Hiện nay, nhiều người mới tập ngồi sau vô lăng ôtô vài bữa, đã tưởng mình... biết lái xe hơi. Nhưng nhiều vụ tai nạn ôtô trên thực tế cho thấy, "biết lái xe" chỉ là khái niệm của người có thể khiến xe di chuyển trong một khoảng... không có vật cản. Còn trên đường phố tấp nập phương tiện thì biết lái xe chỉ là điều kiện "cần", mà còn phải "đủ" điều kiện để lái xe an toàn. Cần và đủ cũng là những yếu tố mà các trung tâm đào tạo, sát hạch hiện nay còn thiếu...
Đào tạo lái xe ôtô còn lỏng lẻo
Theo thống kê của Cục Đường bộ VN (Cục ĐBVN), tổng số GPLX đã cấp trên cả nước hiện nay lên đến hơn 24,5 triệu GPLX môtô và hơn 2,1 triệu GPLX ôtô. Cục ĐBVN dự kiến đến năm 2020 cả nước sẽ có khoảng 2,8 - 3 triệu xe ôtô, kèm theo đó là khoảng 6 triệu người có GPLX ôtô. Trong khi đó, cả nước hiện có 217 cơ sở đào tạo lái xe ôtô, trong đó có 150 cơ sở công lập và 67 cơ sở của các thành phần kinh tế khác.
Nhu cầu lớn là vậy, nhưng công tác sát hạch, đào tạo lái xe còn nhiều điều phải bàn. Trong hai năm 2008 -2009, qua kiểm tra 11 địa phương, Cục ĐBVN đã phát hiện sai phạm và dừng tuyển sinh đào tạo một cơ sở tại Ninh Bình, dừng tuyển sinh đào tạo các hạng D,E của hai cơ sở khác ở Vinh (Nghệ An) và Hà Nội. Ngoài ra có 4 cơ sở (TP.HCM 3 và Cà Mau 1) bị dừng tuyển sinh có thời hạn. Cục ĐBVN đánh giá vẫn còn nhiều cơ sở đào tạo, sát hạch lái xe chưa thực hiện nghiêm túc nội dung chương trình đào tạo, đào tạo vượt quá lưu lượng, tổ chức đào tạo ở địa phương khác so với địa điểm ghi trong giấy phép, việc kiểm tra hết môn để cấp chứng chỉ còn mang tính hình thức. Đặc biệt, vẫn còn tình trạng một số cơ sở tuyển sinh qua trung gian, thu tiền ngoài quy định. Không ít cơ sở đào tạo khi tuyển sinh chưa tuân thủ các quy định về sức khỏe, độ tuổi. Một số cơ sở còn mở thêm văn phòng tuyển sinh, "liên doanh, liên kết" nên không quản lý nổi chất lượng đầu vào và quy trình đào tạo. Thậm chí nhiều cơ sở còn tự ý cắt xén chương trình, giảm thời gian dạy để học viên bỏ học nhiều giờ nhưng vẫn cho kiểm tra và có điểm thi tốt nghiệp... Ngoài ra, giáo trình dạy đạo đức cho người lái xe chưa hoàn thiện; cách truyền đạt kiến thức pháp luật giao thông chưa sinh động, cụ thể. Từ các nguyên nhân này mà có nhiều người điều khiển ôtô chạy ẩu, không tuân thủ theo luật, dễ gây ra tai nạn.
 Lái xe cần được đào tạo bài bản để tránh những tai nạn đáng tiếc trên đường. |
Xe máy "cho qua", ôtô "chẳng khó"
Đối với xe gắn máy, dường như việc lấy bằng giờ đây chỉ là việc "hợp thức hoá" cho đủ giấy tờ. Còn thực chất dư luận trước nay vẫn coi việc thi là đỗ, không đỗ mới là chuyện lạ. Theo đó, thí sinh cứ nộp một khoản tiền, không cần tham dự khóa học, chỉ cần có mặt tại buổi ôn tập và buổi thi. Tại buổi ôn tập, các thí sinh sẽ được hướng dẫn mẹo chọn đáp án cho các câu hỏi trắc nghiệm để qua được phần thi lý thuyết. Hoặc thậm chí là không cần ôn tập, cứ vào phòng thi sẽ được giám thị đến... chỉ tay cho điền. Đến phần thi thực hành, thí sinh yên tâm "vững lái" bởi có lỡ lấn vạch cũng vẫn đỗ như thường. Với kiểu học, thi mà thực chất là mua bằng này, trách sao không ít người dân phóng xe máy vù vù, nhưng không tài nào giải thích được ý nghĩa của những biển cấm, và càng không thể hiểu nổi các quy tắc ứng xử của Luật Giao thông, ngoài 2 tín hiệu đèn xanh, đỏ. Chính việc quá dễ dãi trong khâu đầu tiên này đã dần góp phần hình thành nên ý thức coi thường luật lệ giao thông.
Đối với xe ôtô, việc lấy bằng có vẻ được tiến hành "nghiêm túc", khắt khe hơn. Tuy nhiên vẫn còn không ít kẽ hở mà thực chất là do những cơ sở đào tạo lái xe đã cố tình tạo ra sự "dễ dãi" để trục lợi từ những học viên thiếu ý thức.
Trong phần lý thuyết, nội dung về ý thức, đạo đức của người lái xe đóng một vai trò hết sức quan trọng. Nhưng trên thực tế thì rất ít cơ sở đào tạo quan tâm, và mỗi nơi lại dạy theo cách riêng, phương pháp riêng khiến cho việc hình thành đạo đức người lái xe phần nhiều phụ thuộc vào bản chất sẵn có từng người, nên không phát huy hiệu quả.
Phần thi sát hạch tay lái còn lại, nhờ có sự đổi mới với quy trình sát hạch bằng máy tính vốn khó khăn và khách quan hơn cách chấm thi của ban giám khảo trước đây, nên cũng đã "gỡ gạc" lại phần nào.
Những tai nạn trên thực tế là minh chứng rõ ràng: biết lái xe chưa đủ, mà còn phải đủ điều kiện để điều khiển xe an toàn. Hầu hết các vụ tai nạn đều do lái xe phóng nhanh, vượt ẩu, uống rượu, bia.... Tất cả những nguyên nhân ấy đều bắt nguồn từ "tay lái non", và sâu xa hơn nằm trong ý thức tôn trọng Luật Giao thông và đạo đức của người điều khiển xe.
Nhân đây, lại nói tới câu chuyện của một phụ nữ Hàn Quốc, bà Cha Sa-soon, 68 tuổi, đã phải trầy trật trải qua đến 950 lần mới có thể vượt qua bài thi lý thuyết lấy bằng lái xe tải, vào ngày 6/11/2009 vừa qua, để có thể tự lái xe tải nhỏ đi bán rau quả rong khắp thành phố. Câu chuyện thật mang đầy chất hài hước này đã cho thấy sự nghiêm túc trong việc đào tạo người điều khiển ô tô ở nước ngoài. Trông người lại ngẫm đến ta!
Chu Li