DÒNG SỰ KIỆN

Đường dây nóng:

1900 90 95 duongdaynongyte@gmail.com
0912101021 bandientuskds@gmail.com
Những lưu ý khi dùng thuốc cho người cao tuổi tại nhà
DS.CKI. DƯƠNG THỊ THU CÚC - 14:17 11/06/2020 GMT+7
Suckhoedoisong.vn - Người cao tuổi ( NCT) thường có nhiều bệnh mạn tính mắc kèm. Các chức năng sinh lý của các cơ quan trong cơ thể NCT thay đổi cũng rất nhiều, như một cỗ máy làm việc quá lâu năm, vì vậy việc sử dụng thuốc cũng dễ bị sai sót do nhiều nguyên nhân dẫn đến ảnh hưởng chất lượng cho việc điều trị, sức khỏe bệnh nhân và thậm chí gây tử vong.

Cần lưu ý ra sao khi sử dụng thuốc cho NCT tại nhà an toàn, đạt hiệu quả tối ưu, hạn chế tối thiểu tác dụng phụ của thuốc hoặc có thể khắc phục được tác dụng không mong muốn?

Tâm sinh lý ở người cao tuổi và dược động học của thuốc

Ở NCT, sự hấp thu thuốc thường bị chậm lại do sự tiết acid dịch vị kém đi, nhu động ruột cũng giảm do lưu lượng máu đến ruột giảm, các enzym chuyển hóa thuốc giảm. Sự phân bố thuốc cũng có những thay đổi, với một số loại thuốc sẽ bị tích lũy lại cơ thể, do giảm dòng máu đến các mô, gia tăng mô mỡ, lưu ý các loại thuốc thân dầu sẽ tích lũy lại cơ thể người cao tuổi lâu hơn người trẻ. Ví dụ thuốc an thần diazepam dùng cho người cao tuổi sẽ kéo dài tác động gây ngủ cao gấp đôi người trẻ. Về sự chuyển hóa thuốc cũng khó khăn hơn; Có một số thuốc khi vào cơ thể không ở dạng sẵn sàng hoạt động mà phải nhờ các enzym ở gan chuyển hóa thành dạng có hoạt tính hoặc nhờ sự chuyển hóa này mới thành dạng không còn hoạt tính hoặc không độc và sau đó sẽ được thải trừ khỏi cơ thể qua thận (tiểu tiện) hoặc qua đường gan mật (đại tiện). Tuy nhiên cả gan mật và thận ở người cao tuổi đa số dều bị suy giảm. Về sự thải trừ, do lưu lượng máu đến các cơ quan của cơ thể NCT đều bị suy giảm dẫn đến chức năng các cơ quan này cũng giảm, nhất là gan, thận là hai cơ quan quan trọng của sự thải trừ thuốc cần lưu ý.

Giải pháp cho một số thuốc thường dùng của người cao tuổi

Từ sự phân tích về khía cạnh y học những vấn đề liên quan đến người cao tuổi và con đường đi của thuốc các chuyên gia y tế và các bác sĩ  có một số giải pháp trong chọn lựa thuốc dùng cho người cao tuổi cũng như đưa ra các  khuyến cáo về thời điểm dùng thuốc cho hợp lý như sau:

Nhóm thuốc trị cao huyết áp và ức chế thụ thể (captopril, enalapril, losartan, telmisartan, amlodipin, diltiazem, atenolol, bisoprolol, metoprolol…) nên dùng ban ngày để đạt nồng độ đỉnh tại thời điểm vào sáng sớm (6-7 h) khi huyết áp bắt đầu tăng và  các biến cố tim mạch có xu hướng dễ xảy ra nhất. Nếu có sự phối hợp các thuốc trị cao huyết áp thì nên dùng thêm vào một thời điểm nữa là khoảng cuối buổi chiều (18h) là thời điểm huyết áp cao nhất trong ngày.

Những lưu ý  khi dùng thuốc cho người cao tuổi tại nhàCác chức năng sinh lý của các cơ quan trong cơ thể NCT thay đổi cũng rất nhiều, việc sử dụng thuốc càng phải cẩn trọng để bảo đảm an toàn và đạt hiệu quả điều trị của thuốc

Thuốc hạ lipid máu nhóm statin (atorvastatin, fluvastatin, lovastatin, pravastatin, rosuvastatin, simvastatin..)

Nên uống vào buổi tối để tăng hiệu quả vì ban đêm sự tổng hợp cholesterol diễn ra cao nhất đến 2 giờ sáng

- Simvastatin, fluvastatin có thời gian bán thải ngắn (nhanh thải trừ khỏi cơ thể) nên uống vào buổi tối trước khi ngủ.

