Lưỡi bản đồ là tình trạng lành tính có thể gặp ở cả trẻ em và người lớn, thường không gây biến chứng nghiêm trọng nhưng có xu hướng tái phát.
Lưỡi bản đồ, còn gọi là viêm lưỡi di trú lành tính, có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào và nhiều trường hợp được phát hiện từ khi còn nhỏ. Một số người hoàn toàn không có triệu chứng, chỉ tình cờ phát hiện khi soi gương hoặc khám răng miệng.
Ở những trường hợp có triệu chứng, người bệnh có thể cảm thấy nóng rát hoặc khó chịu ở lưỡi, đặc biệt khi ăn thực phẩm cay, nóng, mặn hoặc có tính acid.
Những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc lưỡi bản đồ
Nguyên nhân chính xác gây lưỡi bản đồ hiện chưa được xác định. Tuy nhiên, một số yếu tố có thể liên quan đến sự xuất hiện của tình trạng này hoặc khiến tổn thương trở nên rõ rệt hơn.
1. Tiền sử mắc một số bệnh lý
Lưỡi bản đồ được ghi nhận có thể xuất hiện cùng một số bệnh lý như vảy nến, đái tháo đường, thiếu máu và một số tình trạng dị ứng.
Đặc biệt, mối liên quan giữa lưỡi bản đồ và bệnh vảy nến đã được đề cập trong nhiều nghiên cứu. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa tất cả người mắc vảy nến đều bị lưỡi bản đồ hoặc lưỡi bản đồ chắc chắn là biểu hiện của bệnh vảy nến.
2. Căng thẳng, lo âu
Căng thẳng kéo dài, áp lực tâm lý và lo âu có thể khiến các triệu chứng ở lưỡi trở nên rõ rệt hơn ở một số người. Đây cũng có thể là yếu tố thúc đẩy tình trạng tái phát ở những người từng mắc lưỡi bản đồ.
Duy trì tinh thần ổn định, ngủ đủ giấc và hạn chế căng thẳng có lợi cho sức khỏe nói chung, đồng thời có thể giúp giảm những đợt khó chịu liên quan đến lưỡi bản đồ.
3. Một số loại thực phẩm
Một số thực phẩm có thể khiến vùng lưỡi bị tổn thương trở nên nóng rát hoặc khó chịu hơn, đặc biệt ở người có niêm mạc nhạy cảm. Các tác nhân thường được đề cập gồm thực phẩm cay, nóng, có tính acid và một số loại phô mai.
Tuy nhiên, không phải tất cả người mắc lưỡi bản đồ đều có cùng yếu tố kích hoạt. Người bệnh nên chú ý những loại thực phẩm khiến triệu chứng tăng lên để chủ động hạn chế.
Lưỡi bản đồ là tình trạng lành tính có thể gặp ở cả trẻ em và người lớn. Ảnh BVCC.
4. Yếu tố gia đình
Lưỡi bản đồ có thể xuất hiện ở nhiều thành viên trong cùng một gia đình, cho thấy yếu tố di truyền có thể đóng vai trò nhất định trong nguy cơ mắc tình trạng này.
Tuy nhiên, cơ chế di truyền cụ thể vẫn chưa được xác định rõ. Vì vậy, không nên hiểu rằng cha mẹ mắc lưỡi bản đồ thì con chắc chắn cũng sẽ mắc.
5. Thay đổi nội tiết tố
Một số trường hợp lưỡi bản đồ được ghi nhận có liên quan đến sự thay đổi nội tiết tố. Phụ nữ có thể nhận thấy tổn thương xuất hiện hoặc trở nên rõ hơn trong thời kỳ mang thai hoặc trong chu kỳ kinh nguyệt.
Đây có thể là một trong những lý do khiến lưỡi bản đồ được ghi nhận ở nữ giới nhiều hơn nam giới.
Chẩn đoán lưỡi bản đồ như thế nào?
Lưỡi bản đồ thường được chẩn đoán chủ yếu dựa trên đặc điểm tổn thương lâm sàng. Bác sĩ có thể quan sát trực tiếp bề mặt lưỡi để nhận biết những dấu hiệu đặc trưng.
Ban đầu, tổn thương có thể chỉ là một vùng nhỏ, sau đó lan rộng hoặc xuất hiện thêm ở các vị trí khác trên lưỡi. Các vùng tổn thương thường có màu đỏ do mất nhú lưỡi, trong khi phần viền có thể hơi trắng hoặc vàng nhạt, nổi nhẹ và phân cách tương đối rõ với vùng niêm mạc lành.
Hình dạng tổn thương không cố định mà có thể thay đổi theo thời gian. Khi các vùng tổn thương lan rộng và hợp lại, những đường viền ngoằn ngoèo tạo nên hình ảnh giống bản đồ địa lý. Đây cũng là lý do tình trạng này được gọi là "lưỡi bản đồ".
Các tổn thương có thể tồn tại trong vài tuần, vài tháng hoặc lâu hơn rồi tự cải thiện. Tuy nhiên, lưỡi bản đồ thường có tính chất tái phát, trong đó vị trí và hình dạng tổn thương có thể thay đổi qua từng đợt.
Phần lớn trường hợp lưỡi bản đồ lành tính và không tiến triển thành ung thư. Tuy nhiên, nếu tổn thương kéo dài, thay đổi bất thường hoặc gây đau rát nhiều, người bệnh nên đi khám để xác định chính xác nguyên nhân.
Cần phân biệt lưỡi bản đồ với bệnh nào?
Một số bệnh lý ở khoang miệng có thể gây tổn thương trên bề mặt lưỡi với biểu hiện tương tự. Vì vậy, trong những trường hợp không điển hình, bác sĩ có thể cần loại trừ các bệnh như nhiễm nấm miệng, viêm lưỡi do các nguyên nhân khác hoặc những tổn thương nghi ngờ ác tính.
Việc chẩn đoán chủ yếu dựa vào thăm khám lâm sàng. Nếu tổn thương không điển hình, kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm cần thiết, thậm chí sinh thiết để loại trừ những bệnh lý khác.
Người bệnh nên đi khám nếu tổn thương ở lưỡi kéo dài không cải thiện, gây đau rát nhiều, chảy máu, xuất hiện khối hoặc vùng loét không lành, khó nuốt hay có bất kỳ thay đổi bất thường nào.
Lưỡi bản đồ nhìn chung là tình trạng lành tính và thường không cần điều trị đặc hiệu nếu không gây triệu chứng. Tuy nhiên, hiểu rõ các yếu tố liên quan, theo dõi diễn biến tổn thương và đi khám khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp người bệnh yên tâm hơn, đồng thời tránh nhầm lẫn với các bệnh lý khác ở lưỡi.
