Những người lật từng tảng đá, tìm lại tên đồng đội giữa núi rừng Vị Xuyên

Không ngại hiểm nguy, miệt mài tìm đồng đội

5 giờ sáng, khi núi rừng Vị Xuyên còn chìm trong sương sớm, những cán bộ, chiến sĩ Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang đã bắt đầu một ngày làm việc. Cơm, nước uống cùng những dụng cụ tìm kiếm được chuẩn bị để mang theo lên các điểm cao, nơi từng diễn ra những trận chiến ác liệt hơn 40 năm trước.

Ở những vị trí hiểm trở, con đường dẫn đến nơi tìm kiếm là những lối mòn nhỏ hẹp, trơn trượt, có đoạn phải bắc thang, sử dụng dây bảo hộ để vượt qua vách đá. Mỗi bước chân đều tiềm ẩn hiểm nguy bởi địa hình phức tạp, đá lăn và vật liệu nổ còn sót lại sau chiến tranh.

Thượng úy Hoàng Văn Hợp, nhân viên Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ cho biết, quãng đường từ đơn vị đến khu vực làm nhiệm vụ dài hơn 10km. Để tiếp cận các vị trí tìm kiếm tại điểm cao 685, 772, có nơi anh em phải vượt qua 4-5 thang gỗ, một số thang cao tới 10-15m.

"Có những vị trí phải bắc thang, dùng dây bảo hộ để leo lên. Anh em chia thành nhiều tổ, người khoan, người tìm kiếm, có tổ phải làm việc trong những khe đá. Khó khăn, nguy hiểm nhưng ai cũng động viên nhau cố gắng, mong tìm được thật nhiều hài cốt liệt sĩ để đưa các anh trở về", Thượng úy Hợp chia sẻ.

Cũng trên những điểm cao ấy, Đại úy Triệu Tiến Phú, Tổ trưởng Tổ 2, nhớ lại những ngày đầu đơn vị triển khai tìm kiếm tại khu vực điểm cao 300 và 400. Trước đây, cán bộ, chiến sĩ phải đi bộ lên vị trí làm việc. Sau khi được trang bị máy xúc để mở đường, xe máy có thể tiếp cận gần hơn, nhưng anh em vẫn phải đi bộ thêm khoảng 500m mới đến nơi.

Theo Đại úy Phú, khó khăn không chỉ nằm ở địa hình mà còn ở những vật liệu nổ còn sót lại trong lòng đất. Dù khu vực đã từng được rà phá bom mìn, nguy cơ vẫn hiện hữu trong quá trình đào bới, tìm kiếm.

Giữa những gian nan ấy, niềm vui lớn nhất của người lính là khi phát hiện được dấu tích của đồng đội, dù đôi khi chỉ là một mảnh xương nhỏ hay di vật đã nằm sâu trong đất đá hàng chục năm.

Đại úy Phú kể, trong một lần mở đường tại điểm cao 300, máy xúc đã lật lên một tảng đá rất lớn, ước nặng khoảng 50 tấn. Sau khi tảng đá được di chuyển, lực lượng quy tập tiến hành tìm kiếm tại khu vực này và phát hiện hài cốt của 8 liệt sĩ trong một căn hầm.

Càng xúc động hơn khi trong quá trình tìm kiếm, những người lính phát hiện thêm quần áo và giấy chứng minh thư của một số liệt sĩ.

"Khi tìm thấy những giấy chứng minh thư, chúng tôi rất mừng, bởi có thêm cơ sở biết được danh tính của các bác. Như vậy, cơ hội đưa các bác trở về quê hương, trở về với đất mẹ sẽ dễ dàng hơn", Đại úy Phú nhớ lại.

Với những người làm nhiệm vụ quy tập, tìm được hài cốt đã khó, việc xác định được danh tính để đưa liệt sĩ trở về đúng quê hương, gia đình lại là hành trình không ít gian nan.

Thiếu tá Sầm Minh Phú, nhân viên quân y kiêm nhiệm công tác hậu cần của đội, vẫn nhớ như in một lần tìm kiếm tại điểm cao 211 vào khoảng tháng 7-8/2022.

Hôm ấy, khi lật một tảng đá lớn, anh em phát hiện chiếc quần bộ đội nằm phía dưới. Bên trong ống quần còn có phần xương ống của liệt sĩ. Tiếp tục tìm kiếm xung quanh, họ phát hiện một chiếc lược có khắc chữ "Quy". Rồi từ chiếc ví nằm trong túi quần, những giấy tờ mang tên liệt sĩ Nguyễn Văn Quỳ dần được tìm thấy.

Từng di vật nhỏ bé ấy trở thành manh mối quý giá, mở ra hy vọng xác định danh tính người đã nằm lại nơi chiến trường.

