Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif và Ngoại trưởng Mỹ John Kerry đã gặp lại nhau tại Montreux - Thụy Sĩ với hy vọng thúc đẩy các đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran.
Thời gian rất gấp rút, bởi vì nhóm 5 1 (Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh, Pháp cộng với Đức ) đã đề ra mục tiêu là trước ngày 31/3 phải đạt được thỏa thuận bảo đảm chương trình hạt nhân gây tranh cãi của Iran không nhằm mục đích chế tạo bom nguyên tử. Nếu không đạt được thỏa thuận trước thời hạn nói trên, thương lượng giữa nhóm 5 1 với Teheran về chương trình hạt nhân của Iran có thể dừng lại ở đó. Kể từ khi mở lại các cuộc đàm phán quốc tế cách đây 18 tháng và ký kết thỏa thuận tạm thời tháng 11/2013, Iran và nhóm 5 1 vẫn rất kín đáo về nội dung các cuộc thương lượng.
Quốc tế lo ngại Iran có thể sản xuất bom nguyên tử.
Theo lời Ngoại trưởng Nga Serguei Lavrov, hiện đang dự họp Liên hợp quốc (LHQ) ở Genève và đã lần lượt gặp hai Ngoại trưởng Mỹ và Iran, đàm phán giữa nhóm 5 1 với Iran đã đạt “những tiến bộ đáng kể”. Tuy nội dung đàm phán không được tiết lộ, nhưng có những dấu chỉ cho thấy một số điểm đã được khai thông và những điểm khác thì vẫn bế tắc. Đổi lại những cam kết về hạt nhân, Teheran muốn quốc tế nhanh chóng bãi bỏ những biện pháp trừng phạt tài chính và dầu hỏa đang gây tác hại nặng nề cho nền kinh tế Iran. Vấn đề là, nếu như những biện pháp trừng phạt do Liên hiệp châu Âu và Mỹ ban hành có thể được bãi bỏ nhanh chóng, những trừng phạt ban hành trong khuôn khổ các nghị quyết của Hội đồng Bảo an LHQ thì không dễ gì xóa đi được, bởi vì những nghị quyết này được coi là các điều kiện bảo đảm để Iran tôn trọng các cam kết. Những biện pháp trừng phạt của LHQ có thể sẽ được bãi bỏ theo từng giai đoạn, nhưng Teheran lại không chấp nhận điều này.
Một trong những điểm khác còn gây tranh cãi đó là “breakout-time”, thuật ngữ của giới chuyên gia dùng để nói về khoảng thời gian mà Iran cần để sản xuất một quả bom nguyên tử. Về mặt lý thuyết, Iran cần 12 tháng để sản xuất đủ chất uranium làm giàu cho việc sản xuất một quả bom nguyên tử. Như vậy là trong một năm, các cường quốc sẽ có đủ thời gian để phát hiện Teheran sản xuất bom nguyên tử và dùng các phương tiện quân sự để phá hủy các cơ sở hạt nhân của Iran. Cho tới nay, Teheran vẫn khẳng định họ không hề có ý định trang bị vũ khí hạt nhân, nhưng vẫn muốn phát triển khả năng làm giàu chất uranium làm nhiên liệu cung cấp cho các nhà máy điện nguyên tử. Nhưng Iran nay không loại trừ việc xem xét lại hoạt động của Nhà máy Fordo, cơ sở làm giàu chất uranium lớn hàng thứ hai của nước này, sau Natanz. Teheran cũng tỏ vẻ sẵn sàng sửa đổi thiết kế của lò phản ứng hạt nhân đang xây dựng ở Arak để lò phản ứng này sản xuất chất plutonium ít hơn dự kiến ban đầu. Cũng giống như uranium được làm giàu, chất plutonium có thể được sử dụng vào mục đích quân sự. Chính là nhằm chặn đứng con đường này mà Mỹ nói riêng và quốc tế nói chung đang cố đạt đến một thỏa thuận với Iran.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã cảnh báo Mỹ rằng thỏa thuận hạt nhân với Iran có thể đe dọa đến sự tồn tại của Israel và khẳng định rằng ông có trách nhiệm lên tiếng về vấn đề này. Trong bản thảo bài diễn văn trước Quốc hội ngày 3/3, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã lên tiếng lo ngại rằng đàm phán của Iran và các cường quốc có thể tạo điều kiện cho Teheran trở thành quốc gia có vũ khí hạt nhân và đây là điều không nên xảy ra. “Với tư cách là Thủ tướng Israel, tôi có trách nhiệm lên tiếng về các mối đe dọa này khi vẫn còn kịp thời ngăn chặn”, ông Netanyahu phát biểu tại phiên họp thường niên của Ủy ban quan hệ Mỹ - Israel (AIPAC) - hành lang ủng hộ Israel lớn nhất nước Mỹ. Ðồng thời, ông cũng tìm cách xoa dịu căng thẳng giữa hai nước, cho rằng mối quan hệ của Israel và Mỹ “mạnh hơn bao giờ hết” và sẽ tiếp tục phát triển.
Thủ tướng Netanyahu hy vọng gây được sức ép với các nghị sĩ Mỹ để ngăn chặn thỏa thuận với Iran mà ông cho rằng có thể sẽ đe dọa đến sự tồn tại của Israel. Tuy nhiên, các trợ lý của ông Obama lại cho rằng đây là một dấu hiệu về một thành tựu trong chính sách ngoại giao đối với Tổng thống Mỹ.
(Theo AFP, Reuters)
Lê Sơn
