Từ lâu trong đời sống văn hóa người Việt, khai bút đầu năm được hiểu là viết những dòng chữ đầu tiên của năm mới. "Khai" là mở đầu, "bút" là viết. Hành động giản dị này tượng trưng cho một khởi đầu suôn sẻ trong học tập, công việc và sự nghiệp.
Trong xã hội xưa, các nho sinh thường khai bút bằng cách viết thơ, câu đối, lời chúc đầu xuân để thể hiện tinh thần hiếu học và khát vọng công danh. Truyền thống tôn sư trọng đạo gắn với những bậc danh nho như Chu Văn An càng làm cho nghi thức này mang đậm ý nghĩa đề cao tri thức và đạo học.
Ở góc nhìn hiện đại, nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng giá trị của khai bút không nằm ở yếu tố hình thức hay chọn "ngày đẹp", mà ở tác động tích cực đến tâm lý người thực hiện, đặc biệt là trẻ em, học sinh.
ThS. Nguyễn Viết Hiền - giảng viên Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, thành viên Ban Chấp hành Hội Tâm lý Trị liệu Việt Nam cho rằng, khai bút nên được hiểu là một hoạt động mang tính khơi gợi. Theo bà, phụ huynh không nên biến khai bút thành một "buổi học thu nhỏ" trong những ngày Tết.
"Chỉ cần vài dòng chữ đẹp, một lời chúc đầu năm hay một mục tiêu nhỏ cho năm mới cũng đủ để trẻ cảm thấy hào hứng. Điều quan trọng là cảm xúc tích cực, chứ không phải độ dài hay nội dung cầu kỳ", ThS. Hiền chia sẻ.
Ảnh minh hoạ.
Thực tế cho thấy, khi được tự do lựa chọn nội dung khai bút, nhiều trẻ tỏ ra hứng thú hơn. Các em có thể viết lời chúc ông bà, ghi lại ước mơ đầu năm, đặt mục tiêu học tập hoặc chép một đoạn văn yêu thích. Sự chủ động ấy giúp trẻ cảm nhận việc học là hành trình gắn với cảm xúc cá nhân, thay vì áp lực thành tích.
Theo ThS. Nguyễn Viết Hiền, nếu được thực hiện trong không khí gia đình ấm áp, khai bút còn là dịp để cha mẹ trò chuyện với con về những dự định trong năm mới, củng cố sự tự tin và tinh thần sẵn sàng quay lại trường sau kỳ nghỉ dài.
Bên cạnh yếu tố giáo dục, nhiều gia đình vẫn quan tâm đến việc lựa chọn thời điểm khai bút với mong muốn khởi đầu thuận lợi. Theo lịch vạn niên, Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 bắt đầu vào ngày 17/2, tức mùng 1 Tết.
Chuyên gia phong thủy Nguyễn Phú Thanh cho biết, theo quan niệm dân gian và cách tính ngày giờ truyền thống, mùng 1, mùng 2 và mùng 4 Tết là những thời điểm được nhiều người lựa chọn để thực hiện các hoạt động mang tính khởi đầu, trong đó có khai bút. Một số khung giờ trong ngày như giờ Dần, giờ Thìn, giờ Thân hoặc giờ Tỵ, giờ Dậu thường được xem là thuận lợi theo hệ quy chiếu cổ truyền.
Tuy nhiên, ông Thanh cũng nhấn mạnh quan điểm rằng việc chọn ngày giờ nên được hiểu như một yếu tố tham khảo mang tính văn hóa và tâm lý. "Không nên quá đặt nặng yếu tố giờ tốt, ngày tốt đến mức tạo áp lực. Điều quan trọng nhất vẫn là sự chuẩn bị chu đáo, tâm thế vui vẻ và mục tiêu rõ ràng của người thực hiện", ông nói.
Theo các chuyên gia, nội dung khai bút nên do chính người viết suy nghĩ và thể hiện, tránh sao chép máy móc. Đó có thể là một câu chúc đầu năm, một bài thơ ngắn, hay những mục tiêu cụ thể như chinh phục một kỳ thi quan trọng, hoàn thành dự án còn dang dở. Việc viết ra dự định được xem là cách nhắc nhở bản thân nỗ lực và chuyển hóa mong muốn thành hành động cụ thể.
Không gian khai bút nên yên tĩnh, sáng sủa; bút, giấy sạch sẽ, tạo cảm giác trang trọng. Quan trọng hơn cả là giữ tinh thần thư thái, tích cực khi viết. Ở góc độ tâm lý học, chính trạng thái cảm xúc tích cực trong thời điểm bắt đầu sẽ góp phần hình thành động lực bền vững cho chặng đường phía trước.
