Những người hiến máu đặc biệt, trao cơ hội sống cho người bệnh

Ngày 7/11, Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương tổ chức chương trình Gặp mặt người hiến máu hòa hợp phenotype tiêu biểu năm 2026, nhằm tri ân những cá nhân đã bền bỉ đồng hành, đóng góp nguồn máu phù hợp cho người bệnh trong suốt thời gian qua.

Chương trình có sự tham dự của 150 người hiến máu phenotype tiêu biểu với tổng số lần hiến máu lên tới 3.700 lần, trung bình mỗi người đã hiến máu 25 lần. Đây là những người luôn sẵn sàng đáp lại lời kêu gọi của Viện, kịp thời có mặt để trao tặng những đơn vị máu phù hợp khi người bệnh cần. Riêng trong năm 2026, 150 đại biểu đã hiến 552 đơn vị máu, trung bình mỗi người hiến khoảng 3,7 lần.

Không chỉ là những con số về sự sẻ chia, mỗi lần hiến máu của họ còn mang ý nghĩa đặc biệt đối với những người bệnh cần được truyền máu hòa hợp các đặc điểm kháng nguyên nhóm máu – một yêu cầu chuyên môn phức tạp và không dễ đáp ứng.

Truyền máu hòa hợp phenotype – yêu cầu quan trọng để bảo đảm an toàn cho người bệnh

Trong công tác truyền máu, việc bảo đảm hòa hợp nhóm máu hệ ABO và Rh(D) là yêu cầu cơ bản. Tuy nhiên, với một số người bệnh, đặc biệt là những người phải truyền máu nhiều lần như bệnh nhân tan máu bẩm sinh, chỉ phù hợp hai hệ nhóm máu này là chưa đủ. Người bệnh còn cần được truyền những đơn vị máu hòa hợp thêm các đặc điểm kháng nguyên thuộc những hệ nhóm máu khác, hay còn gọi là truyền máu hòa hợp phenotype.

TS. Nguyễn Bá Khanh, Phó Giám đốc Trung tâm Máu quốc gia, Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương cho biết, tính đến tháng 9/2026, Hội Truyền máu quốc tế đã xác định 49 hệ nhóm máu hồng cầu với 401 kháng nguyên nhóm máu.

Mỗi hệ nhóm máu bao gồm nhiều nhóm máu khác nhau, được xác định bởi sự hiện diện hoặc vắng mặt của các kháng nguyên mang đặc tính di truyền trên bề mặt hồng cầu. Sự khác biệt về kháng nguyên này lý giải vì sao một số trường hợp dù đã phù hợp nhóm máu ABO giữa người hiến và người nhận vẫn có thể xảy ra tai biến truyền máu.

Lý giải rõ hơn về yêu cầu truyền máu hòa hợp phenotype, TS.BS. Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trung tâm Thalassemia, Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương cho biết, hiện nay, người bệnh được sàng lọc kháng thể bất thường trước khi truyền máu nhằm xác định trong máu có kháng thể chống lại những kháng nguyên mà cơ thể không tương thích hay không.

Ở những người phải truyền máu nhiều lần, sau một thời gian, cơ thể có thể hình thành kháng thể chống lại các kháng nguyên tương ứng trên hồng cầu người hiến. Đây được gọi là kháng thể bất thường. Nếu tiếp tục truyền đơn vị máu có kháng nguyên mà người bệnh đã hình thành kháng thể chống lại, phản ứng truyền máu có thể xảy ra, gây hậu quả nghiêm trọng.

Vì vậy, trong những trường hợp này, việc bảo đảm hòa hợp nhóm máu ABO và Rh(D) là chưa đủ, mà cần lựa chọn đơn vị máu phù hợp thêm các kháng nguyên thuộc những hệ nhóm máu khác.

Một số trường hợp khác cũng cần được truyền máu hòa hợp phenotype ngay từ đầu, dù cơ thể chưa hình thành kháng thể bất thường, do người bệnh có đặc điểm kháng nguyên hiếm. Nếu truyền máu không phù hợp, người bệnh có thể gặp phản ứng nguy hiểm.

Đây là lý do việc tìm kiếm người hiến máu có đặc điểm phenotype tương thích với từng người bệnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên, không phải người hiến máu nào cũng có thể phù hợp với yêu cầu của từng trường hợp. Việc tìm được người hiến đã khó, duy trì được nguồn người hiến sẵn sàng đáp ứng khi cần thiết càng quý giá hơn.