"Sau đó, hài cốt được đưa về nhà quàn, phối hợp với cơ quan chức năng và gia đình tiến hành xét nghiệm. Kết quả xác định chính xác danh tính liệt sĩ Nguyễn Văn Quỳ. Đó là kỷ niệm khiến tôi nhớ nhất trong những năm tham gia tìm kiếm, quy tập", Thiếu tá Phú xúc động kể.

Hơn 20 năm công tác trong ngành quân y, Thiếu tá Sầm Minh Phú đảm nhận việc chăm sóc sức khỏe, chuẩn bị thuốc men, đồng thời kiêm nhiệm bảo đảm hậu cần cho đồng đội. Giữa địa hình khắc nghiệt, những chấn thương do đá rơi, những ngày làm việc vất vả hay nguy cơ từ vật liệu nổ đều đòi hỏi sự chuẩn bị chu đáo.

Không trực tiếp đảm nhiệm toàn bộ công việc đào tìm như những tổ quy tập, nhưng với anh, mỗi phần việc đều góp sức vào hành trình chung, để đồng đội có đủ sức khỏe tiếp tục bám trụ trên những điểm cao.

Với Đại úy Hoàng Văn Tài, người tham gia đội từ tháng 4/2026, những lần đầu tìm thấy các mảnh di cốt liệt sĩ cũng để lại cảm xúc khó quên.

"Có khi chỉ tìm thấy những mảnh xương rất nhỏ nhưng anh em đều xúc động. Chúng tôi luôn mong khi tìm được hài cốt sẽ có thêm di vật, giấy tờ để xác định danh tính, đưa các bác trở về với quê hương và gia đình", Đại úy Tài chia sẻ.

Mỗi khi phát hiện hài cốt, lực lượng tìm kiếm báo cáo chỉ huy, kiểm tra hiện trường và thực hiện các bước cất bốc, bảo quản theo quy định. Với những trường hợp chưa đủ thông tin, việc xác minh tiếp tục được thực hiện dựa trên hồ sơ, tư liệu lịch sử và lời kể của những người từng tham gia chiến đấu.

Nhưng đằng sau các quy trình ấy là những cảm xúc không dễ diễn tả. Đại úy Triệu Tiên Phú kể rằng mỗi khi tìm thấy hài cốt liệt sĩ, bao mệt mỏi của anh em dường như tan biến.

"Lúc đó anh em rất hăng say tìm kiếm, không muốn dừng lại. Hết giờ rồi nhưng vẫn không muốn dừng", anh nói.

Hơn 40 năm, người mẹ hơn 90 tuổi vẫn chờ con

Hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại Vị Xuyên không chỉ có những cán bộ, chiến sĩ trực tiếp làm nhiệm vụ. Trên các điểm cao còn có sự đồng hành của những cựu chiến binh từng chiến đấu tại chiến trường này.

Sau hơn 40 năm, nhiều người đã ở tuổi xế chiều, sức khỏe giảm sút, nhưng vẫn trở lại những trận địa cũ, lần theo ký ức về từng vị trí chiến đấu, từng nơi đồng đội ngã xuống.

Đại úy Triệu Tiên Phú đặc biệt nhớ đến cựu chiến binh Trịnh Xuân Hùng, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 8. Từ trước khi chiến dịch tìm kiếm được triển khai, ông Hùng đã đồng hành cùng lực lượng quy tập, chỉ dẫn những vị trí từng diễn ra chiến đấu và những nơi đồng đội còn nằm lại.

Theo lời kể của các thành viên đội quy tập, những thông tin ông Hùng cung cấp đã góp phần giúp lực lượng tìm kiếm phát hiện hài cốt một số liệt sĩ tại điểm cao 685.

"Các bác cựu chiến binh đều đã có tuổi, sức khỏe giảm sút nhưng vẫn không ngại đường xa, vất vả, tâm huyết đi tìm đồng đội. Nhờ những thông tin của các bác, chúng tôi mới biết và xác định được nhiều vị trí để tổ chức tìm kiếm", Đại úy Phú chia sẻ.

Thiếu tá Sầm Minh Phú cũng nhắc đến người cựu chiến binh này với sự trân trọng. Theo anh, những ký ức của các cựu chiến binh là nguồn thông tin đặc biệt quý giá trong quá trình quy tập, nhất là tại những khu vực địa hình đã thay đổi nhiều sau chiến tranh.

Có những vị trí từng là trận địa, hầm hào, nay đã bị đất đá vùi lấp. Việc xác định nơi liệt sĩ nằm lại không thể chỉ dựa vào đào tìm, mà cần đối chiếu thông tin lịch sử, đơn vị chiến đấu và những ký ức còn lưu giữ của đồng đội năm xưa.

Đại úy Hoàng Văn Tài cho biết, nhiều cựu chiến binh từng chiến đấu tại các điểm cao 300, 685, 772 đã trực tiếp đưa lực lượng quy tập đến những vị trí mà họ còn nhớ.

