Tầm quan trọng sống còn của truyền thông y tế đã dẫn đến sự ra đời của rất nhiều hiệp hội báo chí y học trên toàn cầu. Trong số đó phải kể đến Hiệp hội Biên tập viên Y tế Thế giới (WAME), Diễn đàn Biên tập viên Y tế châu Phi (FAME), Diễn đàn Báo chí y khoa châu Á-Thái Bình Dương (APAME) nhằm chia sẻ, thảo luận, nâng cao kiến thức tay nghề cho các nhà báo ngành y. Qua đó, các bài viết y khoa chất lượng cao ra đời.
Tầm quan trọng của báo chí y tế
Trên tập san Hiệp hội Các tay viết Y khoa châu Âu (EWMA), tác giả Jo Whelan nhận định, có một nhu cầu lớn đối với các tay viết có thể hiểu rõ câu chuyện khoa học y tế và chuyển tải nội dung hấp dẫn đến với độc giả. Cứ mỗi tuần trôi qua, một khối lượng lớn thông tin y học lại truyền tải qua các phương tiện truyền thông khác nhau: báo chí khoa học, tạp chí khách hàng, phát thanh truyền hình, các dịch vụ online và website khoa học. Do đó, các kỹ năng viết về y học là một cái nền hữu ích cho nghề báo.
Theo tác giả Neil Chanchlani đăng tải trên BMJ (Anh), một chuyên ngành mới nổi lên trong vòng 2 thập kỷ qua: đó chính là truyền thông y tế. Số lượng bác sĩ xuất hiện trước máy quay phim ngày một nhiều. Họ sử dụng chuyên môn được đào tạo để tường thuật bản tin y tế hay mang tới lời khuyên về sức khỏe. Các bác sĩ truyền hình hay thầy thuốc - nhà báo đã không còn là khái niệm xa lạ. Thậm chí một số series chương trình y tế đã thu hút sự quan tâm của người xem và trở thành một hiện tượng trên toàn cầu: Bệnh viện Trung tâm (Tây Ban Nha), Be Tipul (Israel), Dill Mill Gaye (Ấn Độ), Shortland Street (New Zealand). Các chương trình trên lôi cuốn người xem nhờ mở ra một thế giới sống động, cách các chuyên gia y tế chữa bệnh và con đường khống chế bệnh tật và chăm sóc sức khỏe cho mỗi chúng ta như thế nào.
Sức khỏe - Vốn quý nhất của con người và xã hội
Carol Ann Bassett là giảng viên báo chí, phóng viên về môi trường của một số báo lớn ở Mỹ. Tâm sự về nghề báo ngành y, bà thốt lên: Sức khỏe là một vấn đề quan trọng hàng đầu ở nhiều nước trên thế giới. Bạn có thể viết vô vàn bài liên quan đến chủ đề này.
Lớp học ngắn ngày do bà dạy tại Việt Nam tập trung nhiều nhà báo trẻ. Bắt đầu buổi học, bà ngắt một bông hồng trên bục diễn thuyết và hỏi “Từ bông hồng này ta có thể cảm nhận được điều gì? Đa dạng sinh học, vẻ đẹp của loài hoa, công dụng chữa bệnh, hương thơm để tạo nước hoa…”. Rất nhiều vấn đề đa dạng của cuộc sống như môi trường, sức khỏe… đã hiện ra từ vẻ tao nhã của loài hoa nữ hoàng. Một thế giới đầy màu sắc hiện ra trước mắt khiến các nhà báo trẻ lôi cuốn và cảm nhận sức sống mãnh liệt của nghề báo đang chảy trong huyết quản của mình.
 Nhà báo Carol Ann Bassett tại lớp học dành cho các nhà báo trẻ Việt Nam. |
Tâm hồn của nhà báo ngành y
Hình mẫu một nhà báo với một thầy thuốc có nhiều nét tương đồng. Việc kết nối giữa trí tuệ của y học với sức khỏe người dân chính là vai trò đáng trân trọng của nhà báo ngành y.