Nhu cầu máu hòa hợp phenotype ngày càng tăng

Năm 2025, Trung tâm Máu quốc gia tiếp nhận gần 3.500 dự trù đơn vị máu hòa hợp phenotype từ các cơ sở điều trị và đã đáp ứng gần 3.400 đơn vị, đạt trên 97% nhu cầu dự trù. Trong đó, lượng máu phù hợp có sẵn trong kho chỉ đáp ứng khoảng 45%; 55% còn lại phải được tìm kiếm và huy động trực tiếp từ cộng đồng người hiến máu.

Đặc biệt, trong 10 tháng đầu năm 2026, Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương tiếp nhận nhu cầu từ các cơ sở y tế với gần 4.700 đơn vị máu hòa hợp phenotype, mức cao nhất từ trước đến nay. Viện đã nỗ lực tìm kiếm, huy động nhưng mới đáp ứng được trên 85% nhu cầu. Trong tổng số hơn 4.000 đơn vị máu phenotype đã cung cấp, trên 60% được huy động trực tiếp từ cộng đồng người hiến máu.

Những con số này cho thấy vai trò không thể thay thế của cộng đồng người hiến máu hòa hợp phenotype trong việc duy trì nguồn máu phù hợp, nhất là khi nhu cầu điều trị của người bệnh ngày càng tăng.

Theo TS. Nguyễn Bá Khanh, trong thời gian tới, nhu cầu sử dụng máu hòa hợp phenotype được dự báo tiếp tục tăng, trong khi việc tìm kiếm và duy trì nguồn người hiến phù hợp vẫn còn nhiều khó khăn. Điều này đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác chuyên môn, điều phối và xây dựng, phát triển cộng đồng người hiến máu đặc biệt này.

Sự đa dạng của các kháng nguyên nhóm máu là thách thức lớn đối với lĩnh vực truyền máu, nhất là trong cấp cứu và điều trị những người bệnh cần máu hòa hợp phenotype. Trong khi đó, chi phí xét nghiệm đầy đủ các kháng nguyên nhóm máu khá tốn kém.

Nhiều năm qua, nhờ nguồn kinh phí từ một số chương trình, dự án, Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương đã từng bước xây dựng và mở rộng ngân hàng người hiến máu hòa hợp phenotype. Nhờ có danh sách người hiến được xác định đặc điểm kháng nguyên, khi phát sinh nhu cầu từ các cơ sở điều trị, Viện có thể chủ động liên hệ, huy động những người phù hợp, góp phần rút ngắn thời gian tìm kiếm và bảo đảm nguồn máu cho người bệnh.

Những tấm lòng bền bỉ phía sau mỗi đơn vị máu phù hợp

Đằng sau khả năng đáp ứng hàng nghìn đơn vị máu hòa hợp phenotype mỗi năm là sự đồng hành thầm lặng của những người hiến máu. Họ không chỉ trao đi những giọt máu quý giá mà còn luôn sẵn sàng thu xếp công việc, cuộc sống để có mặt khi người bệnh cần.

Trân trọng những đóng góp ấy, TS. Nguyễn Bá Khanh chia sẻ: Mỗi lần nhận được lời mời hiến máu, các anh, chị đều phải cân nhắc, thu xếp công việc và cuộc sống, thậm chí thay đổi những kế hoạch riêng để kịp thời đến hiến máu. Sự sẵn lòng và tinh thần trách nhiệm đó là điều khiến đội ngũ cán bộ y tế vô cùng trân trọng, biết ơn.

Có những lời kêu gọi được đáp lại rất nhanh chóng, có những sự sẻ chia diễn ra trong lặng lẽ, nhưng tất cả đều xuất phát từ tấm lòng mong muốn giúp người bệnh có thêm cơ hội được điều trị.

Tại chương trình, TS. Nguyễn Bá Khanh bày tỏ mong muốn những người hiến máu tiếp tục giữ gìn sức khỏe, duy trì tình cảm và sự quan tâm đối với hoạt động hiến máu; đồng thời lan tỏa tinh thần nhân ái, kết nối thêm nhiều người cùng tham gia hiến máu nói chung và hiến máu hòa hợp phenotype nói riêng.

Tôn vinh 100 người hiến máu tiêu biểu toàn quốc: Lan tỏa những câu chuyện đẹp về tình người

SKĐS - Hôm nay, 9/6 tại Thủ đô Hà Nội, Lễ tôn vinh 100 người hiến máu tình nguyện tiêu biểu toàn quốc năm 2026 đã diễn ra. Đồng chí Trần Thanh Mẫn, Chủ tịch Quốc hội tham dự và phát biểu chỉ đạo, trao tôn vinh cho các cá nhân hiến máu tình nguyện tiêu biểu.