Họ rời bệnh viện sau những ca trực, mang theo máy móc, thuốc men và chuyên môn đến những nơi người dân còn khó tiếp cận y tế. Hơn 13 năm, gần 100 hành trình của Câu lạc bộ Bác sĩ và Những người bạn đã bền bỉ nối dài ba việc tưởng như giản dị: Khám bệnh – Tư vấn sức khỏe – Phát thuốc MIỄN PHÍ. Trong hành trình ấy, TTƯT, PGS.TS. Nguyễn Văn Chi là một hình ảnh tiêu biểu cho sự tận tụy của người thầy thuốc – lặng lẽ, bền bỉ và luôn đi về phía nơi sự sống đang cần mình.
Sáng 23/8/2026, sương còn bảng lảng trên những triền núi Tả Van. Trong sân Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Tả Van, người dân từ các bản xa đã đến từ sớm. Có những cụ già bước chậm, những gia đình chính sách, người nghèo, đồng bào dân tộc ít có điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế chuyên sâu. Những chiếc bàn học được kê lại thành bàn khám; máy siêu âm, điện tim và dụng cụ y tế được đưa từ Hà Nội lên; thuốc được phân loại theo từng nhóm. Chẳng bao lâu, sân trường trở thành một "phòng khám" đặc biệt giữa vùng cao.
Trên tấm biển của chương trình là những dòng chữ giản dị nhưng cũng là điều Câu lạc bộ Bác sĩ và Những người bạn đã bền bỉ thực hiện suốt nhiều năm: "Khám bệnh – Tư vấn sức khỏe – Phát thuốc MIỄN PHÍ".
Cuối ngày hôm ấy, 866 người dân Tả Van đã được khám, tư vấn và cấp thuốc hoàn toàn miễn phí. Nhưng có những điều không thể đặt vào bất kỳ bảng thống kê nào: Bao nhiêu ngày nghỉ của người thầy thuốc đã trở thành ngày làm việc; bao nhiêu bữa cơm gia đình thiếu một thành viên; bao nhiêu chuyến xe rời Hà Nội sau một tuần căng thẳng ở bệnh viện. Nếu phải gọi tên điều ấy, có lẽ chỉ có một cách: sự hy sinh thầm lặng.
Khi những điều phi thường chỉ được gọi là 'công việc hằng ngày'
Trong hành trình của CLB, TTƯT, PGS.TS. Nguyễn Văn Chi là một trong những hình ảnh tiêu biểu nhất. Hơn ba thập kỷ gắn bó với hồi sức cấp cứu, ông đã dành phần lớn đời nghề nghiệp tại Trung tâm Cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai. Đây là đơn vị tuyến cao nhất về hồi sức cấp cứu, mỗi ngày tiếp nhận gần 300 người bệnh, phần lớn là các trường hợp nặng, phức tạp. Ở đó, nhiều quyết định phải được đưa ra trong vài phút, bởi phía bên kia là sự sống của một con người.
PGS Chi từng chia sẻ, ông đến bệnh viện từ sớm, khoảng 21 giờ mới về nhà; ăn uống xong lại tiếp tục soạn tài liệu đến khuya rồi sáng hôm sau lại đi làm. Có lần, gia đình một bệnh nhân được cứu sống tìm đến cảm ơn, ông chỉ nói: "Đây là công việc hằng ngày của chúng tôi".
Một câu nói rất ngắn, nhưng trong đó như có cả một đời nghề nghiệp. Điều người ngoài nhìn thấy như sự hy sinh, người thầy thuốc lại coi là trách nhiệm. Một đêm không ngủ, một bữa cơm muộn, một cuộc điện thoại giữa đêm, một ngày nghỉ có mặt ở bệnh viện… đều là "công việc hằng ngày".
Điều khiến ông đau đáu mỗi ngày là câu hỏi: "Mình đã làm hết sức chưa, có cách nào tốt hơn nữa để cứu bệnh nhân không?". Nhớ lại ca bệnh trong thời COVID-19, người bệnh đã ngừng tim. Hơn một giờ cấp cứu trôi qua, tim vẫn chưa đập trở lại. Ê-kíp A9 vẫn tiếp tục ép tim gần hai giờ. Cuối cùng, nhịp tim trở về và người bệnh sau đó gần như hồi phục hoàn toàn.
