Chuyện nơi "đất lửa"
Đường 20 - Quyết Thắng có chiều dài 125 km, bắt đầu từ Km 0 thuộc thôn Phong Nha, xã Sơn Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình (nay là xã Phong Nha, tỉnh Quảng Trị) vượt núi đồi, khe suối đến ngã ba Lùm Bùm (huyện Ăng – Khăm, tỉnh Khăm Muộn, Lào) rồi thông với đường 9.
Một đoạn của con đường 20 - Quyết Thắng ngày nay.
Đây là tuyến đường chi viện huyết mạch cho chiến trường miền Nam, phá thế độc đạo, nối Đông và Tây Trường Sơn thuộc hệ thống đường mòn Hồ Chí Minh trên "đất lửa" Quảng Bình trong những năm tháng chiến tranh chống Mỹ cứu nước.
Đã có hơn 8.000 cán bộ, chiến sĩ, công nhân kỹ thuật thuộc Trung đoàn 4, Trung đoàn 5, Trung đoàn 10 và Trung đoàn 41 (Binh đoàn 559) cùng với Công trường 20 của Bộ Giao thông vận tải gồm các đơn vị cơ giới, các đơn vị thanh niên xung phong (TNXP) Quảng Bình, Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hóa và Hà Nam Ninh với 519.280 ngày công, bạt núi, đào đắp 915.913m3 đất đá, bắc cầu qua khe qua suối mở đường.
Con đường được hoàn thành từ máu xương, mồ hôi, nước mắt của những chiến sỹ bộ đội, thanh niên xung phong, anh chị em công nhân và đội ngũ cán bộ kỹ thuật... hầu hết đều ở tuổi 20 nên tên Đường 20 - Quyết Thắng bắt nguồn từ đó.
Bộ đội, thanh niên xung phong và dân công hỏa tuyến mở đường 20 - Quyết Thắng (nguồn: internet).
Theo tài liệu của Hội truyền thống Trường Sơn đường Hồ Chí Minh Việt Nam, Đường 20 – Quyết Thắng là trục ngang có mật độ bom đạn/1km đường thuộc loại cao nhất Trường Sơn. Ngày nay, trên trục đường ấy có rất nhiều "địa chỉ đỏ" như Hang Tám Cô, Trạ Ang, Hang Chỉ huy, Hang Y tá… để muôn đời sau khắc ghi quá khứ hào hùng của dân tộc và thể hiện lòng biết ơn đối với sự hy sinh của tiền nhân.
Nữ y tá anh hùng quê xứ Thanh
Phóng viên có dịp dừng chân, thắp nén tâm nhang tại Hang Y tá (km 18 của Đường 20 - Quyết Thắng, thuộc xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Trị) trong vùng lõi của Di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng. Đây là nơi thờ phụng hương linh anh hùng liệt sỹ y tá Nguyễn Thị Sặng và đồng đội C211, N75 của chị.
Hang Y tá là điểm dừng chân để thắp nén tâm nhang, tìm hiểu lịch sử của nhiều du khách trong và ngoài nước.
Theo tìm hiểu, liệt sỹ Nguyễn Thị Sặng (SN 1944, ở xóm Phú Thọ, tiểu khu Phú Sơn, thị xã Thanh Hoá, nay là phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hoá) trong gia đình nông dân nghèo.
Bố mất sớm, là chị cả, nên từ nhỏ chị Sặng phải nỗ lực làm lụng cùng người mẹ hay đau ốm nuôi 2 em gái. Chứng kiến cảnh đất nước chìm trong khói lửa, chị hăng hái tham gia lực lượng dân quân địa phương. Mùa hè năm 1971, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, chị Sặng viết đơn tình nguyện tham gia lực lượng TNXP vào tuyến lửa Quảng Bình, trực tiếp tham gia chiến đấu, mở đường Trường Sơn.
Di ảnh của chị Sặng được thờ phụng nơi quê nhà.
Chị cùng 185 TNXP ở thị xã Thanh Hóa được biên chế vào đại đội thanh niên xung phong C211, N75, Ban Xây dựng 67. Đại đội được giao nhiệm vụ phụ trách cung đường từ km 17 đến km 21, Đường 20 – Quyết Thắng từ đơn vị bạn đi nhận nhiệm vụ mới. Chị Sặng là y tá của đại đội.
