Ngày lại ngày, kênh Đông Củ Chi vẫn “lặng lẽ” dẫn nước từ hồ Dầu Tiếng (Tây Ninh) về để tưới cho 12.000 ha đất sản xuất nông nghiệp của 12 xã phía Bắc Củ Chi. 26 năm trôi qua (đưa vào sử dụng từ năm 1985) cũng là 26 năm kênh Đông Củ Chi khẳng định được vai trò phục vụ sản xuất, góp phần to lớn vào việc phát triển kinh tế trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh nói chung và huyện Củ Chi nói riêng. Không chỉ thế, đó còn là niềm tự hào của người dân vùng đất Thép vì họ cũng chính là những người góp phần tạo nên diện mạo kênh ngày hôm nay.
 Hệ thống kênh Đông Củ Chi. |
Những ngày người người tham gia đào đất, đắp bờ dọn đường để xây dựng kênh Đông chính nối từ hồ Dầu Tiếng về địa phận Củ Chi, mọi người bắt đầu công việc từ 7 giờ sáng đến 11 giờ, nghỉ trưa nửa tiếng, sau đó lại bắt đầu công việc đến 4 giờ chiều. Chỉ bằng cuốc và xẻng, người đi trước cuốc đất ra cho người đi sau ôm đất lên để đắp bờ kênh. Có những lúc tay sưng tấy, cả người nhức mỏi vì cầm cuốc, ôm đất nhưng mọi người vẫn không bỏ việc, vẫn hăng say làm, hoàn thành đúng tiến độ để đội thi công của thành phố tiến hành giai đoạn 2 bằng máy móc. Ngoài ra, để khích lệ tinh thần lao động hăng say trong quần chúng, chính quyền huyện đã tổ chức những cuộc thi “đào đất” giữa các xã. Mỗi xã một đội (12 người trong đó có cả một y tá và một hậu cần) tập trung tại một địa điểm làm kênh trong huyện, thi với nhau trong vòng một tuần, đội nào đào hơn 10m3 đất mỗi ngày sẽ giành chức “kiện tướng” của xã. Phần thưởng là huy hiệu máy cày, tuy nhỏ nhưng đối với mọi người đó là một niềm vinh dự rất lớn.
Hệ thống kênh Đông Củ Chi thuộc hệ thống thủy lợi Dầu Tiếng được đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách Nhà nước và hơn 1,5 triệu ngày công lao động xã hội chủ nghĩa của nhân dân thành phố. Hoàn thành cơ bản vào năm 1985 và hiện nay đã được bê tông hóa. Ngoài ra, diện tích mất đất để xây dựng công trình khoảng 700ha, di dời trên 2.000 mồ mả và hàng trăm căn nhà không đền bù với tổng kinh phí đầu tư ước tính trên 300 tỷ đồng. Kênh có chiều rộng trên 6m, tổng chiều dài các kênh tưới (kênh chính, kênh nội đồng) hơn 500km và 200km kênh tiêu. |
Chạy dọc theo quốc lộ 22 hay vào các tỉnh lộ 7 - 8, hương lộ 2… đâu đâu chúng tôi cũng thấy những cánh đồng phủ màu xanh của lúa, rau màu, của vườn cây ăn trái. Khó có thể nghĩ rằng nơi đây từng là vùng đất trắng bạc màu.
Ông Cảm cho chúng tôi hay, từ khi có nước kênh Đông, toàn huyện Củ Chi đã tiến hành khai hoang phục hóa, tháo chua, xổ phèn đồng ruộng. Nhờ đó, nhiều diện tích bỏ hoang do không có nguồn nước tưới, sản xuất một vụ lúa bấp bênh, năng suất thấp, một số vùng bà con đã sản xuất được 4 vụ/năm. Trong đó lúa từ 1,2 - 1,5 tấn/ha/vụ (trước năm 1985) tăng bình quân lên 4,5 tấn/ha/vụ; đậu phộng (lạc) từ 0,8 - 1,2 tấn/ha/vụ tăng bình quân lên 3,2 - 3,5 tấn/ha/vụ. Nông dân đã yên tâm mạnh dạn đầu tư sản xuất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, biến vùng đất Thép xưa kia trở thành một vùng đất trù phú xanh tươi, là nơi cung cấp lương thực, thực phẩm cho thành phố.
Ngoài hiệu quả phục vụ sản xuất nông nghiệp, công trình thủy lợi kênh Đông Củ Chi đã góp phần to lớn trong việc khai thác tổng hợp nguồn nước phục vụ đa mục tiêu theo hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và dân sinh của thành phố. Nhờ có công trình thủy lợi, thành phố đã chủ động được nguồn nước, tạo điền kiện thuận lợi phát triển nuôi trồng thủy sản với trên 1.000 ha mặt nước; cấp nước sinh hoạt cho khu công nghiệp Tây Bắc Củ Chi, công suất 5.000m3/ngày đêm… Bên cạnh đó, công trình có vai trò quan trọng trong việc đẩy mặn khu vực ven sông Sài Gòn, gồm: Củ Chi, Hóc Môn, Quận 12 và khu vực Bắc Bình Chánh hơn 20.000 ha và phòng chống cháy rừng.
Lan Phương