Để khỏa lấp khoảng trống giữa cộng đồng dễ bị tổn thương và hệ thống y tế công lập, rất cần những "người gác cổng" thầm lặng như Mai Anh Quyền (Tên thật Mai Thanh Quyền, sinh năm 1997) – chuyên viên tư vấn tiếp cận cộng đồng tại Trung tâm Y tế khu vực Phú Nhuận (TP.HCM). Bằng sự dấn thân của mình, anh tự ví bản thân như một "trạm trung chuyển niềm tin" thực hiện sứ mệnh kết nối đặc biệt này.
Mai Anh Quyền giải thưởng Ruy băng đỏ Giải báo chí Toàn quốc về phòng, chống HIV/AIDS lần thứ I
Bước qua định kiến từ giảng đường đến y tế công
Bén duyên với các hoạt động xã hội về HIV từ năm 2019, Mai Anh Quyền đã tích lũy được nền tảng kiến thức bài bản thông qua các chương trình đào tạo, lớp tập huấn của CDC- Trung Tâm Kiểm Soát Bệnh Tật TP Hồ Chí Minh và khối tư nhân. Sau nhiều năm hoạt động hỗ trợ cộng đồng, anh quyết định chọn Trung tâm Y tế Dự Phòng HIV/AIDS (TTYT) công lập làm nơi cống hiến lâu dài.
Làm việc tại một "điểm nóng" lớn như TP.HCM, áp lực là điều khó tránh khỏi. Song, chàng trai sinh năm 1997 lại có góc nhìn rất đỗi nhẹ nhàng: "Nếu hỏi tôi rằng công việc này có áp lực hay không thì câu trả lời là không. Bởi vì trong quá trình làm việc tôi cảm thấy đây là công việc hỗ trợ được cộng đồng và mang một ý nghĩa lớn... Chủ yếu là do cách nhìn nhận của mình như thế nào".
Thách thức lớn nhất mà Quyền đối mặt mỗi ngày không nằm ở khía cạnh chuyên môn, mà là định kiến của cộng đồng đối với y tế công lập. Đứng ở góc nhìn của người trong cuộc, Quyền khẳng định: các cơ sở y tế công lập hiện nay đều tuân thủ nghiêm ngặt quy định bảo mật, liên tục cải tiến quy trình để tạo môi trường thân thiện và xây dựng niềm tin vững chắc cho người bệnh.
Môi trường sống thay đổi khiến nhóm tân sinh viên dễ rơi vào bẫy lây nhiễm HIV do thiếu kiến thức tự bảo vệ.
Qua các cuộc gọi, tin nhắn từ khắp cả nước, Quyền chứng kiến những xu hướng dịch tễ đáng báo động. Tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm MSM vẫn cao chiếm 79%, do tâm lý chủ quan "mình không sao đâu", dẫn đến việc bỏ uống PrEP – điển hình là một trường hợp dừng PrEP sau 3 năm và nhận kết quả dương tính. Đặc biệt, số ca nhiễm đang tăng mạnh ở nhóm sử dụng ma túy khi quan hệ tình dục (chemsex) và nhóm tân sinh viên vào tháng 9 - 10 hàng năm, khi các bạn trẻ bắt đầu rời xa cha mẹ để lên thành phố nhập học, môi trường sống thay đổi tự do hơn, khiến các bạn trẻ dễ rơi vào bẫy lây nhiễm do thiếu kiến thức tự bảo vệ.
Không ít lần, Quyền trở thành điểm tựa tinh thần duy nhất giúp người bệnh vượt qua khủng hoảng. Anh từng kiên nhẫn vực dậy tâm lý cho bạn nam tân sinh viên – người suy sụp đến ngất xỉu khi phát hiện nhiễm HIV sau vài tháng nhập học vì chủ quan do quan hệ không an toàn. Quyền cũng từng kịp thời hỗ trợ một bệnh nhân nữ chuyển nặng sang giai đoạn cuối vào nửa đêm tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, đồng hành cùng gia đình giúp người bệnh hồi phục kỳ diệu.
Điểm tựa từ những chính sách mới
Mai Anh Quyền đồng hành cùng các bệnh nhân HIV có hoàn cảnh khó khăn.
Sự tận tụy của những nhân viên cộng đồng như Mai Anh Quyền sẽ khó lòng phát huy trọn vẹn nếu thiếu đi bệ đỡ vững chắc từ các chính sách. Giai đoạn hiện nay, công tác điều trị HIV/AIDS tại Việt Nam đang ghi nhận những bước chuyển mình quan trọng từ Bộ Y tế, giúp tháo gỡ trực tiếp các nút thắt mà Quyền và các đồng nghiệp đang trăn trở.
Bộ Y tế hiện đang đẩy mạnh chỉ đạo các địa phương đảm bảo tối ưu nguồn cung thuốc ARV và PrEP, đồng thời cập nhật hướng dẫn chi trả qua BHYT để giúp người bệnh an tâm tuân thủ điều trị không lo chi phí. Song song đó, các hoạt động tư vấn, xét nghiệm và kết nối điều trị được đưa về hẳn tuyến xã/phường nhằm xóa bỏ tâm lý e ngại thủ tục rườm rà, giúp bệnh nhân tiếp cận dịch vụ nhanh chóng hơn. Chiến dịch số hóa và đồng bộ dữ liệu toàn quốc cũng được triển khai quyết liệt để vừa quản lý ca bệnh chính xác, vừa bảo mật thông tin nghiêm ngặt. Mắt xích này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh TP.HCM sáp nhập đơn vị hành chính và giảm đầu mối từ 24 TTYT, đòi hỏi vai trò tiếp cận linh hoạt từ những nhân viên cộng đồng như Quyền để duy trì kết nối điều trị liên tục cho người bệnh.
Đối với Mai Anh Quyền, công việc này đã vượt xa khỏi giới hạn của một trách nhiệm hành chính. Thấu hiểu rằng có những hoàn cảnh đặc biệt ngặt nghèo, những bệnh nhân mất sức lao động hoặc gặp trục trặc về giấy tờ tùy thân không thể mua thẻ BHYT kịp thời, anh đã tự mình đứng ra vận động, "gây dựng những nguồn quỹ để hỗ trợ" chi phí cho họ. Từng chiếc thẻ BHYT được trao đi từ nguồn quỹ ấy chính là tấm vé gia hạn sự sống cho những cuộc đời đang bên bờ vực.
Khi được hỏi về động lực để bám trụ với công việc thầm lặng nhưng đầy rủi ro và định kiến này, Quyền chia sẻ bằng một nụ cười rạng rỡ: "Niềm vui khi được hỗ trợ, giúp người khác vượt qua mặc cảm và nỗi sợ là động lực lớn nhất khiến tôi gắn bó với công việc này".
Chính sự tận tụy bước ra từ tâm dịch ấy đã mang về cho Mai Anh Quyền giải thưởng Ruy băng đỏ danh giá trong khuôn khổ Giải báo chí Toàn quốc về phòng, chống HIV/AIDS lần thứ I diễn ra vào năm 2025 tại Thủ Đô Hà Nội. Phần thưởng này không chỉ là sự ghi nhận xứng đáng cho hành trình dấn thân của chàng trai sinh năm 1997, mà còn là nguồn cảm hứng mạnh mẽ lan tỏa giá trị nhân văn đến cộng đồng.
PV