Thiếu kẽm có thể gây rụng tóc, giảm vị giác, chậm lành vết thương và ảnh hưởng đến hệ miễn dịch. Một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao cần chú ý phòng ngừa tình trạng này.
Kẽm đóng vai trò quan trọng trong nhiều hoạt động của cơ thể, từ duy trì chức năng miễn dịch, hỗ trợ vị giác, khứu giác đến quá trình phân chia tế bào, tăng trưởng và phục hồi mô. Khi lượng kẽm cung cấp không đáp ứng nhu cầu, cơ thể có thể xuất hiện một số dấu hiệu bất thường.
1. Dấu hiệu nào cảnh báo nguy cơ thiếu kẽm?
Các biểu hiện thiếu kẽm thường không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với những vấn đề dinh dưỡng hoặc bệnh lý khác. Một số dấu hiệu có thể gặp gồm:
- Rụng tóc nhiều hơn bình thường: Thiếu kẽm có thể ảnh hưởng đến chu kỳ phát triển của tóc. Tuy nhiên, rụng tóc cũng có thể liên quan đến thiếu sắt, rối loạn nội tiết, căng thẳng hoặc các bệnh lý khác.
- Móng tay giòn, dễ gãy: Một số người thiếu kẽm có thể xuất hiện những thay đổi ở móng. Tuy nhiên, các đốm trắng trên móng không phải dấu hiệu đặc hiệu của tình trạng này.
- Vết thương lâu lành: Kẽm tham gia vào quá trình tái tạo tế bào và phục hồi mô. Thiếu vi chất này có thể làm chậm quá trình lành vết thương.
- Dễ nhiễm trùng: Kẽm cần thiết cho hoạt động bình thường của hệ miễn dịch. Khi thiếu kẽm, khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh có thể bị ảnh hưởng.
- Giảm cảm giác ngon miệng, thay đổi vị giác và khứu giác: Người thiếu kẽm có thể ăn uống kém ngon miệng hoặc cảm nhận mùi vị không còn như trước.
- Tiêu chảy kéo dài: Thiếu kẽm có thể liên quan đến tiêu chảy. Ngược lại, tiêu chảy kéo dài cũng làm tăng nguy cơ mất kẽm, tạo thành vòng luẩn quẩn ảnh hưởng đến sức khỏe.
Ngoài ra, trẻ em thiếu kẽm có thể gặp tình trạng chậm tăng trưởng. Tuy nhiên, những biểu hiện như dễ cáu gắt, mệt mỏi hay rụng tóc không đủ để khẳng định một người bị thiếu kẽm.
Khi các triệu chứng kéo dài hoặc đi kèm sụt cân, tiêu chảy dai dẳng, suy giảm sức khỏe, người bệnh nên đi khám để được xác định nguyên nhân. Không nên tự chẩn đoán và bổ sung kẽm liều cao chỉ dựa trên các biểu hiện này.
Thiếu kẽm có thể gây rụng tóc, giảm vị giác, chậm lành vết thương và ảnh hưởng đến hệ miễn dịch. Ảnh Minh Hiếu.
2. Những đối tượng có nguy cơ thiếu kẽm
Người ăn chay, đặc biệt là ăn chay trường
Thịt, hải sản và các thực phẩm có nguồn gốc động vật là những nguồn cung cấp kẽm quan trọng. Trong khi đó, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt, hạt và quả hạch cũng chứa kẽm nhưng phytate trong một số thực phẩm thực vật có thể làm giảm khả năng hấp thu vi chất này.
Vì vậy, người ăn chay trường cần chú ý xây dựng chế độ ăn đa dạng, kết hợp các nguồn thực phẩm giàu kẽm. Không phải ai ăn chay cũng cần sử dụng viên bổ sung, bởi nhu cầu thực tế còn phụ thuộc vào khẩu phần và khả năng hấp thu.
Người mắc bệnh đường tiêu hóa
Người mắc bệnh viêm ruột, hội chứng ruột ngắn hoặc các bệnh lý gây tiêu chảy kéo dài có nguy cơ hấp thu kẽm kém. Một số bệnh mạn tính khác cũng có thể làm thay đổi tình trạng dinh dưỡng và cân bằng vi chất trong cơ thể.
