Được phân công thực hiện công tác bảo vệ bà mẹ, trẻ em, kế hoạch hóa gia đình (BVBMTE - KHHGĐ) trên địa bàn huyện, tôi nhận thấy ngoài công tác tại Khoa Phụ sản của bệnh viện, việc phát triển dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản tại các trạm y tế xã, các cơ sở y tế tư nhân, cũng như nhận thức của cộng đồng dân cư trên địa bàn là vô cùng quan trọng.
Ngày...
Trạm y tế xã được xây dựng theo nguồn kinh phí và thiết kế của chương trình dân số, các phòng làm việc, phòng thủ thuật chỉ có diện tích khoảng 5 - 6m2, tủ thuốc cấp cứu lộn xộn, không đầy đủ. Trực trạm chỉ có một y tá, biên chế của trạm có một nữ hộ sinh nhưng thường chỉ có mặt tại trạm 1- 2 ngày/tuần và công việc chính là “vẽ” báo cáo và đi họp. Mỗi cán bộ y tế xã đều có túi thuốc riêng để phục vụ người bệnh đến trạm hoặc tại nhà.
 Tư vấn sức khỏe sinh sản. Ảnh: Trần Minh |
Chủ nhật ngày...
Tôi tới nhà một nữ hộ sinh hiện đang công tác tại đội BVBMTE- KHHGĐ huyện. Nhà ở mặt đường quốc lộ, phía trước làm dịch vụ xay xát thóc, qua gian nhà nghỉ là một sân nhỏ ướt át, rêu mốc do có giếng nước sinh hoạt cũng là nơi nuôi gà, vịt, tiếp theo là mấy gian nhà cấp 4, gồm gian bếp ngổn ngang là củi, rơm rạ và than tro, rồi đến một gian làm dịch vụ y tế có diện tích khoảng 4- 5m2, tiếp nữa là khu chăn nuôi và nhà vệ sinh.
Những ngày sau đó khi có dịp đi thăm nhà một số nhân viên khác đã có nhà xây kiên cố hơn, tôi thấy phòng dịch vụ cũng chỉ được bố trí phía sau, gần khu vệ sinh với diện tích chật hẹp được tận dụng từ phòng chứa đồ, bàn làm thủ thuật được tận dụng từ bàn gỗ phục vụ sinh hoạt thông thường. Mỗi khi có “khách hàng” thì không có ai phụ giúp, một mình họ loay hoay với bộ dụng cụ nghèo nàn, có cái đã hoen ố, phương pháp khử khuẩn dụng cụ duy nhất là luộc nước sôi.
Tất cả họ đều không có giấy phép hành nghề, không có sổ sách đăng ký, theo dõi và không phải thống kê, báo cáo bất cứ cấp nào.
Ngày...
Một nữ hộ sinh với vẻ mặt hốt hoảng, căng thẳng đưa người bệnh vào viện trong tình trạng choáng nặng, máu âm đạo ra nhiều. Ngay lập tức người bệnh được cấp cứu hồi sức và làm một số xét nghiệm cần thiết. Qua khai thác, nữ hộ sinh cho biết người bệnh vừa được làm thủ thuật nạo thai tại nhà, trong quá trình thao tác, nữ hộ sinh phát hiện thấy có phân theo ra cùng tổ chức thai, người bệnh đau bụng nhiều, da xanh, vã mồ hôi... Phần chẩn đoán bệnh có nhiều thuận lợi, chúng tôi chỉ thận trọng thăm khám tối thiểu một số nội dung cần thiết và đưa ngay ra chẩn đoán: “thủng tử cung, mất máu nặng, tổn thương đại tràng do nạo thai”. Biên bản hội chẩn ghi chỉ định “phẫu thuật cấp cứu”. Trong ổ bụng có khoảng 600- 700g máu loãng và máu cục, thủng mặt sau tử cung, tổ chức xung quanh dập nát chảy máu, thủng phía trước đại tràng sigma (xích ma). Do vết thương rộng, dập nát nhiều và ô nhiễm, không có khả năng bảo tồn, nên buộc phải cắt tử cung bán phần, khâu vết thương đại tràng và làm hậu môn nhân tạo. Sau thời gian điều trị tại bệnh viện, người bệnh ổn định ra viện với ảnh hưởng sức khỏe về thể xác, tinh thần và không còn khả năng mang thai. Lâu dài, vấn đề dính, tắc ruột sau mổ thì chưa thể nói trước.
