Những phòng khám đặc biệt và câu chuyện giữ người bệnh ở lại điều trị

Có những người đến trạm y tế không chỉ để nhận thuốc. Họ còn mang theo nỗi lo bệnh tật, gánh nặng mưu sinh, mặc cảm và những câu chuyện khó giãi bày. Ở Trạm Y tế phường Linh Xuân (TPHCM), ba phòng khám đặc thù gồm Lao, Tâm thần, HIV và điều trị Methadone đang chăm sóc những người bệnh như thế.

Phía sau những phòng khám ấy là các bác sĩ đã dành hàng chục năm cho công việc, có người nghỉ hưu vẫn tiếp tục gắn bó. Với họ, một người bệnh duy trì điều trị, một cơn co giật giảm đi hay nụ cười trở lại đều đáng trân trọng.

Niềm vui từ những người bệnh lao hồi phục

BS.CKI Trương Nguyễn Đoan Hạnh, phụ trách Phòng khám Lao, kể rằng công việc có những nỗi lo riêng. Bệnh lao có khả năng lây truyền, đặc biệt là lao phổi. Trực tiếp tiếp xúc với người bệnh, chị không tránh khỏi lo lắng, nhất là khi nghĩ đến gia đình, con cái.

"Vẫn có sợ chứ không phải không sợ. Nhưng mình làm nghề này thì mình vượt qua để tiếp tục công việc" – BS. Hạnh chia sẻ. Bù lại, công việc mang đến những niềm vui rõ ràng. Có người bệnh lần đầu đến khám trong tình trạng suy kiệt, cáu gắt, không muốn hợp tác làm xét nghiệm. Bác sĩ phải kiên nhẫn giải thích, động viên.

Thế rồi, một tháng sau, người ấy trở lại với dáng vẻ hoàn toàn khác. Khuôn mặt tươi tỉnh, bước chân nhanh nhẹn, từ xa đã vui vẻ chào bác sĩ. Có người tăng 5-6kg sau thời gian đầu điều trị, sức khỏe cải thiện rõ rệt. Từ chỗ đi lại khó khăn, họ dần tìm lại sinh hoạt thường ngày.

"Người bệnh vui thì mình cũng vui. Nhìn thấy họ thay đổi như vậy là có thêm động lực để làm nghề" – BS. Hạnh tâm sự. Dĩ nhiên, không phải trường hợp nào cũng hồi phục nhanh. Người mắc bệnh nền, lao kháng thuốc hoặc gặp phản ứng bất lợi với thuốc có thể trải qua hành trình khó khăn hơn.

Điều khiến BS. Hạnh trăn trở là nhận thức của cộng đồng về bệnh lao còn hạn chế. Không ít người nghĩ bệnh lao chỉ xuất hiện ở người nghèo, lao động nặng nhọc. Thực tế, bệnh có thể gặp ở nhiều nhóm dân cư, trong đó người mắc đái tháo đường, suy giảm miễn dịch có nguy cơ cao hơn.

Tại phòng khám, chị gặp không ít người bệnh lao đồng thời mắc đái tháo đường. Có người chỉ phát hiện bệnh đái tháo đường khi kiểm tra trong quá trình khám lao. Bởi vậy, ngoài điều trị, BS. Hạnh luôn quan tâm phát hiện bệnh đồng mắc, tư vấn để người dân hiểu đúng nguy cơ mắc lao, chủ động thăm khám và không bỏ dở điều trị.

Luôn đồng hành cùng người bệnh

Nếu Phòng khám Lao có những niềm vui từ sự hồi phục rõ rệt, công việc tại Phòng khám Tâm thần lại đòi hỏi sự kiên trì rất khác. BS.CKII Nguyễn Vĩnh Thạnh có gần 30 năm gắn bó với lĩnh vực tâm thần, trong đó hơn 20 năm làm việc tại cơ sở y tế này.

Ít ai biết, trước khi trở thành bác sĩ, ông từng là người lính làm nhiệm vụ tại Campuchia. Những năm tháng quân ngũ khiến ông thấu hiểu phần nào tổn thương tinh thần con người phải gánh chịu sau chiến tranh.

Trong quá trình hành nghề, ông từng điều trị cho những bệnh nhân tham gia chiến trường Campuchia. Có người khi lên cơn vẫn tưởng mình đang ở chiến trường, hô xung phong hoặc gọi đồng đội. Những ký ức ấy khiến BS. Thạnh thêm cảm thông với người bệnh và gia đình họ.

Ở phòng khám, ông chứng kiến nhiều hoàn cảnh xót xa. Có gia đình nhiều người cùng mắc bệnh tâm thần. Có người vì ảo thanh hành hạ, tìm cách ngăn những tiếng nói tưởng như phát ra từ bên ngoài bằng cách chế keo dán sắt vào lỗ tai, cuối cùng tự gây tổn thương cho bản thân.

Với BS. Thạnh, điều trị không đơn thuần là kê thuốc, mà còn giúp gia đình hiểu bệnh, chăm sóc người thân và kiên trì đồng hành. Ngoài bệnh tâm thần, phòng khám còn theo dõi, điều trị động kinh. Ông kể có những người trước đây mỗi tháng lên cơn co giật nhiều lần. Khi được điều chỉnh thuốc phù hợp, số cơn giảm, thời gian co giật ngắn hơn, giúp họ an toàn hơn trong sinh hoạt.

Tuy nhiên, một số thuốc cần thiết chưa đầy đủ tại tuyến cơ sở. Có người bệnh quá khó khăn, không đủ tiền tham gia bảo hiểm y tế nên ngừng đến nhận thuốc. "Chỉ mong có thuốc đầy đủ hơn" - BS. Thạnh nói về điều ông mong muốn nhất cho người bệnh động kinh.

