Những trận mưa đá gây thiệt hại lớn nhất
Những trận mưa đá chết chóc nhất thế giới (và cũng có thể là trận lớn nhất) xảy ra tại cao nguyên Deccan ở bắc Ấn Độ và Bangladesh. Trận mưa đá ngày 14/4/1986 ở Bangladesh với cục đá nặng nhất được đo là 2,25 pound (1kg). Kích thước của đá không được đo lại mặc dù các tin tức mang tính giai thoại quả quyết rằng cục đá lớn bằng cỡ trái bí đỏ. Tổng cộng 92 người đã thiệt mạng sau trận mưa đá khủng khiếp này. Còn trận mưa đá ở Moradabad và Beheri của Ấn Độ ngày 30-4-1888 đã khiến 246 người thiệt mạng, được coi là trận mưa đá chết chóc nhất trong lịch sử.
Tại Trung Quốc, một báo cáo được cho là đáng tin cậy nói ít nhất 200 người đã thiệt mạng trong trận mưa đá ngày 19/6/1932 ở tỉnh Hồ Nam. Còn tại tỉnh Hà Nam, trận mưa đá ngày 19/7 đã khiến 25 người thiệt mạng.
Mưa đá có kích thước rất to xuất hiện ở các tỉnh miền Bắc những ngày qua.
Tại châu Âu, trận mưa đá ngày 11/8/1958 ở Pháp cũng để lại những cục đá nặng tới 2,15 pound (0,97kg). Kích thước của những cục đá này không được ghi nhận. Tuy nhiên, trận mưa đá thê thảm nhất lại xảy ra ở Munich, Đức vào năm 1984. Khoảng 70.000 ngôi nhà và 190 máy bay đã bị hư hại, 400 người bị thương bởi những hạt đá to như trái bóng chày. Thiệt hại ước tính hơn 2 tỉ USD.
Mưa đá tháng 4/1999 ở Sydney (Úc) với những cục đá có đường kính 3,5 inch (8,89cm) trong vòng 60 phút đã gây hư hỏng cho hơn 20.000 công trình và 40.000 phương tiện giao thông, thiệt hại khoảng 3 tỉ USD.
Tại Việt Nam, chưa có thống kê về danh sách các trận mưa đá lớn nhất nhưng những trận mưa đá rào rào với kích cỡ to vẫn thường xuyên xảy ra.
Trận mưa đá kéo dài khoảng 20 phút vào rạng sáng ngày 27/3/2013 gây thiệt hại nặng nề về tài sản cho người dân các huyện Mường Khương, Bắc Hà và Si Ma Cai (Lào Cai). Tuy không có thiệt hại lớn về người nhưng hiện tượng thời tiết này cũng người dân địa phương lo ngại. Trận mưa đá này cũng được xác định là trận mưa đá lớn nhất từ trước tới nay từng được ghi nhận. Các hạt mưa đá có đường kính phổ biến từ 4 - 6 cm, nhiều hạt lên tới trên 10 cm, to như nắm đấm, thậm chí bằng chiếc ấm pha trà.
Rạng sáng 3/4/2016, trên địa bàn huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang, đã bất ngờ xuất hiện trận mưa đá với đường kính to gây thiệt hại lớn về hoa màu và khiến bà con hoảng sợ phải tìm nơi trú ẩn. Các viên đá có đường kính trung bình từ 5 - 10cm, thậm chí 15cm làm vỡ, thủng và sập nhiều mái nhà.
Trận mưa đá ở Tuyên Quang năm 2016 được đánh giá là trận mưa đá lớn nhất trong 30 năm qua (tính từ 2016 trở về trước) ở Tuyên Quang. Từ 6h45 đến 6h55 sáng 3/4, một trận mưa đá bất ngờ rơi xuống khu vực huyện Chiêm Hóa (Tuyên Quang). Trong khi trận mưa đá diễn ra, có rất nhiều các khối đá to như bát cơm xen lẫn những viên đá nhỏ như chén uống nước và những hạt đá li ti. Đường kính những hạt đá này khoảng 4 - 8cm.
Trận mưa đá ngày 7/5/2023 ở Cao Bằng cũng được liệt kê vào danh sách một trong những trận mưa đá lớn nhất ở Việt Nam.
Trận mưa đá này xảy ra vào khoảng 15h chiều 7/5/2023. Khu vực chịu ảnh hưởng nhiều nhất là 2 huyện Hà Quảng và huyện Trà Lĩnh (Trùng Khánh, Cao Bằng). Trận mưa đá ở Cao Bằng kéo dài khoảng 10 - 15 phút. Những hạt đá rơi xuống với tốc độ nhanh, liên tục trong thời gian này.
Ngay sau trận mưa đá năm 2023, 2024 lại xuất hiện mưa đá diện rộng ở các tỉnh: Hà Giang, Lai Châu, Sơn La. Thời gian qua, nhiều địa phương trên cả nước ghi nhận mưa đá xảy ra, trải dài từ khu vực vùng núi, trung du Bắc Bộ đến đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên. Một số địa phương hứng chịu nhiều cơn mưa đá như Lào Cai, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Điện Biên, Hà Nội.
Mới đây nhất, chiều tối 2/5 đến sáng 4/5, dông, lốc, sét và đặc biệt là mưa đá đã gây thiệt hại nặng tại nhiều địa phương trên khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, nhất là khu vực các tỉnh miền núi phía Bắc.
Đáng lưu ý, nhiều trận mưa đá xuất hiện các cục đá có kích thước to như quả trứng, gây thiệt hại nặng nề cho hoa màu, nhiều nơi mưa đá còn làm vỡ kính ô tô.