- Lovastatin: uống ngay sau bữa ăn chiều vì nhờ thức ăn giúp cho sự hấp thu được tốt hơn.

Trừ atorvastatin, rosuvastatin, pravastatin có thể dùng ban ngày do thời gian bán thải dài, tức tác động của thuốc kéo dài.

Thuốc hạ lipid máu nhóm dẫn chất fibrat (fenofibrat, clofibrat, bezafibrat, ciprofibrat, gemfibrozil).

Nhóm thuốc trị cao huyết áp và ức chế thụ thể? (captopril, enalapril, losartan, telmisartan, amlodipin, diltiazem, atenolol, bisoprolol, metoprolol…) nên dùng ban ngày để đạt nồng độ đỉnh tại thời điểm vào sáng sớm (6-7h) khi huyết áp bắt đầu tăng và các biến cố tim mạch có xu hướng dễ xảy ra nhất.

 

Nên uống ngay sau bữa ăn để tăng sự hấp thu thuốc.

Trừ gemfibrozil: Riêng thuốc này uống trước bữa ăn 30 vì có chu kỳ gan ruột, tức thuốc sẽ ở lại cơ thể lâu và đồng nghĩa tác dụng phụ của thuốc sẽ kéo dài. Nên thường đây cũng không là lựa chọn cho người cao tuổi.

Thuốc hạ đường huyết (trị đái tháo đường)

Nhóm kích thích tế bào beta tuyến tụy tiết insulin

Sulfonylurea (gliclazide, glibenclamide, glimepiride…), Glinide (repaglinide, methiniglide, natiglinide)  nên dùng trước ăn khoảng 30 phút để đủ thời gian phát huy hiệu lực của thuốc.

- Nhóm biguanide (metformin): Dùng trong hoặc sau bữa ăn sẽ giảm tác dụng phụ rối loạn tiêu hóa.

Thuốc alendronat và vitamin D

Cơ chế tác động của alendronat là ức chế tế bào hủy xương và sự hoạt động của nó để được tối ưu cần có đủ canxi và vitamin D. Nhưng nếu cho bệnh nhân dùng chung alendronat và vitamin D cùng lúc sẽ tạo phức khó tan trong dạ dày, giảm tác dụng của cả 2 và gây khó chịu cho đường tiêu hóa vì vậy nên dùng riêng cách nhau ít nhất là 2 giờ.

Các thuốc lợi tiểu: Hydrochlothiazide, chlorothiazide, methylchlorothiazide, indapamide, torsemide, furosemide, amiloride, spironolactone, triamterene, eplerenone... chỉ dùng ban ngày tránh làm mất ngủ, té ngã cho người bệnh cao tuổi.

Các thuốc kháng đông (acenocoumarol, warfarin) được chỉ định trong trường hợp:

- Bệnh nhân đã thay van tim cơ học.

- Phòng ngừa đột quỵ trong bệnh loạn nhịp tim(rung nhĩ).

- Bệnh huyết khối tĩnh mạch chân.

- Bệnh thuyên tắc phổi, tăng áp động mạch phổi tiên phát.

Các thuốc này nên uống buổi tối để hạn chế những biến cố tắt mạch thường xảy ra vào sáng sớm hôm sau, phù hợp với nhịp sinh học của quá trình đông máu.

Dùng thuốc vào chiều tối còn có lợi cho việc  hiệu chỉnh liều sớm nhất có thể sau khi có kết quả xét nghiệm của ngày hôm sau.

Thuốc kháng đông thế hệ mới dabigatran etexilate (BD:pradaxa).

Nên dùng cách các antacid, kháng H2, PPI ( là các thuốc trị viêm loét dạ dày) ít nhất là 2 giờ để tăng sự hấp thu và hiệu quả lâm sàng, giảm nguy cơ tử vong.

Thức ăn không ảnh hưởng sinh khả dụng của thuốc nhưng cản trở sự hấp thu vì vậy cũng cần dùng xa bữa ăn (ít nhất là 2 giờ).

Thuốc điều trị bệnh Parkinson: Levodopa, không dùng chung với các thuốc bổ sung vitamin có chứa vitamin B6 hoặc thực phẩm nhiều protein như thịt, hải sản, trứng, sữa… sẽ làm giảm tác dụng của levodopa.

