Trong xã hội văn minh của người Việt, từ thiện đã trở thành một dạng văn hoá đẹp. Người ta làm từ thiện như một thói quen không cần suy tính. Điều đó được xem như là một cái “nghĩa” cần có của mỗi người trong cuộc đời này. Nhưng một số người đã lợi dụng cái “nghĩa”, cái “thiện” ấy để trục lợi cho bản thân!?
Loạn... các loại quỹ
Có một sự thật nhói lòng đang tồn tại trong cuộc sống hôm nay, đó là sự chân tình của việc thiện đã bị cuốn theo một dòng suy nghĩ và hành động mập mờ, không đúng bản chất với ý nghĩa của hai từ “từ thiện” mà vốn dĩ cuộc sống đã ban tặng. Hiện xã hội đang dấy lên một phong trào từ thiện “hão”, một số người “bám víu” vào từ thiện để khẳng định mình, để “kiếm chác” lợi lộc, danh tiếng, địa vị… Vì vậy “loạn” từ thiện đang bùng nổ, mà thực hư những ai thật sự có lòng từ bi bác ái, không biết được bản chất thật của từng việc từ thiện đúng sai, ý nghĩa đến chừng nào do mình thực hiện?
Được biết, theo quy định của Chính phủ, hiện chỉ có Quỹ Phòng chống lụt bão mới bắt buộc mọi công dân đóng góp, còn tất cả các quỹ khác đều là tự nguyện, không ép buộc, mọi người có thể đóng góp theo khả năng của mình, như: Quỹ Đền ơn đáp nghĩa, Quỹ Bảo trợ trẻ em, Quỹ Xóa đói giảm nghèo, Quỹ Xã hội từ thiện, Quỹ Khuyến học, Quỹ Chăm sóc người cao tuổi, Quỹ Vì người nghèo, Quỹ Phòng chống ma túy, Quỹ Đóng góp đầu tư cơ sở hạ tầng… Ngoài các loại quỹ đã kể trên, còn vô số các quỹ khác được thành lập một cách “tự phát” thông qua các tổ chức.
Vì lợi ích cá nhân, vì sự ham lợi không chính đáng mà có nhiều tổ chức, cá nhân đã lợi dụng nhiều loại quỹ từ thiện “tự cấp”, để đánh bóng thương hiệu cũng như tự PR bản thân mình. Minh chứng được đưa ra từ hàng loạt các bài báo như: Vụ đấu giá từ thiện... ảo: Những trò đùa đau đớn… Cụ thể như trong bài viết Những trò đùa đau đớn đăng trên tintuconline đã ghi: “Dư luận còn chưa hết sốc với “cú lừa” từ thiện 74 tỉ đồng mà các “nhà hảo tâm” hứa hão trong “Đêm hội Hoa hậu Trái đất và Doanh nhân hướng về miền Trung” thì sau đó lại rộ lên việc Công ty TNHH VICO (ở An Dương - Hải Phòng) “cứu trợ” các tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Bình những 2 tấn bột giặt Vì dân… quá đát.
Những sự kiện đó phải chăng đã trở thành hồi chuông cảnh tỉnh cho mỗi chúng ta về thực hư từ thiện, về việc loạn các quỹ từ thiện…
Các đại gia, ca sĩ… làm từ thiện “mồm”
Liên quan đến việc chi sai mục đích quỹ từ thiện, mới đây Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã ra Công văn số 253/TTg-KTTH, ngày 29/2/2010 yêu cầu 8 tỉnh: Bình Định, Hà Giang, Lai Châu, Nghệ An, Phú Yên, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Thanh Hóa nghiêm túc kiểm điểm rút kinh nghiệm trong việc báo cáo không đúng những thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh gây ra năm 2009; phân bổ kinh phí chậm; sử dụng kinh phí được hỗ trợ sai mục đích, không đúng đối tượng và không theo đúng quy định. |
Không chỉ “đại gia” mới làm từ thiện kiểu “hứa hão”, mà giới nghệ sĩ, những người được xem là “người của công chúng” hẳn hoi, cũng hăng hái làm từ thiện “mồm” để lừa công chúng. Có nhiều ca sĩ dùng “chiêu” rất độc, trước khi nhận lời làm từ thiện họ chấp nhận không nhận tiền cát-xê, thậm chí còn hứa ủng hộ thêm quà, nhưng đến ngày tổ chức, vì lí do quá bận nên không có thời gian tham gia, hoặc lại “trở chứng” đòi chi tiền cát-xê mới tham gia sự kiện quyên góp quỹ.