Trong những năm đại dịch, ông cũng nhiều lần dẫn các đoàn cán bộ, nhân viên y tế Bệnh viện Bạch Mai đến các điểm nóng, vùng tâm dịch để hỗ trợ điều trị. Năm 2022, khi thôi công tác quản lý, ông vẫn lựa chọn ở lại A9 với vai trò chuyên gia giảng dạy, nghiên cứu. Bệnh viện Bạch Mai và A9, như ông nói, đã trở thành "nhà". Có lẽ người sống quá lâu giữa lằn ranh sinh tử càng hiểu rằng ở một bản làng xa xôi, một lần được gặp bác sĩ đúng lúc cũng có thể thay đổi số phận của một người.
Khoảnh khắc thăm khám, tư vấn cho người cao tuổi trong một chương trình khám bệnh nhân đạo của CLB năm 2024. Ảnh: Tư liệu CLB.
Hết ca trực, lại lên đường
PGS.TS. Nguyễn Văn Chi là một trong những người sáng lập và là người phụ trách chuyên môn chính của CLB Bác sĩ và Những người bạn. Nhưng hành trình ấy chưa bao giờ là câu chuyện của một cá nhân.
Giữ cho những chuyến xe đi qua năm tháng là cả một tập thể: Ông Nguyễn Đức Văn, Chủ tịch CLB, công tác tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Phát; PGS.TS.BSCC Đỗ Duy Cường, Bệnh viện Vinmec Times City; PGS.TS.BS Trần Công Hòa, chuyên gia đầu ngành Tai – Mũi – Họng; BSCKI Nguyễn Thị Thu Hà, Bệnh viện Bưu điện; Dược sĩ Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Cổ phần Dược phẩm Bảo An Sinh Star; cùng nhiều bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên, nhà hảo tâm và tình nguyện viên khác...
Họ đến từ nhiều đơn vị, mỗi người một chuyên ngành, một công việc riêng. Nhưng khi chuyến xe lăn bánh, họ có chung một mục tiêu: Đưa bác sĩ đến nơi người dân cần bác sĩ, đưa tư vấn sức khỏe đến nơi kiến thức phòng bệnh còn thiếu, đưa thuốc đến những người mà đôi khi một đơn thuốc cũng là một gánh nặng. Và tất cả đều miễn phí.
Những ngày đầu – đi qua thiếu thốn bằng lòng người
Hơn 13 năm nhìn lại, những chuyến xe hôm nay đã đông hơn, chuyên môn được tổ chức bài bản hơn, thuốc men và thiết bị cũng đầy đủ hơn. Nhưng những ngày đầu của Câu lạc bộ Bác sĩ và Những người bạn không hề dễ dàng. Nhân lực còn mỏng, kinh phí hạn chế; thuốc men, máy móc, phương tiện vận chuyển và cả những việc tưởng nhỏ như tìm địa điểm khám, sắp xếp bàn ghế, phân luồng người bệnh, đóng từng thùng thuốc… đều là những bài toán phải tự mình tháo gỡ.
Có những thời điểm, điều kiện còn thiếu thốn đến mức chính những người trong đoàn cũng chưa biết chuyến đi sau sẽ được tổ chức bằng cách nào. Nhưng rồi một câu hỏi luôn lớn hơn những khó khăn ấy: nếu mình không đi, những người dân ở đó sẽ phải chờ đến bao giờ mới có cơ hội được bác sĩ thăm khám, được tư vấn sức khỏe, được nhận thuốc mà không phải lo đến chi phí?
Và thế là họ lại đi. Không phải vì mọi thứ đã đủ đầy, mà bởi tinh thần của người thầy thuốc không cho phép họ đứng yên khi ở đâu đó vẫn còn những người bệnh đang cần mình. Người có chuyên môn góp chuyên môn. Người có thời gian góp thời gian. Người có điều kiện góp kinh phí. Người có sức góp sức. Từng chút một, những thiếu thốn được bù đắp không phải bằng sự dư dả, mà bằng sự sẻ chia.
Có lẽ chính trong những ngày khó khăn nhất, giá trị của CLB hiện lên rõ nhất. Bởi khi mọi điều kiện đều thuận lợi, một chuyến thiện nguyện có thể chỉ là một hoạt động. Nhưng khi đường xa, kinh phí thiếu, nhân lực ít, thiết bị phải mang theo từng chiếc mà người ta vẫn quyết định lên đường, đó đã là một sự lựa chọn: lựa chọn dành ngày nghỉ cho người khác, lựa chọn mang tri thức của mình đến nơi cần nhất, lựa chọn làm thêm một việc mà không nhận thêm một đồng thù lao nào.