Các kháng histamin H1 thế hệ 1 (chlopheniramin, cinnarizin, doxylamin, oxomemazin…) đôi khi vẫn thấy trong đơn thuốc của người cao tuổi, lưu ý nếu dùng nên vào thời điểm ban đêm hoặc buổi trưa và uống với nhiều nước để khắc phục bớt tính kháng cholin, gây khô tất cả các dịch tiết, gây khô miệng, táo bón, khó tiểu và do làm buồn ngủ của thuốc (tránh té ngã).

Các thuốc nhóm NSAID (dùng giảm đau, kháng viêm như: diclofenac, ibuprofen, aspirin, meloxicam…).

Nên dùng sau ăn để tránh kích ứng, viêm loét dạ dày.

Các loại thuốc bổ máu có chứa sắt được hấp thu tốt hơn trong môi trường acid nên dùng kèm với một ít thức ăn trước, rồi uống , điều này để giảm bớt tính kích ứng dạ dày của thuốc, tránh buồn nôn.

Một số kháng sinh như tetracyclin, doxycyclin, ciprofloxacin không dùng chung với sữa hoặc thuốc có chứa sắt, canxi, Mg, nhôm, bismuth sẽ bị giảm tác dụng, tạo tủa khó tiêu.

Các thuốc tan nhiều trong dầu như vitamin A, D, E, K hoặc omega 3, 6, 9 nên uống ngay sau ăn để tăng tác dụng.

Thức ăn không ảnh hưởng sinh khả dụng của thuốc kháng đông thế hệ mới nhưng cản trở sự hấp thu vì vậy cũng cần dùng xa bữa ăn (ít nhất là 2 giờ).

 

Cân nhắc khi bẻ hoặc ghiền thuốc

Vì một số người cao tuổi hay có thói quen nhai hoặc do khó nuốt nên thường bẻ hoặc nghiền viên thuốc trước khi uống, nên cần lưu ý đối với các dạng bào chế đặc biệt có tác động kéo dài (các thuốc trị tim mạch, huyết áp hay đái tháo đường, thuốc có cửa sổ trị liệu hẹp thường được làm dạng bào chế này để kiểm soát tốt 1 lượng thuốc phóng thích vừa đủ trị liệu và ổn định kéo dài tác dụng điều trị suốt 24 giờ)  hoặc viên bao tan tại ruột. Các dạng bào chế đặc biệt này được làm với mục đích tránh tác dụng phụ của thuốc, phát huy tối đa tác dụng chính.

Vì trong đơn thuốc của người cao tuổi có nhiều thuốc trị nhiều bệnh lý mắc kèm, để giúp họ dễ tuân thủ, dễ nhớ, người thân nên dùng các hộp chia thuốc sẵn sáng, trưa, chiều, tối.

DS.CKI. DƯƠNG THỊ THU CÚC

Tin liên quan
Truyền hình trực tuyến: Những lưu ý khi sử dụng thuốc cho người cao tuổi tại nhà
Suckhoedoisong.vn - Báo điện tử Sức khỏe & Đời sống tổ chức buổi tư vấn truyền hình trực tuyến với chủ đề “Những lưu ý khi sử dụng thuốc cho người cao tuổi tại nhà” vào 15h00 thứ Sáu, ngày 29/05/2020. Chương trình được phát trực tiếp trên báo điện tử Suckhoedoisong.vn, trên kênh Youtube và fanpage Facebook của báo Sức khoẻ & Đời sống.
Thận trọng khi dùng thuốc cho người cao tuổi
Bố tôi năm nay 74 tuổi, sức khỏe của ông không được tốt, mắc bệnh tăng huyết áp, đau nhức xương khớp, mất ngủ... và thường phải dùng thuốc để điều trị bệnh. Xin hỏi, những loại thuốc gì cần lưu ý khi dùng cho người cao tuổi?
Ngày Tết, lo thuốc cho người cao tuổi
SKĐS - Cứ mỗi lần Tết đến xuân về, mọi người đều nô nức mua sắm đủ mọi thứ, đặc biệt là bánh chưng, rượu và hoa. Nhưng cũng không ít gia đình quên mua một số thuốc để sử dụng trong mấy ngày Tết mỗi khi trái gió, trở trời, đặc biệt là trong gia đình có người cao tuổi (NCT).
Cáp giới, thuốc cho người cao tuổi
SKĐS - Cáp giới là tên thuốc trong y học cổ truyền từ loài bò sát: tắc kè, nhìn giống như con thạch sùng nhưng to và dài hơn, chiều dài có thể từ 15-20cm, ngang 5-7cm...
Tin chân bài
Bình luận
TIN CÙNG CHUYÊN MỤC
Xem thêm