Tiền từ thiện đi vào những nơi “bất thiện”!
Mục đích của việc thành lập quỹ từ thiện là đem đến những gì tốt đẹp nhất dành cho các số phận kém may mắn, những hoàn cảnh khó khăn trong cuộc sống, nhưng cuối cùng số tiền thu được từ các quỹ ấy đã bị “kẻ trên” bòn rút.
Minh chứng là những vụ lùm xùm về việc chi sai mục đích Quỹ ủng hộ đồng bào lũ lụt ở tỉnh Kiên Giang mà nhiều kênh truyền thông đã đưa tin trong tháng 5/2011.
Vụ mới nhất được phát giác trong tháng 2 vừa qua là ông Ngô Trọng Bình - Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ tỉnh Khánh Hòa, kiêm Giám đốc Trung tâm Đào tạo huấn luyện sơ cấp cứu cộng đồng tỉnh Khánh Hòa đã sử dụng tiền vận động chương trình văn nghệ gây quỹ mổ tim cho trẻ em địa phương sai mục đích. Cụ thể số tiền thu được là 1,6 tỉ đồng, nhưng nộp về quỹ chỉ được 840 triệu đồng, số còn lại Hội Chữ thập đỏ chi cho Công ty Truyền thông nhân đạo (TP.HCM), đơn vị tổ chức sự kiện, với mức chi 50% kinh phí vận động theo hợp đồng giữa Hội và công ty này. Không chỉ vậy, ông Ngô Trọng Bình đã sử dụng kinh phí phát triển quỹ của Hội Chữ thập đỏ TW cấp để mua xe máy, đứng tên cá nhân và sử dụng riêng.
“Bệnh nặng” phải có thuốc trị đặc hiệu
Căn cứ tình hình thực tế thì đã đến lúc các cơ quan chức năng Nhà nước nên soạn thảo luật, quy chế về việc ban hành và quản lý các loại quỹ từ thiện một cách rõ ràng, cụ thể, theo từng nội dung: Ai là người có quyền cấp giấy phép thành lập quỹ từ thiện? Ai là người kiểm tra, giám sát số quỹ thu được, đồng thời số quỹ đó chi cho ai, có đúng mục đích không?
Đã đến lúc báo động các cơ quan chức năng phải vào cuộc, phải có luật và quy chế quản lý rõ ràng thì mới “khống chế” được những hình thức lạm dụng mượn danh từ thiện nhằm đánh bóng thương hiệu hay gây quỹ từ thiện nhằm đánh bóng thương hiệu, cá nhân hoặc lợi dụng quỹ chi sai mục đích, làm lợi cho bản thân, thương hiệu… Làm được như vậy thì quỹ từ thiện mới có ý nghĩa tốt đẹp như đúng bản chất ban đầu của nó.
Theo khảo sát ý kiến nhiều người quan tâm, nên chăng trao quyền quản lý, giám sát ấy cho UBMTTQ TW, tỉnh/thành là nơi cấp giấy phép thành lập và tổ chức. Đồng thời UBMTTQ TW, tỉnh/thành cũng là đơn vị giám sát các tổ chức, cá nhân thực hiện những chương trình gây quỹ. Đặc biệt, số tiền thu được từ quỹ từ thiện sẽ do UBMTTQ TW, tỉnh/thành trực tiếp quản lý. Chẳng hạn, khi đơn vị hay cá nhân A tổ chức sự kiện bán đấu giá vật gì đó gây quỹ cho đối tượng B, thì ngay ngày hôm đó số tiền thu được sẽ sử dụng trong việc chi phí tổ chức, còn lại trao cho UBMTTQ TW, tỉnh/thành quản lý và có trách nhiệm chuyển đến đúng đối tượng mà tổ chức và cá nhân A yêu cầu đăng ký trước khi tổ chức sự kiện gây quỹ. Có như thế mới quản lý và đảm bảo để tiền từ thiện đúng với ý nghĩa thiết thực của nó.
Lê Hải Châu (Ủy viên Ủy ban TW Mặt trận Tổ quốc Việt Nam)