‘Uống canxi mỗi ngày cho chắc xương’, ‘canxi nano tăng chiều cao vượt trội cho bé’, ‘phụ nữ sau 40 tuổi nên bổ sung canxi liều cao để tránh loãng xương’… – Đây là những thông điệp quảng cáo được lặp đi lặp lại trên mạng xã hội.
Nỗi sợ loãng xương ở người lớn tuổi và nỗi lo con thấp còi ở cha mẹ trẻ đã trở thành hai "điểm chạm cảm xúc" mà ngành hàng thực phẩm chức năng khai thác rất hiệu quả. Nhưng canxi không phải càng uống nhiều càng tốt và ranh giới giữa khuyến cáo y khoa chính thức với quảng cáo phóng đại nhiều khi rất mong manh, TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt, Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho biết.
TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt, Viện Dinh dưỡng Quốc gia.
1. Vai trò thực sự của canxi là gì?
Canxi là khoáng chất chiếm tỷ lệ lớn nhất trong cơ thể, khoảng 99% tập trung ở xương và răng, đóng vai trò cấu trúc quan trọng. Phần còn lại lưu hành trong máu và mô mềm, tham gia co cơ, dẫn truyền thần kinh, đông máu và một số phản ứng enzyme. Cơ thể luôn ưu tiên duy trì nồng độ canxi máu ổn định; nếu khẩu phần ăn không đủ, cơ thể sẽ "rút" canxi từ xương để bù đắp, về lâu dài làm giảm mật độ xương.
Theo TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt, đây là cơ sở khoa học thật sự đằng sau mối lo về loãng xương – nhưng cơ chế này không đồng nghĩa uống bổ sung canxi liều cao là giải pháp tối ưu.
2. Khuyến cáo chính thức nói gì?
TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt cho biết, các cơ quan y tế công nhận rằng canxi kết hợp với vitamin D (giúp tăng hấp thu canxi ở ruột) có vai trò trong duy trì sức khỏe xương – đây là một trong số ít tuyên bố sức khỏe về canxi được cơ quan quản lý dược phẩm – thực phẩm chính thức phê duyệt.
Nhu cầu canxi khuyến nghị hằng ngày cho người trưởng thành thường dao động 800 - 1.200mg tùy độ tuổi, giới tính, cao hơn ở phụ nữ mãn kinh và người lớn tuổi.
Nguồn canxi tốt nhất vẫn là thực phẩm: Sữa và chế phẩm từ sữa, cá nhỏ ăn cả xương, đậu phụ, rau lá xanh đậm (cải xoăn, bông cải), hạnh nhân, và các thực phẩm được bổ sung canxi.
3. Ranh giới giữa quảng cáo hợp pháp và quảng cáo vượt phạm vi
Đây là điểm nhiều người tiêu dùng khó phân biệt. Tuyên bố được phép ở mức "hỗ trợ sức khỏe xương" khác hoàn toàn với tuyên bố "điều trị, ngăn ngừa loãng xương" hay "tăng chiều cao vượt trội"… – những khẳng định mang tính chữa bệnh hoặc cam kết kết quả cụ thể mà quy định quản lý thực phẩm chức năng ở hầu hết các nước đều cấm hoặc giới hạn nghiêm ngặt, TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt cho biết.
Trên thực tế, nhiều quảng cáo lách bằng cách dùng hình ảnh biểu đồ tăng trưởng, lời chứng thực cá nhân, hoặc từ ngữ mơ hồ như "hỗ trợ phát triển chiều cao tối ưu" để gợi ý hiệu quả điều trị mà không nói thẳng ra, đồng thời né được yêu cầu kiểm chứng khoa học chặt chẽ.
4. Bổ sung canxi có thực sự an toàn không?
Canxi là vi chất cần thiết thật sự cho sức khỏe xương, nhưng "cần thiết" không có nghĩa là "càng nhiều càng tốt". Bạn nên ưu tiên canxi từ thực phẩm tự nhiên…
Không hoàn toàn. Bổ sung canxi liều cao, đặc biệt qua viên uống thay vì thực phẩm, có liên quan đến tăng nguy cơ sỏi thận ở một số nghiên cứu. Canxi liều cao cũng có thể cản trở hấp thu sắt và kẽm nếu uống cùng bữa ăn, gây táo bón, và một số phân tích đã đặt câu hỏi về mối liên hệ giữa bổ sung canxi liều cao kéo dài với nguy cơ tim mạch, dù kết quả nghiên cứu hiện vẫn chưa hoàn toàn thống nhất và cần thêm dữ liệu.
Ngoài ra, nếu bổ sung không kiểm soát cùng lúc với vitamin D liều cao, có thể dẫn đến tăng canxi máu – tình trạng có thể gây buồn nôn, mệt mỏi, rối loạn nhịp tim trong trường hợp nặng, TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt cảnh báo.
5. Ai thực sự cần bổ sung canxi?
Theo TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt, nhóm có chỉ định rõ ràng gồm:
- Phụ nữ sau mãn kinh có nguy cơ loãng xương cao do sụt giảm estrogen;
- Người đã được chẩn đoán loãng xương hoặc thiếu xương qua đo mật độ xương (DXA);
- Người ăn kiêng nghiêm ngặt, không dung nạp lactose không thay thế được nguồn canxi khác;
- Người dùng corticosteroid kéo dài (làm giảm hấp thu canxi);
- Người có khẩu phần ăn thực sự thiếu canxi qua đánh giá dinh dưỡng.
Với các nhóm này, việc bổ sung nên có chỉ định và theo dõi của bác sĩ, không tự ý dùng liều cao kéo dài.
6. Còn ‘canxi tăng chiều cao’ cho trẻ em thì sao?
Đây là một trong những tuyên bố quảng cáo phổ biến nhưng gây hiểu lầm nhiều nhất. Theo TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt, chiều cao của trẻ chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố phối hợp: Di truyền, hormone tăng trưởng, chất lượng giấc ngủ, vận động thể chất và tổng thể chế độ dinh dưỡng (bao gồm đủ đạm, năng lượng, kẽm, vitamin D – không riêng canxi).
Một đứa trẻ ăn uống đầy đủ, cân đối thường đã nhận đủ canxi cần thiết. Việc bổ sung thêm canxi đơn lẻ liều cao không giúp trẻ cao vượt trội so với tiềm năng di truyền và có thể gây rối loạn hấp thu các vi chất khác nếu lạm dụng. Cha mẹ nên cảnh giác với các sản phẩm cam kết "tăng chiều cao rõ rệt sau X tháng" – đây là dấu hiệu quảng cáo vượt quá phạm vi bằng chứng khoa học cho phép.
Canxi là vi chất cần thiết thật sự cho sức khỏe xương, nhưng "cần thiết" không có nghĩa là "càng nhiều càng tốt". Ưu tiên canxi từ thực phẩm tự nhiên, đánh giá đúng nhóm nguy cơ trước khi bổ sung viên uống và giữ thái độ hoài nghi lành mạnh với các quảng cáo cam kết ngăn ngừa loãng xương hay tăng chiều cao "thần tốc" – đó là cách tiếp cận an toàn và có cơ sở khoa học nhất, TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt khuyến cáo.
Mời độc giả xem thêm:
