Khi nào trẻ cần được cho ăn bổ sung
Khi tròn 6 tháng tuổi tốc độ tăng trưởng của trẻ tăng lên nhiều vì vậy nhu cầu dinh dưỡng của trẻ cũng tăng lên và sữa mẹ không thể đáp ứng nhu cầu. Do đó, cần cho trẻ ăn bổ sung ngoài sữa mẹ.
Từ 6-12 tháng tuổi, sữa mẹ tiếp tục cho trẻ bú vì sữa mẹ tiếp tục cung cấp hơn một nửa nhu cầu dinh dưỡng của trẻ và từ 12-24 tháng, sữa mẹ cũng cấp hơn một phần ba nhu cầu dinh dưỡng của trẻ. Ngoài ra, sữa mẹ còn tiếp tục cung cấp các yếu tố kháng khuẩn bảo vệ trẻ khỏi mắc nhiều loại bệnh, mang lại sự gắn bó gần gũi giúp trẻ phát triển tâm lý.
Sau 6 tháng tuổi, trẻ cần được học cách ăn bột đặc hay các thức ăn nghiền. Các thức ăn này cung cấp năng lượng nhiều hơn các thức ăn lỏng.
Trẻ ăn bột đặc hay thức ăn nghiền sau 6 tháng tuổi dễ hơn vì trẻ
Thích nhìn người khác ăn và với tay lấy thức ăn. Thích đưa thứ gì đó vào miệng. Có thể điều chỉnh lưỡi tốt hơn để đưa thức ăn di chuyển trong miệng. Bắt đầu nhai và dịch chuyển hàm lên xuống.
Ngoài ra, ở thời điểm này, hệ tiêu hoá của trẻ đủ phát triển để tiêu hoá hầu hết các loại thức ăn.
Các nguy cơ khi bắt đầu cho trẻ ăn thức ăn bổ sung sớm (trước 179 ngày tháng)
- