Thời điểm El Nino đạt đỉnh và những vùng chịu tác động trọng tâm
TS Trương Bá Kiên, Viện Khí tượng Thủy văn và Môi trường Biển cho biết, theo các dự báo khí hậu quốc tế mới nhất, El Nino 2026–2027 nhiều khả năng sẽ đạt cường độ cực đại vào khoảng cuối năm 2026, đặc biệt trong các tháng 11–12/2026, và tiếp tục duy trì trạng thái mạnh đến rất mạnh trong những tháng đầu năm 2027.
Bản tin cập nhật ngày 2/11/2026 của Trung tâm Dự báo Khí hậu Hoa Kỳ (CPC/NOAA) cho thấy El Nino đang tiếp tục mạnh lên. Chỉ số dị thường nhiệt độ mặt nước biển trung bình tuần gần nhất tại khu vực Nino 3.4 đã đạt khoảng +2,5°C. Trong dự báo chính thức tháng 10/2026, CPC đánh giá xác suất chỉ số RONI trung bình ba tháng đạt từ +2,5°C trở lên vào giai đoạn tháng 10–12/2026 là khoảng 83%, và khoảng 70% trong giai đoạn tháng 11/2026–1/2027.
El Nino sẽ ảnh hưởng đến nước ta đến giữa năm 2027. Ảnh: PV
"Đây là ngưỡng được CPC sử dụng khi đánh giá khả năng xuất hiện một sự kiện El Nino có cường độ mang tính lịch sử", TS Trương Bá Kiên nhận định.
Theo kết quả dự báo của Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, các mô hình khí hậu quốc tế, trong đó có ECMWF, cũng cho thấy khả năng xuất hiện một đợt El Nino có cường độ rất mạnh và kéo dài đến mùa xuân năm 2027.
Cần lưu ý rằng chỉ số nhiệt độ mặt nước biển theo tuần, chỉ số ENSO trung bình ba tháng và giá trị dự báo từ các mô hình không hoàn toàn giống nhau về phương pháp tính toán. Do đó, những giá trị này cần được phân biệt khi so sánh cường độ với các sự kiện El Nino trong lịch sử.
Một đặc điểm rất quan trọng của El Nino là thời điểm tác động mạnh nhất đến thời tiết và nguồn nước ở Việt Nam không nhất thiết trùng với thời điểm El Nino đạt cực đại trên Thái Bình Dương. Do độ trễ trong phản ứng của hệ thống khí hậu và thủy văn, mặc dù El Nino có thể đạt đỉnh vào cuối năm 2026, những tác động nghiêm trọng hơn đối với hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn tại nước ta có khả năng xuất hiện trong các tháng đầu và giữa năm 2027.
Trên phạm vi toàn cầu, El Nino rất mạnh có thể gây ra những biến động đáng kể về phân bố mưa và nhiệt độ. Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), Đông Nam Á có nguy cơ cao hơn về nắng nóng, thiếu hụt lượng mưa, hạn hán và cháy rừng; một số khu vực miền nam châu Phi có thể đối mặt với tình trạng khô hạn. Ngược lại, một số khu vực Đông Phi, ven bờ phía Tây Nam Mỹ và các khu vực khác có thể gia tăng nguy cơ mưa lớn, lũ lụt. Tuy nhiên, phạm vi và mức độ tác động cụ thể vẫn phụ thuộc vào điều kiện khí hậu từng khu vực và từng mùa.
Đối với Việt Nam, theo TS Trương Bá Kiên, những khu vực cần đặc biệt quan tâm trong năm 2027 gồm Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là những vùng có nguy cơ cao về thiếu hụt lượng mưa, nắng nóng, suy giảm nguồn nước, hạn hán và xâm nhập mặn. Bắc Trung Bộ cũng cần được theo dõi chặt chẽ, nhất là khi nguy cơ thiếu nước có thể tiếp tục kéo dài sang mùa hè.
Trong đó, Duyên hải Nam Trung Bộ và Cao nguyên Trung Bộ có thể chịu tác động rõ rệt do mùa khô kéo dài, lượng mưa ít và nguồn nước tưới phụ thuộc nhiều vào các hồ chứa, sông suối và nguồn nước ngầm. Đông Nam Bộ có nguy cơ gia tăng nắng nóng, thiếu nước cho sản xuất và sinh hoạt, đặc biệt ở những khu vực ít được bảo đảm bởi hệ thống thủy lợi.