Từ những lựa chọn lặng lẽ ấy, các chuyến đi nối tiếp nhau. Những địa danh trên bản đồ dần trở thành những ký ức nghề nghiệp. Mỗi nơi một hoàn cảnh, mỗi chuyến một khó khăn khác nhau, nhưng có một nguyên tắc không đổi: "Khám bệnh – Tư vấn sức khỏe – Phát thuốc MIỄN PHÍ".
Đến năm 2026, hành trình đã kéo dài hơn 13 năm, gần 100 chuyến qua nhiều vùng miền và cả nước bạn Lào. Con số tăng lên, địa danh nối dài thêm, nhưng ba việc vẫn không đổi: khám bệnh, tư vấn, phát thuốc. Và vẫn là MIỄN PHÍ.
Đội ngũ y, bác sĩ cùng lực lượng địa phương trong chương trình "Tri ân mùa thu 2025". Ảnh: Tư liệu CLB.
Phía sau mỗi bàn khám
Một chuyến khám nhân đạo cho hàng trăm người không bắt đầu từ lúc bác sĩ đặt ống nghe lên ngực bệnh nhân. Nó bắt đầu từ nhiều ngày trước đó. Thuốc phải được chuẩn bị, phân loại, kiểm tra hạn dùng, số lượng và điều kiện bảo quản. Máy móc phải được đóng gói. Địa phương rà soát người dân cần khám. Các khu tiếp đón, nội khoa, tai mũi họng, siêu âm, điện tim và cấp phát thuốc phải được bố trí để hàng trăm người có thể được chăm sóc trong một ngày.
Trong những chuyến đi ấy, người dược sĩ đứng ở vị trí ít được chú ý hơn nhưng không thể thiếu. Phía sau một đơn thuốc là người đọc lại tên thuốc, kiểm tra liều dùng, phát đúng số lượng và kiên nhẫn hướng dẫn bà con uống thế nào, vào thời điểm nào. Có cụ già nghe chưa rõ, phải giải thích thêm. Có người chưa từng dùng thuốc dài ngày, phải dặn thật kỹ.
Rồi còn những điều dưỡng đo huyết áp, kỹ thuật viên bên máy điện tim, siêu âm, người dìu một cụ già sang phòng khám khác, người gọi tên bệnh nhân tiếp theo, người đứng sau những thùng thuốc và bữa ăn vội. Họ có thể không xuất hiện ở trung tâm một bức ảnh, nhưng thiếu họ, một chương trình không thể trọn vẹn.
CLB không có một bệnh viện riêng. "Phòng khám" của họ có lúc là trường học, trụ sở xã hay một căn phòng được dọn tạm. Nhưng chuyên môn mang đến đó là chuyên môn thật; kết quả siêu âm là thật; đơn thuốc là thật; và trách nhiệm với người bệnh cũng hoàn toàn là thật.
Có những khoảnh khắc không cần lời thuyết minh dài: Một người bác sĩ cúi xuống gần hơn để nghe một cụ già kể về cơn đau đã kéo dài; một nữ bác sĩ cẩn thận ghi từng thông tin trước khi hướng dẫn người bệnh. Người trong ảnh có thể thay đổi, địa danh có thể thay đổi, nhưng tư thế của người thầy thuốc trước người bệnh gần như không đổi: lắng nghe, thăm khám, giải thích và cố gắng làm điều tốt nhất trong khả năng của mình.
Bác sĩ trực tiếp thăm khám cho đồng bào tại Tả Van trong chương trình "Tri ân mùa thu" ngày 23/8/2026. Ảnh: Tư liệu CLB.
Những điều không có trong bản tổng kết
Một chương trình có thể thống kê bao nhiêu người đã được khám, bao nhiêu đơn thuốc đã phát. Một bài báo có thể ghi số chuyến đi. Nhưng không ai thống kê được bao nhiêu cuối tuần của các bác sĩ đã không còn là cuối tuần; bao nhiêu bữa cơm gia đình thiếu một người; bao nhiêu lần một người mẹ làm nghề y hẹn con "chuyến này về mẹ sẽ bù"...
Không có dòng thành tích nào dành riêng cho một dược sĩ đứng suốt ngày phát thuốc rồi tối lại ngồi trên chuyến xe dài trở về Hà Nội. Không có huy chương cho chiếc điện thoại đặt cạnh giường ngủ vì người bác sĩ biết mình có thể bị gọi bất cứ lúc nào.