Nhận định về quá trình phát triển của báo chí y học, nhà báo người Ấn Độ Naheed Ali cho biết, báo chí nhìn chung là một nghệ thuật viết để gửi tới độc giả một chủ đề nào đó. Báo chí y khoa là một ngành tương đối mới. Trong quá khứ, thường chỉ có bác sĩ và các thầy thuốc đã đăng ký mới được viết về đề tài y khoa trên báo và tạp chí, để chia sẻ kinh nghiệm về phương pháp phẫu thuật mới hay phát hiện một bệnh mới. Còn Sogani RK cho rằng, Hiệp hội Thầy thuốc Ấn Độ (JAPI) chính là tấm gương phản ánh hoạt động nghiên cứu và báo chí y khoa tại Ấn Độ.
Giáo sư Thomas Linden, phóng viên kênh truyền hình Sức khỏe suốt đời tại Mỹ thổ lộ: “Các nhà báo ngành y xuất thân từ nhiều con đường khác nhau. Nhưng tựu trung lại, niềm đam mê nghiệp viết và mối quan tâm sâu sắc tới y học và khoa học là nguyên do dẫn họ đến với nghề”. Ông cho rằng nhà báo y khoa cũng giống như một nhà thơ. Đó là điều mà nhà văn thầy thuốc vĩ đại Lewis Thomas từng đề cập năm 1978. Trong đó, Thomas đã truyền đạt cho các sinh viên y khoa của mình tầm quan trọng của tâm hồn viết lách. Việc cảm nhận tinh tế thơ của Homer cũng gần giống với các phẩm chất trong tâm hồn và nhân cách người thầy thuốc. Nghề báo mang đậm tính nhân văn, cũng giống như nghề thầy thuốc. Do vậy, để trở thành một nhà báo ngành y giỏi, bạn nên trau dồi cho mình kiến thức khoa học xã hội và nhân văn bên cạnh các kiến thức tự nhiên, sinh hoá, di truyền học và y học. Để thực sự cảm nhận nhịp đập y học, bạn cần hiểu đề tài và truyền đạt lại ý tưởng của các nhà khoa học tới độc giả. Nếu có thể vượt qua hết các khó khăn trong nghề báo ngành y, bạn sẽ thấy ngành khoa học và y khoa thực sự hấp dẫn.
Sức mạnh của ngòi bút
Ông Craig Burgess, người Scotland, Trưởng chương trình Vì sự sống còn và phát triển của trẻ em, UNICEF Việt Nam đã gửi gắm tới các nhà báo Việt Nam về tầm quan trọng của truyền thông y tế: Các bạn là những người có quyền lực trong xã hội. Mong các bạn sẽ sử dụng quyền lực của mình để nâng cao nhận thức người dân trong các vấn đề về dinh dưỡng, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Việc chuyển tải những câu chuyện cảm động và gây hiệu ứng sâu sắc tới lòng độc giả là vấn đề được UNICEF rất quan tâm.
Với khoảng 4.000 tập san về y học, sự trỗi dậy của kiến thức sinh học y khoa thật lớn mạnh. Để dòng chảy y khoa đến được với đông đảo công chúng, điều đó phụ thuộc vào kỹ năng của các nhà báo ngành y. Thể hiện niềm khát khao của độc giả đối với thông tin y học, các câu chuyện về sức khỏe ngày nay thường xuất hiện trên trang nhất các mặt báo và là phần không thể thiếu trong các bản tin truyền hình. Thêm vào đó, nhu cầu đối với nguồn tin đáng tin cậy của các bản tin y tế đã khiến cho ngành truyền thông y tế trở nên được quan tâm. Do đó, các nhà báo ngành y có thể dễ dàng mở rộng tầm nhìn và tiềm ẩn sức tác động lớn tới cộng đồng.
Bích Vân