Những 'ngọn lửa' bền bỉ gìn giữ văn hóa truyền thống thôn làng Việt Nam

Giữ nếp làng, giữ hồn văn hóa

Sinh ra và lớn lên tại làng Mạ - Tà Lài, ấp 4, xã Tà Lài, tỉnh Đồng Nai, chị Ka Thị Ngọc Hương là gương mặt trẻ tiêu biểu trong hành trình gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc Mạ.

Từ năm 2014, chị tham gia các hoạt động bảo tồn văn hóa truyền thống. Bằng sự kiên trì, chị vận động, tập hợp và từng bước khôi phục đội múa hát cồng chiêng của làng, loại hình từng đứng trước nguy cơ mai một. Cùng với đó, chị trực tiếp quản lý nhóm dệt thổ cẩm, góp phần duy trì nghề thủ công truyền thống của người Mạ.

Không chỉ dừng lại ở bảo tồn, chị Hương còn chủ động gắn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng. Hiện chị là hướng dẫn viên tại điểm du lịch cộng đồng làng Tà Lài, giúp du khách hiểu hơn về đời sống, phong tục và những giá trị văn hóa đặc trưng của người Mạ.

Đáng chú ý, vào các tối thứ 2, 4 và 6 hằng tuần, chị tổ chức lớp dạy tiếng Anh miễn phí cho trẻ em trong làng, lồng ghép giới thiệu văn hóa truyền thống để các em vừa tiếp cận tri thức mới, vừa thêm tự hào về bản sắc dân tộc.

Dù còn nhiều khó khăn, nhất là đầu ra cho sản phẩm thổ cẩm và việc duy trì đội cồng chiêng, chị Hương vẫn bền bỉ với con đường đã chọn, góp phần giữ lửa văn hóa nơi bản làng.

Từ câu chuyện của nữ "giữ lửa" ở làng Tà Lài, mạch nguồn gìn giữ bản sắc tiếp tục được nối dài ở một buôn làng khác, nơi ông Đinh Văn Nghĩa nhiều năm qua vẫn âm thầm làm cầu nối giữa cộng đồng và văn hóa truyền thống Ba Na.

Sinh năm 1967, ông Đinh Văn Nghĩa là người có uy tín tại địa phương, gắn bó với công tác vận động bà con từ khoảng năm 2000 đến nay.

Không chỉ hỗ trợ người dân giải quyết những công việc thiết thực như làm giấy tờ, căn cước công dân, ông còn tích cực hướng dẫn bà con phát triển kinh tế, chăn nuôi, sản xuất để cải thiện đời sống. Bên cạnh việc chăm lo sinh kế, ông đặc biệt quan tâm đến việc bảo tồn văn hóa truyền thống, vận động bà con giữ gìn nhà sàn, nhà rông, trang phục truyền thống và duy trì các hoạt động văn hóa cộng đồng.

Hiện thôn có câu lạc bộ văn hóa với đội cồng chiêng khoảng 14 thành viên, thường xuyên biểu diễn trong các dịp lễ hội, sự kiện. Tuy vậy, việc thu hút lớp trẻ tham gia vẫn còn nhiều khó khăn, là điều khiến ông luôn trăn trở.

Dẫu vậy, ông Nghĩa vẫn bền bỉ với vai trò của mình, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa Ba Na từ chính đời sống cộng đồng hằng ngày.

Trao truyền di sản cho thế hệ sau

Nếu ở nhiều buôn làng, bản sắc văn hóa được giữ gìn từ đời sống cộng đồng, thì ở nhiều nơi khác, di sản ấy còn được tiếp nối bằng sự bền bỉ trao truyền cho lớp trẻ. Bà Su Lò De là một trong những người đang lặng lẽ làm công việc ấy.

Ở tuổi 61, bà Su Lò De, người dân tộc Hà Nhì ở bản A Ma Chải, xã Sín Thầu, vẫn miệt mài truyền dạy văn hóa cho thế hệ sau.

Bà tích cực tham gia hát dân ca, múa xòe, hướng dẫn con cháu từ các làn điệu truyền thống đến cách làm, cách mặc trang phục dân tộc. Dù đã được công nhận là nghệ nhân, bà vẫn gặp không ít khó khăn khi một bộ phận người trẻ chưa thực sự mặn mà với văn hóa truyền thống.

Hiện thôn đang từng bước xây dựng câu lạc bộ dân ca gắn với du lịch cộng đồng. Gia đình bà cũng tham gia làm homestay, song nguồn thu chưa ổn định, chủ yếu dựa vào hoạt động biểu diễn và dạy múa khi có khách.

Cùng chung tâm huyết ấy, nghệ nhân ưu tú Đặng Thị Thanh cũng nhiều năm bền bỉ trao truyền di sản văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ bằng những lớp học và những buổi biểu diễn mộc mạc mà giàu giá trị.

Hiện sinh sống tại xã Châu Quế, bà không chỉ tham gia biểu diễn mà còn mở nhiều lớp dạy dân ca, hát ru, kỹ thuật thổi kèn "ma nhí", sáo "khúc kệ" bằng mũi cho học sinh, thanh thiếu niên địa phương.

Gắn bó với hoạt động văn hóa từ năm 1979, bà duy trì truyền dạy từ năm 2006 đến nay. Từ niềm đam mê và ý thức giữ gìn bản sắc dân tộc, bà đã tự học, tự luyện các nhạc cụ truyền thống, rồi tiếp tục truyền lại cho con cháu và lớp trẻ.

Với nghệ nhân ưu tú Đặng Thị Thanh, gìn giữ văn hóa không chỉ là trách nhiệm mà còn là niềm tự hào, để những giá trị truyền thống tiếp tục được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Từ những việc làm bền bỉ, lặng lẽ ở nhiều vùng miền có thể thấy, văn hóa truyền thống không chỉ được gìn giữ bằng chính sách mà còn được nuôi dưỡng từ chính nội lực cộng đồng, nơi mỗi con người là một "ngọn lửa" giữ hồn bản sắc dân tộc.