Khi chiến dịch Epic Fury bắt đầu vào ngày 28/2, hệ thống phòng không tích hợp (IADS) của Iran vẫn còn gần như nguyên vẹn và được đánh giá là một trong những mạng lưới phòng thủ dày đặc nhất khu vực. Điều này buộc Mỹ và Israel phải lựa chọn cách tiếp cận thận trọng: tấn công từ khoảng cách xa trước khi đưa máy bay tiến sâu vào không phận Iran.
Tên lửa PrSM của Mỹ ra mắt tại Iran. (Nguồn: TNI)
Để phá vỡ mạng lưới phòng không gồm radar, các trận địa tên lửa đất đối không và các trung tâm chỉ huy kiên cố của Iran mà không phải mạo hiểm quá nhiều máy bay, Washington và Tel Aviv đã dựa chủ yếu vào các loại vũ khí tấn công tầm xa. Những vũ khí này cho phép lực lượng tấn công đánh trúng mục tiêu từ khoảng cách hàng trăm km, giúp tàu chiến và máy bay đứng ngoài tầm với của hệ thống phòng thủ đối phương.
Vũ khí tấn công tầm xa là gì?
Trong các chiến dịch không kích hiện đại, máy bay hiếm khi bay thẳng vào khu vực phòng thủ ngay từ đầu. Thay vào đó, quân đội thường sử dụng các loại vũ khí có khả năng bay độc lập trên quãng đường dài để "mở đường".
Những vũ khí này thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng như phá hủy radar, tấn công các trận địa phòng không, vô hiệu hóa trung tâm chỉ huy – kiểm soát, hoặc đánh vào sân bay và bãi phóng tên lửa. Khi hệ thống phòng không bị suy yếu đủ mức, máy bay chiến đấu mới có thể tiến vào không phận đối phương và tiến hành các cuộc tấn công chính xác ở khoảng cách gần với rủi ro thấp hơn nhiều.
Vì sao vũ khí tầm xa đặc biệt quan trọng?
Chiến sự hiện đại ngày càng phụ thuộc vào vũ khí tấn công tầm xa và Trung Đông cũng không phải ngoại lệ. Trong Chiến tranh Iran – Iraq (1980–1988), cả hai bên đều không thể duy trì ưu thế trên không lâu dài trên lãnh thổ của nhau. Kết quả là họ chuyển sang sử dụng tên lửa đạn đạo để tấn công các thành phố của đối phương. Giai đoạn được gọi là "Chiến tranh các thành phố" đã chứng kiến hàng trăm tên lửa Scud được phóng vào các đô thị lớn.
Iran vẫn duy trì chiến lược này cho đến ngày nay. Cả Tehran và Tel Aviv nhiều lần đối đầu trực tiếp bằng các cuộc tấn công tên lửa tầm xa, Không quân Iran bị đánh giá là lạc hậu hơn, nên nước này thường sử dụng tên lửa tầm xa để tấn công Israel từ khoảng cách an toàn, bay qua các quốc gia Ả Rập nằm giữa hai bên.
Mục tiêu của Iran là gây áp lực và cố gắng áp đảo hệ thống phòng không nhiều tầng của Israel. Tuy nhiên, chiến lược này chủ yếu nhằm gây thiệt hại cho các mục tiêu dân sự và hạ tầng, thay vì làm suy yếu mạng lưới phòng không của Israel để mở đường cho các cuộc không kích bằng máy bay.
Mỹ đã dùng những vũ khí nào để tấn công Iran?
Trong những ngày đầu của chiến dịch Epic Fury, Mỹ và Israel đã sử dụng nhiều loại vũ khí tấn công tầm xa khác nhau.
Một trong những loại vũ khí được sử dụng nhiều nhất là tên lửa hành trình Tomahawk. Đây là loại tên lửa đã phục vụ trong quân đội Mỹ nhiều thập kỷ và nổi tiếng nhờ độ tin cậy cao. Tomahawk thường được phóng từ tàu khu trục hoặc tàu ngầm của Hải quân Mỹ, có thể bay hàng trăm km ở độ cao thấp và sử dụng hệ thống bám địa hình để tránh radar. Trong chiến dịch lần này, Tomahawk được dùng để tấn công các căn cứ hải quân, trung tâm chỉ huy và các trạm radar của Iran.
Bên cạnh đó, máy bay ném bom Mỹ cũng sử dụng tên lửa không đối đất tầm xa AGM-158 JASSM. Loại tên lửa này có thiết kế tàng hình, tầm bắn xa và độ chính xác cao, cho phép máy bay ném bom tấn công các mục tiêu được bảo vệ chặt chẽ mà không cần tiến vào vùng phòng không nguy hiểm. Trong chiến dịch, JASSM được phóng từ máy bay ném bom B-1B Lancer nhằm vào các cơ sở quân sự quan trọng của Iran.
Một loại vũ khí mới cũng được đưa vào chiến đấu là tên lửa tấn công chính xác PrSM. Đây là tên lửa được phóng từ hệ thống pháo phản lực HIMARS và được thiết kế để thay thế tên lửa ATACMS trước đây. PrSM có tầm bắn xa hơn đáng kể và tốc độ rất cao, khiến hệ thống phòng không đối phương khó đánh chặn. Trong chiến dịch Epic Fury, PrSM được sử dụng để tấn công các bệ phóng tên lửa, trận địa phòng không và trung tâm chỉ huy của Iran.
Ngoài tên lửa, Mỹ còn triển khai các loại máy bay không người lái (UAV) tấn công giá rẻ. Một ví dụ là hệ thống UAV LUCAS vừa được giới thiệu gần đây. Trong chiến dịch, các UAV này được phóng với số lượng lớn để gây quá tải cho hệ thống phòng không Iran, đồng thời tấn công các bệ phóng tên lửa và tàu chiến. Nhờ chi phí thấp, Mỹ có thể triển khai UAV LUCAS với quy mô lớn để tạo hiệu ứng "bầy đàn".
Sau khi mạng lưới phòng không của Iran bị suy yếu đáng kể, chiến dịch chuyển sang giai đoạn khác. Lúc này, máy bay Mỹ và Israel có thể tiến sâu vào không phận Iran với mức rủi ro thấp hơn nhiều.
Thay vì tiếp tục sử dụng các tên lửa tầm xa đắt đỏ, quân đội Mỹ bắt đầu sử dụng các loại bom dẫn đường chính xác bằng GPS hoặc laser. Những vũ khí này rẻ hơn nhiều so với các tên lửa hành trình như Tomahawk, vốn cần tới khoảng hai năm để sản xuất.
Tuy nhiên, để đạt được giai đoạn này, việc sử dụng vũ khí tấn công tầm xa ở giai đoạn đầu là điều không thể thiếu. Chính các loại vũ khí này đã mở đường cho chiến dịch, biến không phận Iran từ một khu vực bị cấm tiếp cận thành nơi mà máy bay Mỹ và Israel có thể hoạt động với mức rủi ro thấp hơn đáng kể.