Những người thuộc nhóm này nên được đánh giá dinh dưỡng và tư vấn bổ sung phù hợp, nhất là khi có biểu hiện suy dinh dưỡng hoặc rối loạn hấp thu.
Phụ nữ mang thai và cho con bú
Kẽm cần thiết cho sự phát triển của thai nhi và sức khỏe người mẹ. Nhu cầu kẽm tăng trong thai kỳ và thời gian cho con bú, do đó phụ nữ cần chú ý bổ sung các thực phẩm như thịt, cá, hải sản, trứng, sữa, đậu và các loại hạt vào khẩu phần ăn.
Việc sử dụng chế phẩm bổ sung cần căn cứ vào nhu cầu dinh dưỡng, khẩu phần và hướng dẫn chăm sóc thai sản. Không nên tự ý sử dụng nhiều loại vitamin, khoáng chất cùng lúc vì có thể dẫn đến bổ sung quá mức.
Trẻ từ 6 tháng tuổi bắt đầu ăn dặm
Sau khoảng 6 tháng đầu đời, nhu cầu dinh dưỡng của trẻ tăng lên. Trẻ cần được ăn bổ sung đúng thời điểm, với thực phẩm phù hợp lứa tuổi và có nguồn cung cấp kẽm như thịt, cá, trứng hoặc thực phẩm tăng cường vi chất.
Cha mẹ không nên tự ý cho trẻ dùng viên hoặc siro kẽm kéo dài. Nếu trẻ biếng ăn, chậm tăng cân, tiêu chảy dai dẳng hoặc có nguy cơ thiếu vi chất, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được tư vấn.
Người mắc bệnh hồng cầu hình liềm
Người mắc bệnh hồng cầu hình liềm, đặc biệt là trẻ em, có thể có nguy cơ thiếu kẽm do nhu cầu chuyển hóa tăng và những thay đổi liên quan đến bệnh.
Tuy nhiên, việc bổ sung cần được bác sĩ đánh giá và chỉ định. Người bệnh không nên tự ý sử dụng kẽm liều cao.
Người sử dụng rượu bia kéo dài
Uống rượu bia quá mức có thể làm giảm chất lượng khẩu phần ăn, ảnh hưởng đến khả năng hấp thu chất dinh dưỡng và làm tăng thất thoát kẽm qua nước tiểu.
Người sử dụng rượu kéo dài, nhất là khi mắc bệnh gan hoặc suy dinh dưỡng, cần được đánh giá tình trạng dinh dưỡng tổng thể để có hướng điều chỉnh phù hợp.
Nam giới có vấn đề về sức khỏe sinh sản
Kẽm tham gia vào quá trình sinh tinh và duy trì chức năng sinh sản ở nam giới. Thiếu kẽm nghiêm trọng có thể ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng và chức năng sinh dục.
Tuy nhiên, không có cơ sở để khẳng định xuất tinh thường xuyên sẽ gây thiếu kẽm hoặc dẫn đến vô sinh ở người khỏe mạnh.
Nam giới gặp tình trạng giảm ham muốn, rối loạn cương hoặc khó có con nên đi khám để tìm nguyên nhân thay vì tự bổ sung kẽm với kỳ vọng cải thiện sinh lý.
3. Lời khuyên thầy thuốc
Để phòng ngừa thiếu kẽm, người dân nên duy trì chế độ ăn đa dạng, ưu tiên các thực phẩm giàu kẽm như thịt, hải sản, trứng, sữa, đậu và các loại hạt. Những người có bệnh lý ảnh hưởng đến khả năng hấp thu hoặc thuộc nhóm nguy cơ cần được tư vấn dinh dưỡng phù hợp.
Đặc biệt, bổ sung kẽm không đúng cách có thể gây buồn nôn, đau bụng và tiêu chảy. Sử dụng liều cao trong thời gian dài còn có thể cản trở hấp thu đồng, dẫn đến thiếu đồng và các vấn đề sức khỏe khác. Vì vậy, khi nghi ngờ thiếu kẽm, người dân nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được đánh giá và hướng dẫn. Bổ sung đúng nhu cầu, kết hợp chế độ ăn cân đối và điều trị bệnh lý nền là cách tiếp cận an toàn, hiệu quả hơn việc tự ý sử dụng chế phẩm theo các dấu hiệu không đặc hiệu.
