ uống có gas và hút thuốc lá có thể khiến triệu chứng nặng hơn. Thừa cân, béo phì, mang thai và stress cũng là những yếu tố thuận lợi.
- Thuốc và bệnh lý đi kèm: Một số loại thuốc có thể làm giảm trương lực LES hoặc gây kích ứng đường tiêu hóa, khiến triệu chứng trào ngược dễ xuất hiện hơn.
Ợ chua thường do dịch dạ dày trào ngược lên thực quản. Ảnh AI.
Biểu hiện ợ chua cần lưu ý
Triệu chứng điển hình là ợ nóng, với cảm giác nóng rát phía sau xương ức, có thể lan lên cổ hoặc họng. Triệu chứng thường tăng sau ăn, khi nằm hoặc cúi người.
Ngoài ra, người bệnh có thể gặp:
- Ợ trớ: Dịch acid hoặc thức ăn từ dạ dày trào lên miệng, thường để lại vị chua hoặc đắng.
- Đau ngực, khó nuốt: Có thể xuất hiện khi niêm mạc thực quản bị kích thích hoặc tổn thương. Đau ngực đôi khi dễ nhầm với bệnh lý tim mạch.
- Ho, khàn tiếng: Acid trào ngược lên họng, thanh quản có thể gây kích thích, dẫn đến ho kéo dài hoặc khàn tiếng.
- Rối loạn giấc ngủ: Triệu chứng thường nặng hơn khi nằm, gây khó chịu và ảnh hưởng chất lượng giấc ngủ.
Chẩn đoán ợ chua như thế nào?
Với trường hợp có triệu chứng điển hình, bác sĩ có thể dựa vào bệnh sử và thăm khám để định hướng chẩn đoán. Khi triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh có thể được chỉ định một số phương pháp thăm dò.
Nội soi thực quản - dạ dày giúp phát hiện viêm, loét, chít hẹp hoặc Barrett thực quản và có thể lấy mẫu sinh thiết khi cần.
Đo pH thực quản 24 giờ giúp đánh giá tần suất và mức độ acid trào ngược, đặc biệt trong trường hợp chẩn đoán chưa rõ hoặc triệu chứng không điển hình.
Đo áp lực và vận động thực quản (manometry) được sử dụng để đánh giá chức năng LES và nhu động thực quản trong một số trường hợp cần thiết.
Cách điều trị ợ chua
Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ và tần suất triệu chứng. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc kéo dài mà cần được bác sĩ đánh giá nếu triệu chứng thường xuyên hoặc kéo dài.
Một số nhóm thuốc có thể được sử dụng gồm:
- Thuốc kháng acid: Trung hòa acid, giúp giảm nhanh các triệu chứng nhẹ, không thường xuyên.
- Thuốc ức chế thụ thể H2: Giúp giảm tiết acid dạ dày, có thể được sử dụng trong một số trường hợp triệu chứng nhẹ hoặc vừa.
- Thuốc ức chế bơm proton (PPI): Có hiệu quả cao trong kiểm soát acid và thường được sử dụng để điều trị bệnh trào ngược dạ dày - thực quản. Người bệnh cần sử dụng đúng liều, thời điểm và thời gian theo chỉ định của bác sĩ, đặc biệt khi điều trị kéo dài.
Trong một số trường hợp trào ngược nặng, không đáp ứng với điều trị nội khoa hoặc đã xuất hiện biến chứng, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp can thiệp, trong đó có phẫu thuật chống trào ngược.
Thay đổi lối sống giúp giảm ợ chua
Bên cạnh điều trị bằng thuốc, thay đổi thói quen sinh hoạt đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát triệu chứng. Người bệnh nên:
- Chia nhỏ các bữa ăn, tránh ăn quá no.
- Không nằm ngay sau khi ăn; nên ăn bữa cuối trước khi ngủ ít nhất 2 - 3 giờ.
- Giảm cân nếu thừa cân, béo phì.
- Hạn chế rượu bia, cà phê, đồ uống có gas và thực phẩm nhiều chất béo nếu nhận thấy chúng làm triệu chứng nặng hơn.
- Không hút thuốc lá.
- Nếu thường xuyên trào ngược về đêm, có thể nâng cao đầu giường để hạn chế acid trào lên thực quản khi ngủ.
Ợ chua có thể chỉ là triệu chứng thoáng qua. Tuy nhiên, nếu tình trạng xuất hiện thường xuyên, kéo dài hoặc kèm khó nuốt, nuốt đau, nôn ói, sụt cân không rõ nguyên nhân, nôn ra máu hay đi ngoài phân đen, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám. Phát hiện và điều trị sớm giúp kiểm soát triệu chứng, hạn chế tổn thương thực quản và phòng ngừa biến chứng.
