Nuốt nghẹn là tình trạng thường gặp nhưng nhiều người chủ quan, dẫn đến những nguy hại nghiêm trọng cho sức khỏe. Đây được xem là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý nguy hiểm, đặc biệt liên quan đến đường tiêu hóa. Nếu triệu chứng xuất hiện lặp đi lặp lại, có xu hướng tăng dần, người bệnh cần sớm đến cơ sở y tế để được thăm khám, phát hiện nguyên nhân và can thiệp kịp thời.
Nhầm lẫn nuốt nghẹn với nuốt vướng
Nuốt nghẹn hay còn gọi là khó nuốt, là tình trạng người bệnh phải mất nhiều thời gian và nỗ lực để đẩy thức ăn hoặc nước từ miệng xuống dạ dày. Tình trạng này có thể gây đau, thậm chí khiến người bệnh không thể nuốt được.
Hiểu đơn giản, nuốt nghẹn là hiện tượng thức ăn bị mắc lại khi nuốt, buộc người bệnh phải sử dụng thêm "ngoại lực" thì thức ăn mới trôi xuống. Trong trường hợp nặng, thức ăn không thể xuống dạ dày và bị đẩy ngược ra ngoài qua động tác nôn.
Trong khi đó nhiều người lại nhầm lẫn cảm giác nuốt vướng ở họng với nuốt nghẹn. Với nuốt vướng, người bệnh chỉ cảm thấy vướng khi nuốt, không bị mắc thức ăn, không cần dùng ngoại lực để đẩy thức ăn xuống và không xuất hiện nôn thức ăn. Thậm chí, cảm giác nuốt vướng có thể chỉ xảy ra khi nuốt nước bọt, còn khi ăn uống bình thường lại không có biểu hiện khó chịu.
Nguyên nhân gây nuốt nghẹn
Nuốt nghẹn có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng người cao tuổi có nguy cơ cao hơn do quá trình lão hóa tự nhiên, sự hao mòn của thực quản và các bệnh lý đi kèm. Ngoài ra, tình trạng này cũng có thể xuất hiện khi ăn quá nhanh, nuốt vội, vừa ăn vừa nói cười, căng thẳng, bực tức hoặc khi ăn các loại thức ăn đặc, dẻo, dai, dễ dính. Khi đó, phản xạ co bóp của thực quản bị rối loạn khiến thức ăn tạm thời "đứng lại", gây cảm giác nghẹn ở cổ họng, đau tức ngực, khó thở.
Tuy nhiên, nuốt nghẹn không phải là biểu hiện bình thường của quá trình lão hóa. Triệu chứng này còn liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe khác, đặc biệt là các rối loạn thần kinh.
Nuốt nghẹn là triệu chứng thường gặp nhưng dễ bị bỏ qua.
Những bệnh lý có thể gây nuốt nghẹn
Nuốt nghẹn thực quản là cảm giác thức ăn bị mắc kẹt ở cổ họng hoặc vùng ngực sau khi nuốt. Nguyên nhân có thể bao gồm:
- Co thắt tâm vị, cơ vòng thực quản dưới không giãn ra khi nuốt
- Co thắt thực quản lan tỏa
- Hẹp thực quản do khối u, mô sẹo hoặc dị vật như thức ăn, răng giả
- Bệnh trào ngược dạ dày - thực quản (GERD)
- Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan
Nuốt nghẹn vùng hầu họng thường liên quan đến các bệnh lý tai - mũi - họng. Tình trạng này xảy ra khi cơ vùng họng bị suy yếu, khiến thức ăn khó di chuyển từ miệng xuống thực quản ngay từ giai đoạn bắt đầu nuốt. Nguyên nhân thường gặp gồm:
- Rối loạn thần kinh thực vật như đa xơ cứng, loạn dưỡng cơ, Parkinson
- Tổn thương thần kinh cấp tính như đột quỵ, chấn thương não hoặc tủy sống
- Bệnh túi thừa Zenker
- Một số bệnh ung thư và các phương pháp điều trị ung thư
Cảnh báo bệnh lý nguy hiểm
Một nguyên nhân nghiêm trọng thường gặp của nuốt nghẹn là ung thư thực quản - căn bệnh có tiên lượng xấu do giai đoạn sớm hầu như không có triệu chứng. Khi người bệnh xuất hiện nuốt nghẹn rõ rệt trên lâm sàng, khối u thường đã ở giai đoạn tiến triển Do đó, triệu chứng nuốt nghẹn có thể là dấu hiệu cho thấy bệnh đã bước sang giai đoạn muộn.
Ung thư thực quản xảy ra khi các tế bào trong lòng thực quản bị đột biến ADN, khiến chúng phát triển và phân chia mất kiểm soát. Các tế bào bất thường này tích tụ thành khối u, có khả năng xâm lấn các cấu trúc lân cận và di căn đến những cơ quan khác trong cơ thể.
Cần làm gì khi bị nuốt nghẹn?
Nếu không được can thiệp sớm, nuốt nghẹn có thể gây suy dinh dưỡng, sụt cân, mất nước do cơ thể không hấp thụ đủ chất. Người bệnh cũng có nguy cơ viêm phổi do hít sặc thức ăn hoặc chất lỏng vào đường thở. Trong một số trường hợp, thức ăn mắc kẹt có thể gây tắc đường thở, đe dọa tính mạng và cần cấp cứu khẩn cấp.
Vì vậy, khi nuốt nghẹn xảy ra thường xuyên và không liên quan đến thói quen ăn uống, người bệnh cần sớm đi khám để xác định nguyên nhân và điều trị kịp thời.
Để giảm nguy cơ nuốt nghẹn, cần thay đổi thói quen ăn uống như ăn chậm, nhai kỹ và nuốt từ từ. Ngoài ra, người bệnh nên:
- Cắt nhỏ các loại thức ăn dai, nhầy, trơn trước khi ăn
- Giữ tinh thần thoải mái trong bữa ăn, tránh căng thẳng, bực tức
Nếu nuốt nghẹn tái phát nhiều lần và có xu hướng tăng dần, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán chính xác. Trường hợp nghi ngờ tổn thương thực quản, bác sĩ có thể chỉ định nội soi thực quản, sinh thiết tổn thương để làm giải phẫu bệnh. Nếu nghi ngờ tổn thương ngoài thực quản, người bệnh có thể được chỉ định chụp X-quang, CT, MRI, soi khí phế quản và các xét nghiệm cần thiết khác. Hướng điều trị sẽ được quyết định dựa trên kết quả chẩn đoán cụ thể.