Tại Đồng bằng sông Cửu Long, nguy cơ đáng quan tâm nhất là sự kết hợp giữa thiếu hụt nước ngọt và xâm nhập mặn. Theo các đánh giá rủi ro đã được công bố, trong tình huống bất lợi, dòng chảy về đồng bằng có thể thấp hơn trung bình nhiều năm khoảng 15–20%. Ranh mặn 4 g/l tại các cửa sông Cửu Long có thể vào sâu khoảng 50–70 km, còn tại các cửa sông Vàm Cỏ có thể đạt 110–130 km. Đây là các giá trị nhận định theo kịch bản rủi ro, không phải mức xâm nhập mặn chắc chắn sẽ xảy ra, bởi diễn biến thực tế còn phụ thuộc vào dòng chảy thượng nguồn, mưa và thủy triều.
Nắng nóng và hạn hán nghiêm trọng đầu năm 2027
TS Trương Bá Kiên cho biết, cần đặc biệt chú ý giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 5/2027, khi tình trạng nắng nóng, thiếu mưa, hạn hán và xâm nhập mặn có thể cùng gia tăng tại nhiều khu vực. Đối với Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ, nguy cơ thiếu nước có thể còn kéo dài sang những tháng mùa hè nếu mưa đầu mùa không đủ bổ sung nguồn nước.
Ngoài hạn hán và xâm nhập mặn, năm 2027 cũng cần cảnh báo sớm nguy cơ nắng nóng gay gắt, các đợt khô nóng kéo dài, cháy rừng, suy giảm nguồn nước cho thủy điện, nông nghiệp và sinh hoạt, cũng như nguy cơ tác động đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt đối với người cao tuổi, trẻ em và những người thường xuyên làm việc ngoài trời.
Từ những nhận định trên, chuyên gia cho rằng công tác ứng phó cần chuyển mạnh từ xử lý khi thiên tai đã xảy ra sang chủ động phòng ngừa trên cơ sở dự báo và cảnh báo sớm.
Trước mắt, các địa phương cần rà soát, đánh giá khả năng tích trữ và cung cấp nước của các hồ chứa, hệ thống thủy lợi và nguồn nước ngầm; xây dựng các phương án phân bổ nước theo những kịch bản thiếu hụt khác nhau, trong đó ưu tiên bảo đảm nước sinh hoạt cho người dân.
Đối với sản xuất nông nghiệp, cần chủ động điều chỉnh lịch thời vụ, cơ cấu cây trồng và nhu cầu sử dụng nước phù hợp với điều kiện dự báo; tăng cường các giải pháp tưới tiết kiệm, tích trữ nước ngọt và hạn chế mở rộng diện tích sản xuất tại những khu vực có nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng.
Riêng tại Đồng bằng sông Cửu Long, cần tăng cường theo dõi dòng chảy thượng nguồn, độ mặn tại các cửa sông và diễn biến triều; chủ động vận hành các công trình kiểm soát mặn, tranh thủ lấy và tích trữ nước ngọt khi điều kiện cho phép, đồng thời chuẩn bị phương án cấp nước thay thế cho những khu vực có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt.
Cùng với đó, cần tiếp tục nâng cao chất lượng dự báo khí hậu mùa, dự báo hạn hán và dự báo nguồn nước, kết hợp các chỉ số khí hậu, thủy văn, nông nghiệp và dữ liệu quan trắc thực tế để xây dựng bản đồ cảnh báo rủi ro chi tiết đến từng khu vực, qua đó hỗ trợ các địa phương đưa ra quyết định ứng phó kịp thời.
El Nino mạnh làm gia tăng đáng kể nguy cơ thiên tai, nhưng mức độ thiệt hại hoàn toàn có thể được giảm thiểu nếu chúng ta có thông tin dự báo đủ sớm và chủ động triển khai các giải pháp ứng phó phù hợp. Đối với đợt El Nino 2026–2027, những tháng cuối năm 2026 chính là giai đoạn đặc biệt quan trọng để chuẩn bị cho các rủi ro có thể xuất hiện trong năm 2027.