Ông Nguyễn Hữu Mởn, nguyên chính trị viên đại đội C211 hồi tưởng, chị Sặng là người có tinh thần quyết tâm và ý chí rất cao trong nhiệm vụ. Là y tá nhưng chị Sặng tham gia mọi công việc từ nấu cơm, lấy củi, khiêng ky, đẩy xe ba gác, san lấp mặt đường…. Dù bất cứ công việc gì chị cũng luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được đại đội giao.
Suốt thời gian từ năm 1971 đến 1973, cung đường từ km 17 đến 21, có dốc Ba Thang là trọng điểm đánh phá ác liệt của máy bay Mỹ. Trong hàng trăm trận ném bom bắn phá Đường 20 – Quyết Thắng thì có tới gần 30 trận địch đánh vào dốc Ba Thang. Địch trút xuống đoạn đường 4 km này hàng trăm tấn bom đạn các loại nhằm cắt đứt mạch máu giao thông chi viện cho chiến trường Miền Nam.
Tác giả Lê Chiêu Nguyên, Phó Giám đốc Trung tâm Du lịch Phong Nha - Kẻ Bàng trò chuyện cùng những cựu thanh niên xung phong C211.
Dưới mưa bom, bão đạn của quân thù, đại đội TNXP C211, N75 kiên cường bám trụ cung đường với tinh thần "Sống bám cầu bám đường, chết kiên cường dũng cảm", giữ vững tuyến giao thông cho ô tô vận tải, xe kéo pháo hành quân vượt trọng điểm an toàn.
"Trong trận bom B52 ác liệt tối ngày 18/06/1972, nhiều chiến sỹ TNXP của đại đội C211 ngã xuống. Chị Sặng bị thương nặng và hy sinh sau đó. Sự hy sinh của chị cùng các đồng đội trở thành biểu tượng bất tử của tinh thần "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh", ông Mởn chia sẻ.
Ông Mởn kể, 23h ngày 18/6/1972, Đường 20 – Quyết Thắng trời đổ mưa, tiếng mưa cộng hưởng cùng tiếng máy bay B52 gầm rú, tiếng bom đạn như xé tan bầu trời. Bom đạn trút xuống cung đường hàng loạt. Mặt đường km 18 và trọng điểm dốc Ba Thang bị bom cày nát. Đại đội TNXP C211 được lệnh, di tản vào các hang đá, hẻm đá, hầm chữ A ven đường để tránh bom.
Đồng đội luôn nhớ về ký ức bi tráng và những người đã ngã xuống vì lý tưởng độc lập, tự do của Dân tộc.
Nhưng không may loạt bom rơi đúng chỗ các anh các chị tránh trú. 3 chiến sỹ của đại đội gồm Nguyễn Thị Lan, Trần Thị Sen, Nguyễn Duy Hùng hy sinh ngay tại chỗ. Chị Sặng bị thương ở phần đầu, được đồng đội chuyển đến trạm xá đoàn 559 để cấp cứu. Nhưng do vết thương quá nặng, hai ngày sau chị hy sinh. Sau khi chị Sặng hy sinh, đồng đội an táng chị cạnh con suối nơi chị từng sống và chiến đấu ở km18.
Năm 2011, chính quyền địa phương tỉnh Thanh Hóa và gia đình đã cất bốc phần mộ của chị về an táng tại nghĩa trang Hàm Rồng. Để tỏ lòng tri ân và tưởng nhớ sự hy sinh của y tá, liệt sỹ Nguyễn Thị Sặng, năm 2011, tỉnh Quảng Bình (nay là tỉnh Quảng Trị) xây dựng nhà bia tưởng niệm tại km 18, Đường 20 – Quyết Thắng.
Để tỏ lòng tri ân và tưởng nhớ sự hy sinh của y tá, liệt sỹ Nguyễn Thị Sặng, năm 2011, tỉnh Quảng Bình (nay là tỉnh Quảng Trị) xây dựng nhà bia tưởng niệm tại km 18, Đường 20 – Quyết Thắng.
Ngày nay, Hang Y tá cùng những "địa chỉ đỏ" khác trên Đường 20 – Quyết Thắng là điểm đến của du khách trong và ngoài nước để thắp nén tâm nhang, tri ân và tìm hiểu một thời bi tráng, hào hùng của dân tộc. Đây cũng là nơi để giáo dục truyền thống yêu nước, ý chí cách mạng, bồi đắp, hun đúc thêm lý tưởng sống cao đẹp cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau.
