"Di dời" vì tương lai con chữ
"Chuyển chỗ ở khiến sinh hoạt gia đình xáo trộn nhiều lắm. Nhưng là đảng viên, giáo viên cắm bản, chúng tôi hiểu mình cần làm điều nên làm để các em sớm có một ngôi trường khang trang hơn", thầy Hồ Minh Dung nói. Sự tiên phong của gia đình thầy Dung tạo hiệu ứng lan toả. Ba hộ dân còn lại trong diện ảnh hưởng cũng lần lượt tự nguyện bàn giao mặt bằng, không cần thêm những cuộc vận động kéo dài.
Những ngôi nhà này sẽ nhường chỗ cho Trường Dân tộc nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Bắc Lý, một trong 21 dự án trường nội trú đang được Nghệ An triển khai dọc tuyến biên giới.
Với mục tiêu hoàn thiện mạng lưới giáo dục vùng cao, Nghệ An kỳ vọng tạo nên một diện mạo mới khang trang, đáp ứng kỳ vọng học tập của con em đồng bào các dân tộc thiểu số vào năm 2026.
Ở nơi núi dốc chiếm 3/4 diện tích như Bắc Lý, có được một mặt bằng đủ rộng cho trường học không phải chuyện dễ, mỗi mét đất bàn giao là một câu chuyện.
Cuối năm 2025, 14 giáo viên Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Bắc Lý rời khu nhà công vụ, ra ngoài thuê trọ. Khu nhà ấy được nhường lại làm chỗ sinh hoạt tạm cho học sinh và ban giám hiệu. Hơn 300 học sinh phải đảo lịch học sang buổi chiều, mượn phòng tiểu học để ôn tập. Bữa ăn bán trú chắp vá, phòng ở tạm bợ. "Vất vả, nhưng chỉ một thời gian thôi. Các em xứng đáng có ngôi trường tốt hơn", thầy Phạm Sỹ Trường, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Bắc Lý chia sẻ.
Bắc Lý có đường biên dài 3,5km, giáp cụm bản Lọong Cắng, Mường Quắn (tỉnh Hủa Phăn, Lào). Hơn 1.200 học sinh của xã, phần lớn là con em đồng bào dân tộc thiểu số, vẫn đang học trong những dãy phòng xuống cấp, chật hẹp.
Nghệ An đang tập trung toàn bộ nguồn lực, quyết liệt tháo gỡ các nút thắt về mặt bằng và vốn đầu tư để đẩy nhanh tiến độ thi công hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tại các xã biên giới đặc thù.
"Ở vùng sâu, di dời dân không đơn giản nhưng chúng tôi làm công khai, minh bạch, đảm bảo quyền lợi người dân nên bà con đồng thuận", ông Phạm Viết Phúc, Chủ tịch UBND xã Bắc Lý nói. Thời điểm này, mùa mưa đang cận kề, nhưng chính quyền, người dân và các đơn vị liên quan đều chung một mong muốn đến cuối tháng 8/2026, ngôi trường liên cấp sẽ kịp hoàn thành để đón học sinh vào năm học mới.
Tại xã Quế Phong, chính quyền địa phương đang từng bước triển khai các phương án di dời dân cư, sắp xếp lại các công trình công cộng để dành quỹ đất cho dự án. Chín hộ dân ở bản Cỏ Nong và Ná Phày đã thực hiện thu hồi đất, phần diện tích từ lâm trường và trạm y tế cũ cũng được tính toán sử dụng hợp lý. "Chúng tôi cố gắng làm từng bước chắc chắn, để người dân yên tâm", ông Lưu Văn Hùng, Chủ tịch UBND xã Quế Phong, chia sẻ.
Để đảm bảo an toàn trong quá trình thi công, xã dự kiến điều chuyển học sinh Trường Tiểu học Mường Nọc về điểm trường mới trong học kỳ II năm học 2025 - 2026. Các khâu kiểm đếm, đền bù được thực hiện công khai, minh bạch, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành và hội đồng bồi thường, nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người dân.
Làm xuyên Tết để kịp năm học mới
Từ tháng 11/2025, Nghệ An đồng loạt khởi công 10 trường nội trú liên cấp tại các xã Tam Thái, Tri Lễ, Na Ngoi, Keng Đu, Môn Sơn, Nhôn Mai, Hạnh Lâm, Quế Phong… Tất cả đã hoàn tất phê duyệt phương án bồi thường, tái định cư.
Sau hơn 4 tháng khởi động, dự án xây dựng các trường nội trú liên cấp đã và đang trở thành tâm điểm chú ý của cả hệ thống chính trị địa phương.
Nhiều nhà thầu huy động nhân lực, máy móc làm xuyên Tết. Công trường không nghỉ. "Thi công ở vùng sâu gặp khó khăn kép, vật liệu khan hiếm, giao thông hư hại do thiên tai khiến vận chuyển gián đoạn", ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó phòng Kế hoạch Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp tỉnh, cho biết.
Để gỡ thế bí, tỉnh phối hợp hoàn tất thủ tục mỏ vật liệu theo cơ chế đặc thù, rút ngắn thời gian cấp phép, giảm chi phí vận chuyển. Mục tiêu đặt ra cuối tháng 8/2026, các trường đầu tiên phải kịp đón học sinh.
Không dừng ở 10 dự án đang triển khai, Nghệ An dự kiến khởi công thêm 11 trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới khác như Thông Thụ, Nậm Cắn, Châu Khê, Tam Quang, Mường Xén…
Khởi công tại điểm Trường Phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở Hạnh Lâm.
Tại Nậm Cắn, bài toán mặt bằng 5ha cho quy mô 1.500 học sinh vẫn chưa có lời giải trọn vẹn. Địa hình đồi núi chia cắt, quỹ đất tập trung khan hiếm. "Chúng tôi đề xuất phương án thay thế và chờ tỉnh xem xét. Khó nhưng không thể dừng", ông Xã Văn Lương, Bí thư Đảng ủy xã Nậm Cắn nói.
Theo kế hoạch, hơn 5.000 tỷ đồng sẽ được đầu tư xây dựng 21 trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tiểu học - trung học cơ sở tại các xã biên giới.
Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo các dự án trọng điểm mới đây, Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Khắc Thận chỉ đạo quyết liệt rằng các cấp, ngành phải thấy rõ ý nghĩa nhân văn của các công trình này. Bí thư Tỉnh ủy yêu cầu các sở, ngành phối hợp nhịp nhàng, "thông suốt" trong từng khâu, kịp thời tháo gỡ vướng mắc để các trường nội trú liên cấp có thể đi vào hoạt động đúng lộ trình. Bởi mỗi công trình hoàn thành không chỉ bổ sung thêm phòng học, mà còn góp phần nâng cao dân trí và tạo nền tảng phát triển bền vững vùng biên viễn.
Theo kế hoạch, hơn 5.000 tỷ đồng sẽ được đầu tư xây dựng 21 trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tiểu học - trung học cơ sở tại các xã biên giới Nghệ An. Con số ấy mở ra hy vọng về điều kiện học tập tốt hơn cho hàng chục nghìn học sinh vùng khó khăn. Xa hơn, đây là bước khởi đầu trong hành trình xây dựng hệ thống trường nội trú chuẩn ở vùng biên, từng bước thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa miền núi và miền xuôi.
Nghệ An là một trong những địa phương có nhiều xã biên giới nhất cả nước, với 21 xã. Đồng thời, số trường học được Trung ương phê duyệt khởi công trong năm 2025, dự kiến hoàn thành trước ngày 30/8/2026, thuộc top dẫn đầu cả nước.