Có những người hy sinh nhưng không nghĩ mình đang hy sinh. Sự hy sinh thầm lặng không phải lúc nào cũng là một khoảnh khắc lớn lao. Nó được tạo nên từ hàng nghìn lựa chọn nhỏ: ở lại thêm một giờ, khám thêm một bệnh nhân, giải thích thêm một lần, đi thêm một chuyến.
PGS.TS. Nguyễn Văn Chi là một gương mặt tiêu biểu của tinh thần ấy. Nhưng phía sau ông là cả một tập thể bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên và những người bạn vẫn đều đặn chia sẻ ngày nghỉ, tri thức và sức lực của mình với cộng đồng.
Từ những ngày đầu đến chuyến xe của ngày mai
Chiều xuống ở Tả Van. Người bệnh cuối cùng rời bàn khám. Những chiếc máy được đóng lại, thuốc còn lại được kiểm đếm, bàn ghế trong trường học được trả về vị trí cũ. Đoàn lại lên xe. Một ngày "Khám bệnh – Tư vấn sức khỏe – Phát thuốc MIỄN PHÍ" khép lại như rất nhiều ngày đã từng khép lại trong hơn một thập kỷ qua.
Ngày hôm sau, nhiều người trong số họ lại trở về bệnh viện. PGS.TS. Nguyễn Văn Chi trở lại A9, nơi gần 300 người bệnh mỗi ngày vẫn đi qua cánh cửa cấp cứu với hy vọng được giữ lại sự sống. Những bác sĩ khác trở về khoa phòng. Những dược sĩ trở lại với thuốc. Điều dưỡng và kỹ thuật viên lại bước vào ca trực. Cuộc sống tiếp diễn như thể chuyến đi vừa qua chỉ là một ngày bình thường.
Nhưng ở một bản nào đó của Tả Van, có thể một người cao tuổi đã biết mình cần theo dõi huyết áp đều đặn; một bệnh nhân đã biết phải xuống tuyến trên kiểm tra; một gia đình đã hiểu cách sử dụng thuốc đúng hơn. Sự hiện diện của người thầy thuốc trong một ngày có thể để lại giá trị dài hơn rất nhiều một ngày.
Hơn 13 năm trước, những chuyến đi đầu tiên bắt đầu trong rất nhiều thiếu thốn. Hôm nay, CLB đã có một đội ngũ đông hơn, kinh nghiệm tổ chức nhiều hơn và sự đồng hành rộng hơn từ chính quyền địa phương, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, nhà hảo tâm và những người bạn. Nhưng điều quý giá nhất không nằm ở việc CLB đã có thêm bao nhiêu thiết bị hay đã đi được bao nhiêu chuyến. Điều quý nhất là sau từng ấy năm, những người thầy thuốc vẫn còn giữ nguyên lý do khiến họ lên đường.
PGS.TS. Nguyễn Văn Chi từng nói hạnh phúc của mình là giành lại sự sống cho nhiều bệnh nhân. Phía sau ông, những người đồng đội trong CLB cũng đang lặng lẽ viết tiếp cùng một câu chuyện: người đi trước trao kinh nghiệm cho người đi sau, những bác sĩ trẻ, dược sĩ trẻ và tình nguyện viên trẻ bước lên chuyến xe với một tinh thần đã được gìn giữ qua nhiều năm.
"KHÁM BỆNH – TƯ VẤN SỨC KHỎE – PHÁT THUỐC MIỄN PHÍ"
Ba việc tưởng như giản dị ấy đã được nối dài qua hơn một thập kỷ bằng những ngày nghỉ, những chuyến xe, những đôi bàn tay và những tấm lòng. Ngày mai, những chuyến đi có thể được tổ chức tốt hơn, có thêm thiết bị hiện đại hơn, thêm nhiều chuyên khoa và thêm những người trẻ cùng chung sức. Nhưng mong rằng có một điều sẽ không bao giờ thay đổi: Người thầy thuốc vẫn đi về phía người bệnh bằng chính trách nhiệm và lòng nhân ái của mình.
Sự hy sinh thầm lặng không chỉ là câu chuyện của ngày hôm qua. Nó đang tiếp tục hôm nay, và nếu những giá trị ấy còn được trao truyền, ngày mai sẽ còn thêm những chuyến xe, thêm những bàn khám, thêm những túi thuốc và thêm những con người ở những nơi xa xôi biết rằng họ không bị bỏ lại một mình trong bệnh tật. Không ồn ào, không đòi hỏi được gọi tên - nhưng đủ bền bỉ để đi từ hôm qua, qua hôm nay và tiếp tục đến ngày mai.
