Thay vì hưởng ứng Ngày Thế giới phòng chống lao 24/3 như mọi năm, năm nay, Chương trình chống lao Quốc gia (CTCLQG) đã phát động “Tháng hành động quốc gia phòng chống lao” với chủ đề “Vì một Việt Nam không còn bệnh lao”. Nhân tháng hành động này, PGS.TS. Đinh Ngọc Sỹ – Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Chủ nhiệm CTCLQG đã trao đổi với phóng viên báo Sức khỏe&Đời sống về tình hình bệnh lao và công tác phòng chống lao trong những giai đoạn trước đồng thời đưa ra những kế hoạch, mục tiêu, những khó khăn, những thành quả đã và đang đạt được của đội ngũ những người làm công tác chống lao.
Phóng viên (PV):Bất chấp những nỗ lực trong những năm gần đây, Việt Nam vẫn xếp thứ 12 trong số 22 nước có gánh nặng bệnh lao lớn nhất toàn cầu, thứ 14 trong 27 nước vi khuẩn lao đa kháng thuốc… Số bệnh nhân lao mới mắc 200.000/năm, số chết do lao xấp xỉ 30.000 bệnh nhân/năm… Vậy những thách thức hiện nay đối với Chương trình phòng chống lao ở nước ta hiện nay là gì, thưa ông?
 PGS.TS. Đinh Ngọc Sỹ. |
Thứ nhất phải kể đến nhân lực của ngành lao đang thiếu hụt trầm trọng, chuyên ngành lao vốn đã không có sức hấp dẫn nhân lực nay lại càng gặp khó khăn trong điều kiện kinh tế thị trường. Các chế độ đãi ngộ, ưu tiên chưa đủ sức lôi kéo được nhân lực về cho chuyên ngành; chi phí cho CBYT khám phát hiện một nguồn lây chỉ có 20.000 đồng, chi cho một CBYT theo dõi bệnh nhân trong 8 tháng điều trị chỉ từ 100.000 – 150.000 đồng. Ở tuyến huyện có đến 50% cán bộ làm công tác phòng chống lao chưa được đào tạo. Chính vì vậy có thể nói rằng, cán bộ làm công tác chống lao đang “già đi” không có người thay thế, trong khi bệnh lao đang “trẻ lại”.
Thứ hai, hiện nay hệ thống y tế tư nhân đang phát triển nhanh và mạnh, một số lớn bệnh nhân lao tiếp cận y tế đầu tiên tại hệ thống này, thậm chí bệnh nhân lao được điều trị tại các phòng khám tư nhân và tại các bệnh viện ngoài hệ thống nhưng không có khai báo với Chương trình phòng chống lao, nói cách khác việc khai báo ca bệnh theo luật phòng chống bệnh truyền nhiễm chưa được thực hiện nghiêm túc.
Thứ ba, chúng ta vẫn gặp khó khăn trong quản lý được thuốc chống lao trôi nổi trên thị trường. Nhiều bệnh nhân lao vẫn tự mua thuốc và tự điều trị, dẫn đến không quản lý được lượng bệnh nhân này. Thứ tư, nhiều tổ chức tham gia vào Chương trình phòng chống lao song chưa có cơ chế điều phối để phát huy hiệu quả của các tổ chức, thêm vào đó chưa có doanh nghiệp nào tham gia đầu tư, hỗ trợ cho công tác phòng chống lao.
Bên cạnh đó còn phải nói đến một thách thức khách quan đối với Chương trình phòng chống lao Quốc gia là tình trạng đồng nhiễm lao/HIV và lao đa kháng thuốc đang tăng lên tại Việt Nam; tỷ lệ nhiễm lao tăng lên ở một số cộng đồng khó khăn trong quản lý và can thiệp như khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, khu vực trại giam... cũng là những thách thức đối với công tác phòng chống lao.
Tuy nhiên, còn một thách thức nữa mà cần phải nhận thức một cách đúng đắn là chính chúng ta và chính bản thân mỗi người bệnh lao đang còn “kỳ thị” với chính họ, với chính một căn bệnh mang tính xã hội, cần được giúp đỡ, hỗ trợ hơn bao giờ hết. Mỗi người cần biết “quyền lợi” của mình là được khám chữa bệnh, mà còn thấy cả “trách nhiệm” của mình với cả xã hội, cả cộng đồng nữa. Chữa khỏi bệnh cho người bệnh lao là phương pháp phòng bệnh tốt nhất cho chính mình, cho mỗi người trong xã hội.
PV: Chương trình phòng chống lao đã có những giải pháp và đề xuất nào để vượt qua những thách thức trên, thưa ông?