Đã nghỉ hưu, ông vẫn tiếp tục làm việc theo hợp đồng tại trạm y tế. Điều níu chân người thầy thuốc ấy còn là những người bệnh cần được theo dõi lâu dài.

Cùng lựa chọn tiếp tục làm nghề sau nghỉ hưu là BS.CKI Trần Thị Phương Thảo, phụ trách Phòng khám HIV và điều trị Methadone. BS. Thảo bắt đầu tiếp cận công tác tư vấn, chăm sóc người nhiễm HIV từ năm 1995, khi phương tiện điều trị còn hạn chế.

Trải qua hơn ba thập niên, chị chứng kiến những đổi thay lớn trong điều trị HIV, đặc biệt khi thuốc kháng virus ARV ngày càng được tiếp cận rộng rãi. Điều khiến chị vui nhất là nhiều người bệnh từ những đợt điều trị đầu tiên vẫn đang sống, tiếp tục uống thuốc và duy trì cuộc sống.

"Bệnh nhân bây giờ tỷ lệ tử vong rất ít, tỷ lệ bỏ điều trị cũng ít" – BS. Thảo chia sẻ từ kinh nghiệm tại cơ sở. Khi được hỏi về một người bệnh đặc biệt khiến mình nhớ mãi, BS. Thảo đưa ra câu trả lời bất ngờ. Chị nói mỗi người là một câu chuyện, nhưng công việc đòi hỏi phải bảo mật. Điều chị quan tâm không phải ghi nhớ chuyện riêng của từng người, mà là làm sao giúp họ điều trị tốt hơn.

Sự kín đáo ấy cũng là cách tôn trọng người bệnh. Theo bác sĩ Thảo, thành quả điều trị không thuộc riêng người thầy thuốc. Đó là sự hỗ trợ của Nhà nước, đồng nghiệp và đặc biệt là niềm tin, sự tuân thủ điều trị của chính người bệnh. Đã bước sang năm thứ tám sau nghỉ hưu, chị vẫn đều đặn đến phòng khám. Niềm vui của chị giản dị: Người bệnh còn sống khỏe, còn tin tưởng và còn quay lại điều trị.

Giữ những phòng khám đặc thù ở gần người dân

BS.CKII Trần Thanh Sang - Giám đốc Trạm Y tế phường Linh Xuân, cho biết khi đơn vị được tổ chức trực thuộc UBND phường từ tháng 1/2026, lãnh đạo trạm đã xác định chăm sóc những nhóm người bệnh dễ bị tổn thương là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Bên cạnh khám chữa bệnh thông thường, trạm tập trung duy trì, củng cố ba phòng khám đặc thù: Lao, Tâm thần, HIV và điều trị Methadone.

Đây là những lĩnh vực cần theo dõi liên tục, nhân lực có chuyên môn và đặc biệt là mối quan hệ tin cậy giữa thầy thuốc với người bệnh. Theo BS. Sang, trạm đã chủ động chuẩn bị nhân sự, cơ sở vật chất, danh mục kỹ thuật, thuốc và điều kiện xét nghiệm phục vụ điều trị.

Đáng chú ý, bên cạnh đội ngũ cơ hữu, đơn vị ký hợp đồng với những bác sĩ đã nghỉ hưu nhưng còn sức khỏe, chuyên môn và tâm huyết. "Họ rất tận tụy, xem người bệnh như người thân của mình" – BS. Sang nhận xét. Sự gắn bó lâu năm của những bác sĩ ấy đặc biệt có ý nghĩa trong các lĩnh vực nhạy cảm, khi người bệnh cần được lắng nghe, giữ kín thông tin cá nhân và đồng hành bền bỉ.

Dẫu vậy, công việc không ít áp lực. Sau sắp xếp địa bàn, các phòng khám phải phục vụ người bệnh từ nhiều phường, trong khi nhân lực còn mỏng, nhu cầu thuốc và xét nghiệm chuyên biệt ngày càng lớn. BS. Sang cho biết trạm sẽ tiếp tục đào tạo nhân lực, nâng cao chất lượng chuyên môn, cải thiện cơ sở vật chất, bảo đảm nguồn thuốc và tăng cường phối hợp với tuyến trên để thực hiện các xét nghiệm cần thiết.

Song song đó là đẩy mạnh truyền thông thông qua mạng lưới cộng tác viên y tế cộng đồng, các đoàn thể, trường học và cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn. Mục tiêu không chỉ giúp người dân biết nơi khám bệnh, mà còn hiểu đúng về lao, HIV, bệnh tâm thần, điều trị nghiện bằng Methadone; từ đó giảm kỳ thị và khuyến khích người bệnh tiếp cận dịch vụ y tế sớm hơn.

Ở những phòng khám đặc thù ấy, thành công đôi khi không phải kỹ thuật mới hay ca bệnh hiếm gặp. Đó có thể là người bệnh lao khỏe lên sau một tháng, người động kinh giảm những cơn co giật, hay người nhiễm HIV tiếp tục sống khỏe sau nhiều năm điều trị. Phía sau những điều bình dị ấy là những thầy thuốc âm thầm giữ một lời hẹn với người bệnh: Còn cần nhau thì còn đồng hành.

TPHCM: Doanh nhân góp ‘phần mềm’ để y tế cơ sở chạm tới người yếu thế

SKĐS - Không xây mới cơ sở vật chất, mô hình “Phòng khám Từ Tâm” tại phường Linh Xuân (TPHCM) chọn cách bổ sung “phần mềm” nhân văn vào hệ thống y tế sẵn có, trao thẻ BHYT và phiếu khám bệnh miễn phí cho người khó khăn, giúp họ tiếp cận dịch vụ y tế kịp thời.