Mùi thơm cam quýt, thông hay hoa thường khiến nhiều người có cảm giác căn nhà sạch sẽ và dễ chịu hơn sau khi lau dọn. Nhưng nghiên cứu mới cho thấy, chính những hợp chất tạo mùi trong sản phẩm tẩy rửa có thể phản ứng với ozone trong nhà, tạo ra lượng lớn hạt nano vô hình chỉ trong vài phút.
1. Nước tẩy rửa có mùi thơm được sử dụng phổ biến
Nhiều sản phẩm được sử dụng hằng ngày để lau sàn, xịt rửa mặt bàn, lau các bề mặt hoặc khử trùng trong nhà có thêm hương thơm. Mùi hương thường đến từ các hợp chất được giải phóng trong quá trình sử dụng sản phẩm.
Nghiên cứu do Brandon Boor, tại Đại học Purdue dẫn đầu cho thấy, cả chất tẩy rửa thông thường và các sản phẩm có nguồn gốc từ tinh dầu thực vật đều có thể giải phóng các hợp chất tạo mùi vào không khí. Một số hợp chất được đề cập gồm pinene, limonene, thymol và linalool. Trong quá trình vệ sinh, các chất này có thể bay hơi từ những giọt xịt hoặc từ bề mặt vừa được làm sạch, nhanh chóng trong nhà và tạo ra các hạt nano.
Để kiểm tra điều này trong điều kiện gần với thực tế, các nhà nghiên cứu đã sử dụng một ngôi nhà mô hình tại Đại học Purdue, có nhà bếp, sàn gỗ và phòng tắm. Họ tiến hành các hoạt động như lau sàn, xịt rửa mặt bàn và lau các bề mặt bằng những sản phẩm có mùi thơm. Kết quả cho thấy các phản ứng hóa học tạo hạt nano có thể xảy ra trong nhà nhanh hơn và ở nồng độ cao hơn nhiều so với ngoài trời.
Các sản phẩm tẩy rửa có mùi thơm có thể làm cho căn phòng thơm tho, nhưng chúng cũng có thể tạo ra ô nhiễm không khí vô hình chỉ trong vài phút. Ảnh AI.
Hàng tỷ hạt nano có thể hình thành và đi sâu vào phổi
Điều đáng lo ngại là quá trình này diễn ra rất nhanh. Chỉ trong vài phút sau khi sử dụng các sản phẩm tẩy rửa có mùi thơm, hàng tỷ hoặc hàng nghìn tỷ hạt có thể hình thành, tùy thuộc vào loại sản phẩm. Phần lớn là các hạt nano hoặc hạt siêu mịn, có kích thước chỉ khoảng 1-30 nanomet.
Những hạt này nhỏ đến mức các thiết bị theo dõi chất lượng không khí thông thường tại nhà có thể không phát hiện được. Vì vậy, người sử dụng gần như không nhận thấy rằng lượng hạt trong không khí đang tăng lên.
Đáng chú ý, nghiên cứu cho thấy việc vệ sinh thông thường có thể khiến nồng độ các hạt siêu mịn trong nhà tạm thời cao hơn mức đo được ngoài trời. Kích thước cực nhỏ của các hạt là yếu tố đáng quan tâm đối với sức khỏe. Chúng có thể lắng đọng ở nhiều vị trí trong đường hô hấp và đi sâu vào phổi. Khi tới những khu vực này, các hạt có thể góp phần gây kích ứng và viêm đường hô hấp. Một số hạt cũng có khả năng xâm nhập vào máu.
Đặc biệt, các nhà nghiên cứu nhận thấy lượng hạt hình thành trong quá trình vệ sinh có thể tạo ra liều lượng hạt hít vào tương đương hoặc cao hơn so với khi đứng ngoài trời gần một tuyến đường có giao thông đông đúc, dù thành phần của các hạt khác nhau.
Một vấn đề khác là ozone có thể làm quá trình hình thành hạt nano mạnh hơn. Trong một thí nghiệm, các nhà nghiên cứu sử dụng sản phẩm tẩy rửa bề mặt có mùi thơm cùng với đèn UV-C tầm xa dùng để khử trùng không khí. Các bóng đèn này tương tác với oxy trong không khí và tạo ra ozone. Khi ozone và các hợp chất tạo mùi cùng hiện diện ở nồng độ cao, quá trình hình thành hạt nano trở nên mạnh mẽ hơn.
Điều đáng nói là người sử dụng không nhìn thấy khói, bụi hay sương mù. Ngược lại, họ chỉ cảm nhận được mùi thơm dễ chịu và có thể nghĩ rằng không khí trong nhà đang rất sạch. Trong khi đó, các hạt nano vẫn có thể đang hình thành.
4 cách giảm tiếp xúc với hạt nano khi vệ sinh
Các nhà nghiên cứu không khuyến cáo ngừng vệ sinh nhà cửa. Vệ sinh vẫn rất quan trọng để loại bỏ virus và vi khuẩn khỏi các bề mặt. Điều cần lưu ý là quá trình vệ sinh có thể đồng thời tạo ra ô nhiễm không khí vô hình. Vì vậy, người dân có thể thực hiện một số biện pháp đơn giản để giảm tiếp xúc.
Thứ nhất, ưu tiên sản phẩm ít mùi hoặc không mùi: Thay vì lựa chọn sản phẩm có hương thơm đậm, có thể ưu tiên những sản phẩm có mùi nhẹ hoặc không mùi.
Thứ hai, không sử dụng nhiều sản phẩm có mùi thơm cùng lúc: Việc sử dụng đồng thời nhiều sản phẩm có thể làm tăng lượng các hợp chất tạo mùi trong không khí.
Thứ ba, tăng thông gió khi vệ sinh: Có thể bật quạt hút hoặc mở cửa sổ để không khí được lưu thông, giúp giảm sự tích tụ của các chất trong không gian kín.
Thứ tư, không sử dụng đồng thời sản phẩm tẩy rửa có mùi thơm với thiết bị tạo ozone: Đặc biệt, không nên vừa lau chùi bằng sản phẩm có mùi thơm vừa sử dụng các thiết bị tạo ozone, chẳng hạn đèn UV-C tầm xa, vì sự kết hợp này có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình hình thành hạt nano.
Theo Brandon Boor, việc vệ sinh giúp loại bỏ virus và vi khuẩn khỏi bề mặt nhưng cũng có thể tạo ra ô nhiễm không khí vô hình. Không có bụi hoặc khói nhìn thấy trong không khí không có nghĩa là các hạt không hình thành.
