Không ít cha mẹ chỉ đưa trẻ đi khám khi nhận thấy những biểu hiện dễ nhận biết như mắt đỏ, sưng, lác hoặc sụp mi. Tuy nhiên, một số vấn đề về thị lực lại tiến triển âm thầm, không tạo ra dấu hiệu rõ ràng bên ngoài. Tật khúc xạ và bệnh lý đáy mắt là những tình trạng có thể khó phát hiện nếu chỉ quan sát trẻ tại nhà. Vì vậy, chủ động kiểm tra thị lực, tạo thói quen sinh hoạt tốt cho mắt và đưa trẻ đi khám đúng thời điểm là những việc cha mẹ cần quan tâm ngay từ những năm đầu đời.
1. Những vấn đề về mắt ở trẻ có thể diễn tiến âm thầm
Các bệnh lý mắt ở trẻ rất đa dạng. Trong đó, những tình trạng có biểu hiện bên ngoài như đỏ mắt, sưng hoặc lác thường dễ khiến cha mẹ chú ý và đưa trẻ đi kiểm tra sớm. Ngược lại, có những vấn đề không thể nhận biết bằng mắt thường dù chức năng thị giác của trẻ đã bị ảnh hưởng.
Tật khúc xạ gồm cận thị, viễn thị và loạn thị, là một trong những vấn đề thường gặp. Mắt trẻ có thể nhìn hoàn toàn bình thường nhưng khả năng nhìn thực tế đã bị suy giảm. Khi ánh sáng đi qua giác mạc và thủy tinh thể nhưng không hội tụ đúng tại võng mạc, hình ảnh trẻ nhìn thấy có thể bị mờ, nhòe.
Bên cạnh đó, bệnh lý đáy mắt liên quan đến những tổn thương nằm sâu bên trong mắt. Những bất thường này không dễ nhận biết bằng quan sát thông thường mà cần được phát hiện thông qua thăm khám chuyên khoa và các thiết bị phù hợp.
Điều này cho thấy việc chờ đến khi trẻ có biểu hiện rõ rệt mới kiểm tra mắt có thể khiến một số vấn đề về thị lực được phát hiện muộn.
Bảo vệ mắt cho trẻ cần bắt đầu từ sớm bằng việc hạn chế màn hình, tăng thời gian ngoài trời và khám mắt định kỳ để phát hiện bất thường. Ảnh HĐ.
1.1 Khi nào nên đưa trẻ đi khám mắt?
Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa mắt ngay khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, kể cả biểu hiện nhỏ. Việc kiểm tra sớm giúp bác sĩ đánh giá tình trạng thị lực và có hướng xử trí phù hợp.
Trẻ cũng nên được kiểm tra sớm nếu trong gia đình có bố mẹ hoặc anh chị em ruột mắc cận thị, viễn thị mức độ cao. Ngay cả khi mắt trẻ nhìn bên ngoài không có bất thường, việc khám sàng lọc vẫn cần thiết để đánh giá các yếu tố nguy cơ.
Với trẻ không có tiền sử gia đình liên quan đến bệnh mắt, tài liệu khuyến cáo nên khám ít nhất một lần trước khi trẻ bước vào lớp 1. Đây là thời điểm quan trọng để phát hiện và can thiệp sớm nếu có vấn đề về thị lực.
Đáng chú ý, trẻ còn nhỏ chưa biết đọc chữ vẫn có thể được kiểm tra mắt. Theo tài liệu, với các phương tiện hiện nay, bác sĩ có thể phát hiện một số vấn đề về mắt từ khi trẻ khoảng 6 tháng tuổi, đồng thời đánh giá tật khúc xạ và mức độ cần can thiệp.
Không phải mọi trường hợp tật khúc xạ đều cần đeo kính ngay. Một số trường hợp sinh lý có thể chỉ cần theo dõi, trong khi những tật khúc xạ bệnh lý ảnh hưởng đến chức năng thị giác, chẳng hạn cận thị hoặc viễn thị cao, có thể cần can thiệp và đeo kính sớm theo chỉ định của bác sĩ.
1.2 Làm gì để bảo vệ mắt và hạn chế nguy cơ cận thị?
Thói quen sinh hoạt hằng ngày có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ thị lực của trẻ. Cha mẹ và nhà trường cần hướng dẫn trẻ ngồi học đúng tư thế, đồng thời giữ khoảng cách phù hợp giữa mắt và sách vở. Khoảng cách được tài liệu khuyến cáo là khoảng 25-30cm.
Ánh sáng khi học cũng cần được chú ý. Trẻ nên đọc sách, học bài ở nơi có đủ ánh sáng, tránh duy trì thói quen học tập trong điều kiện thiếu sáng.
Việc sử dụng các thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính và tivi cũng cần được kiểm soát. Trong bối cảnh học trực tuyến ngày càng phổ biến, trẻ có thể phải sử dụng máy tính hoặc thiết bị điện tử phục vụ việc học. Tuy nhiên, ngoài thời gian học, trẻ còn có xu hướng dùng các thiết bị này để xem phim hoặc chơi game. Vì vậy, cha mẹ và thầy cô cần hướng dẫn trẻ sử dụng thiết bị với thời lượng hợp lý.
Bên cạnh hạn chế thời gian nhìn gần, trẻ cần có những khoảng nghỉ để mắt được thư giãn. Sau mỗi tiết học, thay vì tiếp tục nhìn vào sách vở hoặc màn hình, trẻ nên tận dụng giờ giải lao để ra ngoài, vui chơi và nhìn xa. Việc thay đổi khoảng cách quan sát giúp mắt có thời gian nghỉ sau thời gian tập trung nhìn gần.
Tài liệu cũng lưu ý hoạt động ngoài trời dưới điều kiện ánh sáng phù hợp, đặc biệt vào đầu buổi sáng khi thời tiết không quá nắng, có lợi cho sức khỏe nói chung và sức khỏe thị giác, đồng thời góp phần hạn chế tình trạng tăng cận thị.
Có những bệnh lý về mắt ở trẻ nguy hiểm lại diễn tiến âm thầm, không có dấu hiệu bên ngoài, đặc biệt là các tật khúc xạ và bệnh lý đáy mắt. Ảnh HĐ.
2. Trẻ đã bị tật khúc xạ cần chăm sóc mắt thế nào?
Nếu trẻ được chẩn đoán mắc cận thị, viễn thị hoặc loạn thị, cha mẹ cần đưa trẻ khám tại cơ sở chuyên khoa mắt để được hướng dẫn sử dụng kính phù hợp. Không nên tự ý lựa chọn kính hoặc để trẻ tiếp tục sử dụng kính không còn phù hợp với thị lực hiện tại.
Tật khúc xạ có thể thay đổi theo thời gian nên trẻ cần được tái khám định kỳ. Tùy tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể hẹn trẻ kiểm tra lại sau khoảng 3-4 tháng hoặc 6 tháng để theo dõi diễn tiến và điều chỉnh kính khi cần thiết. Cha mẹ nên ưu tiên các cơ sở chuyên khoa mắt có bác sĩ giàu kinh nghiệm và trang thiết bị phù hợp với việc thăm khám trẻ nhỏ.
Bảo vệ thị lực cho trẻ không chỉ bắt đầu khi trẻ xuất hiện triệu chứng. Kiểm tra mắt đúng thời điểm, duy trì tư thế học tập phù hợp, bảo đảm ánh sáng, hạn chế nhìn màn hình quá mức và khuyến khích trẻ hoạt động ngoài trời là những việc cha mẹ có thể thực hiện thường xuyên để chăm sóc đôi mắt trẻ ngay từ sớm.
