Ở đất nước hơn một tỷ dân như Trung Quốc, sau mỗi sự kiện văn chương đều có những vấn đề được nhiều người quan tâm và bàn thảo. Liệu dòng văn chương và thế hệ nhà văn 8X của đất nước này có làm nên một diện mạo mới cho văn chương đương đại Trung Quốc? Đấy là một hệ vấn đề kép cần phải được xem xét một cách thật sự nghiêm túc và khách quan.
Phác thảo diện mạo văn chương 8X Trung Quốc
Bước sang thế kỷ XXI, với sự bùng nổ của công nghệ thông tin, sự tiến bộ vượt bậc của khoa học kỹ thuật cùng với sự bứt phá ngoạn mục của nền kinh tế, văn chương của thế hệ sinh ra trong những năm 80 của thế kỷ trước ở Trung Quốc cũng đã gặt hái được những thành công rất đáng khâm phục. Theo tài liệu của Hội Nhà văn Trung Quốc năm 2004, nước này có khoảng 1.000 nhà văn 8X đã xuất bản tác phẩm, số lượng này hiện nay đã tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, chỉ có 100 người trong số họ giành được những thành công nhất định. Đến nay, theo báo giới Trung Quốc chỉ có 10 nhà văn còn trụ lại.
Những gương mặt tiêu biểu của thế hệ nhà văn 8X Trung Quốc trong những năm gần đây thường được nhắc đến là: Hàn Hàn, Quách Kính Minh, Lý Sỏa Sỏa, Trịnh Tiểu Quỳnh, Xuân Thụ với các giải thưởng lần lượt như: nhân vật gây sức hút nhất, thành tích xuất sắc nhất, giải phong cách sáng tạo, nhà văn trẻ của văn chương mạng và giải sách bán chạy trong năm 2007. 10 nhà văn trẻ khác gồm Trương Duyệt Nhiên, Tôn Duệ, Tưởng Phong, Tưởng Phương Chu, Hồ Kiên, Châu Gia Ninh, Bộ Phi Yên, Quỷ Quỷ, Tiểu Phạn, Lý Hải Dương đã nhận được danh hiệu nhà văn giỏi của thế hệ 8X Trung Quốc trong năm qua. Trong số 100 người có những thành công nhất định, thì có tới 40 người đến với văn chương từ những cư dân mạng. Tiêu biểu cho 40 người đó là cô Jin Li, 25 tuổi với cuốn Trở lại triều Thanh năm 2005 đã tiêu thụ được hơn 300.000 bản. Kể ra so với Vương quốc ảo của Quách Kính Minh là 1,5 triệu bản thì khối lượng sách được bán ra của Jin Li chưa thấm vào đâu.
Thực trạng văn chương 8X Trung Quốc hiện nay
Với khối lượng đầu sách, số bản được tiêu thụ cũng như một đội ngũ hùng hậu các nhà văn thuộc thế hệ 8X ở Trung Quốc hiện nay, thật sự đã khiến nhiều người phải kính nể. Giới phê bình và dư luận ở Trung Quốc cho rằng người thành công nhất ở Trung Quốc hiện nay trong lĩnh vực văn chương không phải là tác giả từng đoạt giải Nô-ben năm 2000 Cao Hành Kiện với cuốn tiểu thuyết nổi tiếng Linh Sơn, cũng không phải các cây đa, cây đề như Vương Mông, Mạc Ngôn, Dư Hoa hay Khương Nhung với cuốn sách ăn khách vào loại bậc nhất Trung Quốc, Tô-tem sói. Tuy họ là những người đã từng thống trị nhiều năm trên văn đàn Trung Quốc, nhưng Quách Kính Minh mới là một hiện tượng của văn chương 8X Trung Quốc đương đại. Bởi lẽ 3 trong 4 cuốn tiểu thuyết của anh có doanh số phát hành trên 1 triệu bản và là nhà văn có thu nhập cao nhất Trung Quốc năm 2007, khoảng 1,4 triệu USD.
Vượt ra khỏi lối mòn truyền thống, tiểu thuyết của Quách Kính Minh chỉ tập trung khai thác các tính cách của những con người bị đọa đầy về mặt tâm hồn của thế hệ trẻ Trung Quốc. Như anh đã từng tuyên bố rằng mục đích chính của mình là kể chuyện thật hấp dẫn khiến mọi người đều thích đọc. Âu đấy cũng là một cách tiếp cận độc giả cần phải được ghi nhận một cách thực sự công tâm.
Tuy nhiên thế hệ nhà văn 8X Trung Quốc đang phải đối mặt với hiện tượng đạo văn, được coi là vấn đề nhức nhối nhất trên văn đàn hiện nay. Người được coi là “đế vương” của làng văn chương Trung Quốc đương đại Quách Kính Minh với cuốn tiểu thuyết thứ hai Hoa rơi trong giấc mộng tiêu thụ được 600.000 bản ngay trong tháng đầu tiên, bị cáo buộc đạo văn cuốn tiểu thuyết Vòng trong vòng ngoài của Trang Vũ và phải bồi thường 25.000 USD. Còn Ân Ý Như, một nữ tác giả còn rất trẻ mới 22 tuổi với Nhân sinh như cuộc sơ kiến đã đạo văn cuốn Ấn tượng thịnh Đường của Giang Hồ Dạ Vũ.
