SKĐS - Là một trong những ngành tiên phong trong công tác bảo vệ môi trường, Bộ Y tế đã sớm ban hành các chính sách nhằm quản lý và giảm thiểu chất thải y tế, đặc biệt là chất thải nhựa.
Khung pháp lý cốt lõi là Thông tư 20/2021/TT-BYT đã quy định rõ ràng về việc phân loại tại nguồn, cùng với hệ thống tiêu chí đánh giá "Cơ sở y tế Xanh - Sạch - Đẹp" và cơ chế phối hợp liên ngành, tạo nền tảng vững chắc cho công tác quản lý chất thải y tế trong phạm vi cơ sở.
Công tác quản lý chất thải y tế được thực hiện trên cơ sở Luật Bảo vệ Môi trường năm 2010 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP. Văn bản pháp lý quan trọng nhất trong phạm vi khuôn viên cơ sở y tế (CSYT) là Thông tư số 20/2021/TT-BYT của Bộ Y tế, quy định chi tiết về quản lý chất thải y tế.
Thông tư 20 quy định chất thải y tế được phân thành 5 loại:
(1) chất thải lây nhiễm,
(2) chất thải nguy hại không lây nhiễm,
(3) chất thải thông thường,
(4) chất thải có khả năng tái chế
(5) nước thải y tế.
Chia sẻ với Báo Sức khỏe & Đời sống, Thạc sĩ Phan Thị Lý, Trưởng phòng Quản lý Môi trường Cơ sở Y tế, Cục Phòng bệnh cho biết, quy tắc vàng là: việc phân loại "phải thực hiện ngay tại khoa phòng, tại nơi phát sinh chất thải y tế". Sau khi phân loại, chất thải được thu gom về nơi lưu giữ tạm thời. CSYT có thể tự xử lý chất thải nếu có công trình thiết bị đạt quy chuẩn. Nếu không, bắt buộc phải chuyển giao cho đơn vị bên ngoài có chức năng phù hợp để xử lý, đảm bảo đạt quy định của Bộ Nông Nghiệp và Môi trường.
Cũng theo Ths. Lý, Bộ Y tế là một trong những bộ, ngành đầu tiên ban hành chỉ thị về giảm thiểu chất thải nhựa trong ngành y tế từ năm 2016. Điều này cho thấy sự nhìn nhận sớm và quyết tâm chính trị đối với vấn đề môi trường.
Bệnh viện Chợ Rẫy ký cam kết giảm thiểu rác thải nhựa trong cơ sở y tế.
Khi ban hành Thông tư 20, Bộ Y tế cũng đã "đưa các cái điều riêng các cái điều về giảm thiểu chất thải nhựa đối với các cơ sở y tế để thực hiện". Ngoài ra, Bộ còn ban hành một kế hoạch, lộ trình cụ thể về giảm thiểu chất thải nhựa, đồng thời tăng cường kiểm tra và giám sát việc thực hiện.
Những chính sách này được cụ thể hóa thông qua việc ban hành Tiêu chí về Cơ sở y tế Xanh - Sạch - Đẹp tại Quyết định 5959 năm 2021. Trong đó, có các tiêu chí về giảm thiểu chất thải nhựa và các tiêu chí về mua sắm xanh (Green Procurement).
"Mua sắm xanh" bao gồm việc mua sắm các túi đựng chất thải thân thiện môi trường, các sản phẩm thân thiện thay thế cho sản phẩm nhựa dùng một lần, và túi nilon khó phân hủy.
Cũng theo Ths Lý, Bộ Y tế không chỉ ban hành chính sách mà còn đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát tuân thủ. Hàng năm Bộ đều tổ chức các đoàn kiểm tra liên ngành giữa Y tế, Tài nguyên Môi trường (nay là Nông nghiệp – Môi trường) và địa phương. Mục đích là để kiểm tra việc chấp hành các quy định và kịp thời khắc phục các tồn tại, khó khăn.
Sự phối hợp liên ngành này đã được Luật Bảo vệ Môi trường quy định rõ:
Bộ Y tế: Hướng dẫn quy định việc phân loại, thu gom, lưu giữ, quản lý chất thải y tế trong phạm vi khuôn viên CSYT.
Bộ Nông nghiệp - Môi trường: Quản lý việc vận chuyển, xử lý chất thải y tế bên ngoài khuôn viên CSYT.
Ủy ban nhân dân cấp tỉnh/Địa phương: Chịu trách nhiệm về xử lý chất thải y tế trên địa bàn, bao gồm việc ban hành quy định và hỗ trợ kinh phí đầu tư, nâng cấp hệ thống xử lý chất thải.
Việc phối hợp liên ngành giúp rõ ràng hóa trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, đồng thời tránh việc "nhiều đoàn đi kiểm tra về công tác môi trường trong cùng một cơ sở y tế".
Để lan tỏa tinh thần tuân thủ và ghi nhận nỗ lực của các đơn vị, Bộ Y tế đã tổ chức thành công Cuộc thi Cơ sở y tế Xanh - Sạch - Đẹp lần thứ I. Đây là cuộc thi có quy mô toàn quốc, có vai trò "ghi nhận, khuyến khích, động viên được các cơ sở y tế thực hiện tốt". Được biết, tiêu chí thành "Cơ sở y tế Xanh - Sạch - Đẹp - Bền vững" được xây dựng sẽ được lồng ghép các yếu tố liên quan đến việc sử dụng năng lượng tự nhiên, tái tạo năng lượng, mua sắm xanh để đóng góp vào Chiến lược Quốc gia về tăng trưởng xanh và ứng phó với biến đổi khí hậu. Khung pháp lý liên tục được hoàn thiện này là cam kết của ngành y tế nhằm đảm bảo môi trường khám chữa bệnh an toàn và một cộng đồng khỏe mạnh.