18h ngày...
Người bệnh vào viện trong tình trạng mệt mỏi, da xanh, sốt nhẹ, đau bụng, ra máu âm đạo. Qua thăm khám và khai thác nữ hộ sinh đi cùng người bệnh, được biết nữ hộ sinh nạo thai cho người bệnh tại nhà từ buổi sáng cùng ngày, bọc ối đã vỡ, nhau thai và một phần tổ chức thai đã được lấy ra, phần còn lại quá to, trơn trượt, di động tự do trong buồng tử cung đã rỗng, trong khi cổ tử cung là một ống nhỏ không thể lấy ra. Khi được hỏi lý do tại sao bây giờ mới đưa bệnh nhân vào viện, chúng tôi được biết, sau khi gặp sự cố trên, nữ hộ sinh đã dừng làm thủ thuật, cho người bệnh về nhà để theo dõi với hy vọng tổ chức thai còn sót lại sẽ hoại tử, mủn nát và sẽ tiếp tục lấy ra sau đó!
Sau khi làm một số xét nghiệm cần thiết, tổ chức hội chẩn và tiêm thuốc kháng sinh cho người bệnh, nhiệm vụ bây giờ là làm thế nào để giải quyết được ca bệnh mà không gây thêm tổn thương nào cho cơ quan sinh sản. Dưới sự phối hợp của khoa gây mê hồi sức, kíp trực chúng tôi đã hoàn thành được chỉ định theo hội chẩn, người bệnh tránh được một ca phẫu thuật.
Các triệu chứng đau bụng, ra máu âm đạo và sốt giảm dần. Người bệnh được ra viện 7 ngày sau đó, nhưng tôi cũng không dám chắc tình trạng viêm dính buồng tử cung, viêm tắc ống dẫn trứng có xảy ra hay không. Khả năng vô sinh, chửa ngoài tử cung sau này là hoàn toàn có thể.
Ngoài ra, còn rất nhiều những ca bệnh gây ảnh hưởng ít nhiều đến sức khỏe của người bệnh thì chỉ có các cơ sở làm dịch vụ mới có thể biết.
Mặc dù cũng được học hành bài bản và có kinh nghiệm lâm sàng, song tôi vẫn phải mở tài liệu để xem lại những chỉ định của thủ thuật nạo, phá thai và những chuẩn mực về vô khuẩn sản khoa, từ vệ sinh môi trường, vô khuẩn dụng cụ, vệ sinh người bệnh đến người làm thủ thuật.
Giá như những người làm công tác BVBMTE - KHHGĐ được quản lý chặt chẽ, làm dịch vụ đúng nguyên tắc trong phạm vi cho phép, giá như công tác truyền thông giáo dục sức khỏe ở cơ sở được chú trọng, nhận thức của cộng đồng trong công tác chăm sóc sức khoẻ ban đầu tốt hơn thì những trường hợp đáng tiếc nêu trên sẽ không xảy ra. Vẫn biết rằng các nữ hộ sinh đã gây nên những ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người bệnh đều phải nhận những hình thức kỷ luật khác nhau, nhưng phần gốc ở đây là vấn đề quản lý hành nghề y, dược tư nhân. Có được những cơ sở y tế tư nhân đúng quy định là cần thiết, có được sự kết hợp chặt giữa cơ sở y tế công, tư trên cùng một địa bàn, có được những thống kê, báo cáo đầy đủ... những người phụ nữ kia đâu phải chịu những thiệt thòi không đáng có.
BS. Bùi Hiền