Theo ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng Phòng Dự báo Thời tiết của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, hiện tượng mưa đá kích thước lớn, có hạt đá cỡ quả trứng gà hoặc bóng tennis xảy ra trong những ngày gần đây tại các tỉnh như Phú Thọ và Thái Nguyên có thể là do trong những ngày qua, khu vực này liên tục duy trì trạng thái nóng ẩm, có nắng ban ngày, làm tích lũy năng lượng đối lưu trong khí quyển; trên cao tồn tại rãnh thấp trong đới gió tây mạnh ở độ cao khoảng 5.000 m; cùng thời điểm đó, ở phía Bắc có bộ phận không khí lạnh yếu dịch chuyển xuống phía nam, nén rãnh áp thấp đi qua Bắc Bộ.
Vào thời gian buổi chiều, do nhiệt độ tăng cao, khối không khí nóng ẩm bị đẩy bốc lên mạnh, hình thành các đám mây dông phát triển rất nhanh theo chiều thẳng đứng. Chính trong môi trường có độ bất ổn định lớn này, dòng khí đi lên rất mạnh để giữ các khối băng trong các đám mây dông lâu hơn và khiến chúng ngày càng lớn trước khi rơi xuống.
Cách ứng phó giảm thiểu thiệt hại do mưa đá
TS Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc Điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển cho biết, thời gian tới vẫn là giai đoạn giao mùa nên Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ vẫn còn nguy cơ xuất hiện mưa rào, dông mạnh, lốc, sét, mưa đá và gió giật, bởi khu vực này vẫn đang nằm trong thời kỳ chuyển mùa. Đây là giai đoạn nền nhiệt đã tăng nhanh, độ ẩm lớn, trong khi không khí lạnh cuối mùa hoặc các nhiễu động khí quyển vẫn có thể tác động xuống, tạo điều kiện cho dông đối lưu phát triển mạnh.
Đặc biệt, nếu trước đó khu vực có nắng nóng, nền nhiệt cao, không khí tầng thấp nóng ẩm, sau đó lại có không khí lạnh yếu, rãnh thấp hoặc hội tụ gió tác động, thì nguy cơ dông mạnh sẽ tăng lên rõ rệt. Trong những tình huống như vậy, mây dông có thể phát triển rất nhanh, gây mưa lớn cục bộ, gió giật mạnh, lốc, sét và mưa đá trên phạm vi hẹp.
Ngoài ra, khi bước vào cao điểm mùa mưa bão, nguy cơ thời tiết nguy hiểm sẽ chuyển dần sang các hình thái như mưa lớn diện rộng, lũ, ngập úng, lũ quét, sạt lở đất, gió mạnh trên biển và ven bờ. Đến giai đoạn chuyển mùa tiếp theo, khoảng tháng 9–10, đặc biệt ở miền Bắc và miền Trung, các hiện tượng dông mạnh, lốc, sét, mưa đá và gió giật vẫn có thể gia tăng trở lại do sự giao tranh giữa các khối khí.
Điểm quan trọng nhất là khi có bản tin cảnh báo dông, lốc, sét, mưa đá hoặc gió giật mạnh từ cơ quan khí tượng thủy văn chính thống, người dân cần chủ động phòng tránh sớm, không chờ đến khi hiện tượng xảy ra ngay trước mắt mới ứng phó.
Trước hết, người dân cần thường xuyên theo dõi các bản tin dự báo, cảnh báo thời tiết chính thống (như úng dụng Thời tiết Việt Nam do Cục Khí tượng Thủy Văn phát hành miễn phí tích hợp thông quan tắc, dự báo, cảnh báo sớm…), đặc biệt trong các tháng chuyển mùa như tháng 4–5. Khi có cảnh báo dông mạnh, mưa đá hoặc gió giật, cần coi đó là tín hiệu nguy hiểm để chủ động phòng tránh, không nên chủ quan vì tại vị trí của mình lúc đó trời vẫn đang nắng hoặc chưa có mưa.
Khi quan sát thấy các dấu hiệu như trời tối sầm rất nhanh, mây đen phát triển mạnh, gió đổi hướng đột ngột, sấm chớp liên tục, nhiệt độ giảm nhanh hoặc mưa bắt đầu nặng hạt, người dân cần nhanh chóng vào nơi trú ẩn an toàn. Tuyệt đối không trú dưới cây lớn, cột điện, biển quảng cáo, mái tôn yếu, công trình tạm hoặc khu vực có nguy cơ vật rơi, vật bay.
Nếu đang di chuyển ngoài đường, không nên cố đi tiếp qua vùng mưa dông mạnh. Cần tìm nơi trú an toàn, tránh xa cây xanh lớn, cột điện, khu vực có dây điện, công trình đang thi công, biển quảng cáo hoặc nhà tạm. Nếu đang ở trong nhà, cần đóng chặt cửa, hạn chế đứng gần cửa kính, thu dọn các vật dụng nhẹ ở ban công, sân thượng, mái nhà để tránh bị gió cuốn.
Đối với khu vực nông thôn và sản xuất nông nghiệp, cần gia cố mái nhà, chuồng trại, nhà màng, nhà lưới, giàn che, hệ thống tưới và các kết cấu tạm. Với cây trồng có giá trị cao, có thể xem xét sử dụng lưới chống mưa đá hoặc các biện pháp che chắn phù hợp. Sau mưa đá, cần kiểm tra cây trồng, cắt bỏ phần bị dập nát, tiêu thoát nước và phòng trừ nấm bệnh.
Với mưa đá và dông lốc, phản ứng sớm vài chục phút có thể tạo ra khác biệt rất lớn. Dự báo, cảnh báo là điểm khởi đầu; nhưng hành động kịp thời của người dân mới là yếu tố quyết định để giảm thiểu thiệt hại.