Mặt khác, trong vài năm trở lại đây, văn đàn Trung Quốc lại mọc lên một lớp các cây bút rất trẻ, được sinh ra trong những năm 90 của thế kỷ trước. Chẳng hạn như cậu bé 9 tuổi Yang Yang, cách đây 4 năm đã kiếm được 150.000 USD với cuốn tiểu thuyết Cây vĩ cầm kỳ diệu. Cuốn sách của bé đã bán được 100.000 bản. Đến nay, Yang Yang đã cho ra mắt bạn đọc trẻ Trung Quốc thêm 3 cuốn nữa và dự kiến tới đây cậu còn cho xuất bản cả một bộ 10 tác phẩm. Tác giả 14 tuổi, Tang Chao cũng vừa mới giới thiệu cuốn tiểu thuyết thứ hai Đem giấc mơ về với tôi,....
Văn chương 8X Trung Quốc đang đi theo hướng nào?
Thứ nhất là, khuynh hướng làm mới văn chương bằng bất kỳ mọi giá theo cách nhìn nhận cuộc sống của giới trẻ. Không thể phủ nhận được một thực tế là thế hệ nhà văn 8X Trung Quốc đã tạo nên một diện mạo mới cho văn đàn với tất cả những hệ lụy của nó. Trương Duyệt Nhiên đã viết trên bơ-lốc (blog) của mình rằng: Trước khi kịp hiểu ra mọi thứ, cô đã là một “ngôi sao văn chương”. Tất cả tác phẩm trước đây của cô được lôi xuống đường với vô số sự ồn ào huyên náo. Nhiều bạn văn của Trương Duyệt Nhiên cũng vì thế mà nổi lên theo cách đó. Liệu có ai trong số họ thực sự nhận ra rằng, con đường này sẽ chẳng bao giờ đưa giới trẻ đến với văn chương đích thực? Các nhà văn 8X là những cỗ máy thương mại được một số kẻ khai thác để làm tiền. Họ là những công cụ giải trí cho giới truyền thông và các nhà phê bình đùa giỡn. Thế hệ trẻ hôm nay đang đi vào một ngõ cụt, đang tự đánh mất mình. Một ngày nào đó, họ sẽ thức dậy với một mớ hư danh không liên quan gì đến văn chương. Còn Quách Kính Minh thì tuyên bố thẳng thừng rằng: Thế giới trong mắt những người trẻ, lớn lên trong một xã hội phát triển chóng vánh có sự khác biệt rất lớn so với cách nhìn của những thế hệ đi trước. Nhưng biết đâu đấy lại là lý do chính khiến văn đàn Trung Quốc vài năm trở lại đây luôn có những cơn sốt thật sự.
Thứ hai là, khuynh hướng các nhà văn đi trước đã có chỗ đứng trên văn đàn kiên quyết không thừa nhận lối viết cũng như quan niệm về cuộc sống của thế hệ 8X. Như vậy thế hệ các nhà văn 8X ở Trung Quốc đang phải đối mặt với một sức ì ghê gớm của các nhà văn lớp trước theo những thông lệ và các phong tục tập quán riêng của đất nước này. Dường như có những tác phẩm hay được bán chạy hoặc được dư luận đánh giá cao chưa phải là điều kiện đủ để các nhà văn trẻ có thể trở thành một nhà văn thực thụ, nổi tiếng ở Trung Quốc. Có ý kiến cho rằng các nhà văn 8X là một thế hệ vàng, nhưng xỉn màu. Nhà phê bình văn học, biên tập viên tờ Ngôi sao mới (New Star) Lưu An, tỏ ra khá bi quan về tương lai của văn học nước nhà. Ông cho rằng: Hiện nay, thị trường sách chỉ quan tâm đến những hiệu quả trước mắt chứ không coi trọng hiệu quả dài lâu. Các nhà xuất bản “xun xoe” độc giả bằng cách chạy theo thị hiếu tầm thường còn chất lượng sách, nhìn chung, đang suy giảm. Ngày trước, một cuốn sách cần mất đến một năm để biên tập, in, nhưng bây giờ, nhiều cuốn được “đẻ non” sau chỉ một hoặc hai tháng. Đó là một việc làm ngu ngốc.
Cuối cùng là, khuynh hướng đi vào đề tài võ hiệp truyền thống. Một số truyện dài của Hàn Hàn như Loạn Trường An, cùng với một số truyện khác Sao chẳng vui lòng làm, Lệ má phấn môi son, Chuyện Song Phi của những tác giả còn rất trẻ khác đã hót ra bạc. Điều đó chứng tỏthời đại hiện nay ở Trung Quốc, truyện võ hiệp vẫn có sức hấp dẫn đối với đông đảo bạn đọc trẻ. Tuy nhiên dòng truyện võ hiệp hiện đại đã có nhiều đổi khác so với truyền thống của thể loại này.
Đỗ Ngọc Yên