Mong muốn của các cựu chiến binh cũng giản dị như tâm nguyện của những người lính đang tìm kiếm hôm nay: tìm được đồng đội để các anh có nơi an nghỉ, để gia đình và những người còn sống có thể đến thắp một nén hương.

Với thân nhân liệt sĩ, mỗi thông tin từ chiến trường Vị Xuyên đều mang theo hy vọng sau nhiều thập kỷ chờ đợi.

Hơn 40 năm trôi qua, gia đình vẫn chưa nguôi nỗi mong ngóng

Ông Trần Duy Dũng, sinh năm 1967, có anh trai là liệt sĩ Trần Duy Liệu, tình nguyện nhập ngũ năm 1982, hy sinh tại mặt trận Vị Xuyên. Theo giấy báo tử, liệt sĩ Trần Duy Liệu hy sinh ngày 28/4/1984.

Nhắc đến người anh trai, ông Dũng chậm rãi kể, cha ông đã qua đời, còn mẹ nay ngoài 90 tuổi vẫn đau đáu mong tin con.

"Bố tôi mất rồi, còn mẹ thì tâm nguyện là lúc nào cũng ngóng...", ông Dũng nói rồi nghẹn lời.

Sau khoảng lặng, ông tiếp tục: "Mẹ tôi năm nay ngoài 90 tuổi rồi".

Ở nhà, ông Dũng thường xuyên theo dõi thông tin từ các nhóm cựu chiến binh, hỏi thăm những người từng chiến đấu cùng anh trai. Mỗi khi có thông tin mới, ông lại tìm hiểu với hy vọng lần ra được một manh mối về nơi anh mình nằm lại.

Ngày 26/7, ông cùng những người đồng đội của anh trai trở lại chiến trường xưa, lên Đền thờ các anh hùng liệt sĩ tại điểm cao 468 và các địa điểm tưởng niệm để thắp hương.

Khi được thông tin lực lượng quy tập đang triển khai tìm kiếm tại khu vực bình độ 300, nơi ông được biết có liên quan đến vị trí anh trai từng chiến đấu, ông Dũng không giấu được sự sốt ruột.

"Tôi sốt ruột quá, bây giờ đang tìm kiế thì tôi muốn lên thắp hương thôi, đây là ước nguyện của gia đình", ông chia sẻ.

Gia đình ông đã thực hiện việc lấy mẫu phục vụ giám định ADN, với hy vọng nếu tìm được hài cốt, cơ quan chức năng có thể xác định danh tính, đưa người anh trở về.

Nhưng ông Dũng cũng hiểu rằng hành trình ấy còn rất nhiều gian nan. Và nếu cuối cùng vẫn chưa thể tìm thấy anh, ông chỉ mong được trở lại chiến trường, xin một nắm đất nơi anh đã hy sinh.

Ước nguyện ấy cũng là điều thôi thúc những người lính quy tập tiếp tục công việc của mình.

Thượng úy Hoàng Văn Hợp hiểu rất rõ nỗi chờ đợi của thân nhân liệt sĩ, bởi chính gia đình anh cũng có người còn nằm lại sau chiến tranh. Ông ngoại anh là liệt sĩ, hy sinh tại chiến trường phía Nam, đến nay gia đình vẫn mong xác định được nơi an nghỉ.

Anh kể, đó cũng là một trong những động lực thôi thúc bản thân xin vào đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Đã nhiều lần chứng kiến thân nhân xúc động khi đón nhận thông tin tìm thấy người thân, Thượng úy Hợp không giấu được nước mắt. Anh cũng không quên cảm giác khi lần đầu cùng đồng đội tìm thấy một phần di cốt liệt sĩ.

"Thực sự lúc đó rất khó tả, rất xúc động. Có lẽ những kỷ niệm như thế, cả quãng đời sau này tôi cũng không bao giờ quên được", anh chia sẻ.

Trên những điểm cao Vị Xuyên, hành trình tìm kiếm vẫn tiếp diễn. Có những người lính được tìm thấy cùng giấy tờ, di vật giúp xác định danh tính; cũng có những hài cốt còn phải chờ thêm thông tin, giám định và đối chiếu hồ sơ.

Với những cán bộ, chiến sĩ đang làm nhiệm vụ, mỗi di cốt được tìm thấy là một niềm xúc động, mỗi danh tính được xác định là thêm một hy vọng đoàn tụ cho gia đình liệt sĩ.

"Chúng tôi là những người đi sau, mang theo mệnh lệnh xuất phát từ trái tim", Đại úy Triệu Tiên Phú bày tỏ.

Giữa núi rừng từng là chiến trường ác liệt, những người lính hôm nay vẫn lặng lẽ tiếp tục hành trình ấy. Phía sau họ là ký ức của những cựu chiến binh, là nỗi mong ngóng của những gia đình suốt hơn bốn thập kỷ và lời hứa đưa những người đã ngã xuống trở về quê hương.