PGS.TS. Đinh Ngọc Sỹ: Những giải pháp và đề xuất của Chương trình phòng chống lao được xây dựng nhằm đạt được các mục tiêu trước mắt đã đặt ra cũng như duy trì thành quả đạt được tiến tới các mục tiêu dài hạn của chương trình. Những giải pháp và kiến nghị về nhân lực và tổ chức bao gồm: trước mắt đầu tư mạnh mẽ là nâng cao năng lực cho cán bộ làm công tác phòng chống lao bao gồm cả đào tạo và đào tạo lại, xây dựng các cơ sở phòng chống lao có chất lượng cao.
Đẩy mạnh công tác truyền thông huy động xã hội, làm cho mọi người, từ người bệnh đến người khỏe, từ nông dân đến trí thức, từ viên chức đến công chức… đều hiểu, nhận thức đúng và có thái độ thực hành đúng về bệnh lao. Thành lập Ban Điều phối các đối tác phòng chống lao tại Việt Nam nhằm huy động và phối hợp có hiệu quả các tổ chức trong công tác phòng chống lao.
Thúc đẩy các cam kết chính trị, thay đổi các chính sách nhằm tiếp tục huy động nguồn lực đồng thời có những chế tài nhằm tiếp tục tạo điều kiện cho bệnh nhân lao có cơ hội nhiều hơn tiếp cận với hệ thống cơ sở y tế phòng chống lao. Về lâu dài tiếp tục đề nghị Chính phủ và Bộ Y tế tiếp tục quan tâm đến nhân lực cho hoạt động phòng chống lao, bao gồm đảm bảo số lượng và nâng cao chế độ đãi ngộ cho cán bộ làm công tác phòng chống lao. Bằng cách là các chỉ tiêu cụ thể nhằm giảm thiểu bệnh lao phải được cấu trúc vào trong các chỉ tiêu phát triển kinh tế xã hội của mỗi địa phương, của quốc gia.
Bên cạnh đó, những giải pháp về kỹ thuật đóng vai trò quan trọng trong việc mang lại thành công cho chương trình, đó là nuôi cấy vi khuẩn lao trên môi trường lỏng, áp dụng sinh học phân tử phát hiện lao và lao kháng thuốc hay cho phép nhận định người nhiễm lao tiềm tàng có thể trở thành lao hoạt động hay không. Phát triển thuốc mới, phát triển vaccin mới là những giải pháp lâu dài cho chiến lược phòng chống lao.
PV: Ông có thể cho biết cụ thể những cơ hội của công tác phòng chống lao tại Việt Nam hiện nay và thông điệp của Ngày Phòng chống lao năm nay?
 Điều trị cho bệnh nhân mắc bệnh lao tại Bệnh viện Phổi TW. Ảnh: Đ.A |
Hàng loạt kỹ thuật mới mang tính đột phá của cuộc cách mạng phòng chống lao đã ra đời. Các tổ chức, quỹ tài chính trên toàn cầu có nhiều cơ chế đầu tư hỗ trợ cho các quốc gia có gánh nặng bệnh lao như Quỹ toàn cầu, Quỹ PEPFAR, CIDA,… Việt Nam tiếp tục giữ được mối quan hệ truyền thống với các tổ chức quốc tế tham gia vào sự nghiệp phòng chống lao như Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Trung tâm Kiểm soát bệnh Hoa Kỳ (CDC),… cũng như mở rộng quan hệ với các tổ chức quốc tế khác.
Năm 2012 này, Việt Nam hưởng ứng Ngày Phòng chống lao thế giới với chủ đề “Vì một Việt Nam không còn bệnh lao” với các thông điệp chính: 1) Hàng năm cần đầu tư đủ ngân sách cho công tác phòng chống và điều trị bệnh lao để hạn chế số người tử vong vì bệnh lao - một bệnh có thể chữa được. 2) Coi những người bệnh lao là trọng tâm trong công tác chăm sóc và điều trị. 3) Nhanh chóng áp dụng khoa học kỹ thuật mới để phòng chống bệnh lao, bảo vệ sức khỏe người dân. 4) Không để trẻ em mắc bệnh lao và chết vì bệnh lao. 5) Không để người nhiễm HIV mắc bệnh lao, hãy phát hiện sớm và chữa cho họ. 6) Những đối tượng dễ mắc bệnh lao: người nghèo, những người đang chịu thiệt thòi…7) Lợi nhuận trong kinh doanh, sản xuất sẽ có giá trị hơn khi đầu tư cho chất lượng cuộc sống của xã hội, cho người lao động. 8) Các đoàn thể, các tổ chức xã hội hãy tích cực tham gia vào công tác phòng chống bệnh lao.
PV: Trân trọng cảm ơn ông và chúc cho những thông điệp của Chương trình phòng chống lao sớm trở thành hiện thực!
Bùi Hà(thực hiện)