Hóa chất được sử dụng trong nhiều hoạt động chuyên môn tại cơ sở y tế. Khi xảy ra rò rỉ, phát tán hoặc sự cố liên quan đến hóa chất nguy hiểm, việc xử lý cần được thực hiện theo phương án đã chuẩn bị, phù hợp với tính chất của hóa chất và mức độ sự cố.
Với nhân viên y tế, điều quan trọng là nhận diện sự cố, nhanh chóng thông báo cho bộ phận phụ trách, kiểm soát khu vực và không tự ý tiếp cận khi chưa có phương tiện bảo hộ hoặc chưa được phân công xử lý. Người bệnh, người nhà người bệnh và những người không có nhiệm vụ cần tránh xa khu vực xảy ra sự cố, thực hiện theo hướng dẫn của cơ sở y tế.
Không tự ý tiếp cận khi chưa kiểm soát sự cố
Khi phát hiện hóa chất bị rò rỉ hoặc phát tán, việc đầu tiên cần quan tâm là bảo đảm an toàn cho con người và hạn chế sự cố lan rộng.
Tùy loại hóa chất, mức độ nguy hiểm và điều kiện thực tế, phương án ứng phó có thể bao gồm cảnh báo, cách ly khu vực, sử dụng phương tiện bảo hộ phù hợp và huy động lực lượng chuyên môn. Việc xử lý cụ thể phải căn cứ vào đặc tính của hóa chất và quy trình ứng phó được cơ sở xây dựng.
Các quy định về an toàn hóa chất cũng đặt ra yêu cầu về việc chuẩn bị phương án phòng ngừa, ứng phó sự cố; huấn luyện người làm việc với hóa chất về đặc tính nguy hiểm, quy trình an toàn và giải pháp ứng phó khi có sự cố. Nội dung huấn luyện còn bao gồm phương án phối hợp để huy động nguồn lực bên trong và bên ngoài cơ sở khi cần thiết.
Điều này có ý nghĩa đặc biệt với môi trường bệnh viện, nơi cùng lúc có nhân viên y tế, người bệnh, người nhà và nhiều người khác. Khi xảy ra sự cố, không phải tất cả mọi người đều là lực lượng xử lý.
Hình ảnh trong buổi diễn tập thực binh ứng phó tình huống khẩn cấp về y tế cho Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. (Ảnh Bệnh viện Trung ương Quân đội 108)
Khi nào cần huy động lực lượng chuyên môn?
Một cuộc diễn tập được tổ chức tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 ngày 18/6/2026 cho thấy rõ cách một cơ sở y tế chuẩn bị cho tình huống sự cố phức tạp.
Trong kịch bản diễn tập, tại Trung tâm máy gia tốc của bệnh viện xảy ra tình huống giả định rò rỉ phóng xạ, hóa chất độc hại, nguy hiểm. Ngay khi phát hiện sự cố, bệnh viện triển khai phương án ứng phó khẩn cấp, tổ chức phong tỏa, bảo vệ hiện trường, đặt biển cảnh báo, chống tràn bằng giấy thấm chuyên dụng và cách ly khu vực xảy ra sự cố.
Sau khi đánh giá tình huống có mức độ phóng xạ cao, vượt quá khả năng xử lý của bệnh viện, lãnh đạo bệnh viện báo cáo và đề nghị Binh chủng Hóa học tăng cường lực lượng.
Lực lượng chuyên môn sau đó triển khai trạm quan trắc phóng xạ cơ động, xác định mức độ nhiễm xạ tại khu vực xung quanh, tổ chức tìm kiếm, cứu nạn và đưa nạn nhân về khu điều trị nhiễm xạ chuyên biệt. Đồng thời, trạm tẩy xạ được bố trí để vệ sinh cho người và phương tiện tham gia khắc phục sự cố.
Đây là tình huống diễn tập có yếu tố phóng xạ và hóa chất độc hại, vì vậy không thể coi các thao tác được thực hiện trong kịch bản trên là quy trình áp dụng chung cho mọi sự cố hóa chất tại bệnh viện. Tuy nhiên, từ tình huống này có thể thấy một nguyên tắc quan trọng: cơ sở y tế cần xác định rõ khả năng ứng phó của mình và chủ động đề nghị lực lượng chuyên môn hỗ trợ khi sự cố vượt quá khả năng xử lý tại chỗ.
Người bệnh, người nhà cần làm gì?
Với người bệnh và người nhà, khi phát hiện sự cố hóa chất trong bệnh viện, điều quan trọng nhất là không tự ý tiếp cận khu vực xảy ra sự cố, không chạm vào hóa chất hoặc vật dụng có khả năng bị nhiễm hóa chất và không tự ý di chuyển các vật dụng tại hiện trường.
Nếu có cảnh báo hoặc yêu cầu sơ tán, cần nhanh chóng rời khỏi khu vực theo hướng dẫn của nhân viên y tế hoặc lực lượng được phân công. Trường hợp có biểu hiện bất thường sau khi tiếp xúc với hóa chất, cần thông báo ngay cho nhân viên y tế để được đánh giá và xử trí.
Nhân viên y tế không trực tiếp tham gia ứng phó cũng cần tuân thủ phân công, không tự ý đi vào khu vực đã được cách ly và thông báo ngay cho bộ phận phụ trách khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
Giữa tháng 6/2026, tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã diễn ra cuộc diễn tập với các tình huống giả định gồm cháy, rò rỉ phóng xạ, hóa chất độc hại, sập đổ công trình,... (Ảnh Bệnh viện Trung ương Quân đội 108)
Ứng phó sự cố hóa chất không bắt đầu từ thời điểm hóa chất bị rò rỉ mà cần được chuẩn bị trước thông qua phương án, lực lượng, phương tiện và huấn luyện.
Cuộc diễn tập tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 được xây dựng với nhiều tình huống phức tạp, có sự tham gia của nhiều lực lượng trong và ngoài Quân đội. Cơ quan tổ chức cho biết mục tiêu của diễn tập là nâng cao năng lực chỉ huy, điều hành, khả năng phối hợp giữa các lực lượng và năng lực xử trí tình huống khẩn cấp về y tế.
Đối với các cơ sở y tế, việc thường xuyên rà soát phương án, huấn luyện nhân viên và xác định rõ trách nhiệm của từng bộ phận giúp hạn chế tình trạng lúng túng khi sự cố xảy ra. Khi cần thiết, cơ sở cũng phải có cơ chế thông báo và huy động lực lượng bên ngoài để xử lý những tình huống vượt quá khả năng tại chỗ.
Với người bệnh và người nhà, nguyên tắc đơn giản nhất là không tự xử lý hóa chất không rõ tính chất, tránh xa khu vực có cảnh báo và tuân thủ hướng dẫn của lực lượng phụ trách. Những thao tác xử lý, thu gom hoặc khắc phục sự cố phải do lực lượng được phân công thực hiện theo phương án phù hợp với từng loại hóa chất.
