Có lẽ Đại sứ Nhật Bản, ông Mitsuo Sakaba là người nước ngoài đầu tiên đưa ra nhận xét thẳng thắn về thực trạng nền công nghiệp phụ trợ - nội địa hóa còn èo uột của chúng ta. Thực tế, ngành công nghiệp này chỉ làm được thùng các -tông, thậm chí chưa thể sản xuất vỏ chai rượu đủ chất lượng, tỷ lệ nội địa hóa thực chất rất thấp... đã làm cho nhà ngoại giao này thực sự băn khoăn. Ngỏ lờitại Diễn đàn kinh tế Việt - Nhật lần thứ 3 diễn ra sáng 3/3/2009 ở Hà Nội, nhà ngoại giao này cảnh báo: Thời gian để tranh đấu nỗ lực vì sinh mệnh của nền công nghiệp Việt Nam không còn nhiều nữa. Người ta còn nhớ vào tháng 2 năm ngoái, khi thăm một số doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam, Đại sứ Mitsuo Sakaba nhận ra rằng Việt Nam vẫn phải nhập từ Nhật Bản và các nước Đông Nam Á lân cận nhiều loại phụ tùng, linh kiện, thậm chí cả những phụ tùng linh kiện mua sản xuất trong nước cũng phải nhập khẩu nguyên vật liệu và phụ tùng nhỏ, nên về thực chất, tỷ lệ “nội địa hóa” còn thấp hơn thế. Nghe nói trong các loại xe ô tô lắp ráp ở VN, chỉ có bộ dây điện là “nội địa hóa” nhờ một xí nghiệp liên doanh và dây nguyên liệu cũng nhập khẩu. Điều này lý giải vì sao giá xe máy, ô tô, hàng điện tử ở ta vẫn cao ngất ngưởng.
Rõ ràng, ngành công nghiệp phụ trợ của ta chưa đủ lớn mạnh sẽ ảnh hưởng đến sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Được biết từ giữa năm ngoái, Bộ Công thương có quy hoạch tổng thể phát triển công nghiệp phụ trợ. Tuy nhiên, quy hoạch này chưa được triển khai. Lâu nay, một trong những lý do kinh tế mà các nhà đầu tư chú ý ở nước ta là chi phí lao động giá rẻ. Đây vẫn là điểm hấp dẫn lớn của việc đầu tư vào Việt Nam. Tuy nhiên, năng lực cạnh tranh quốc tế nhờ vào giá rẻ sẽ giảm dần đi trong khi nền công nghệ phụ trợ vẫn nhỏ bé và lạc hậu sẽ không thể đáp ứng yêu cầu của chiến lược kinh doanh mang tính toàn cầu. Một khi Việt Nam không đáp ứng được yêu cầu nội địa hóa, nhà đầu tư sẵn sàng từ bỏ sản xuất ở Việt Nam và chuyển sang hướng nhập sản phẩm của các nước lân cận. Và khi ấy, công nghiệp của nước ta sẽ ra sao. Không ai dám mạnh dạn trả lời câu hỏi cắc cớ này!
Thảo Giang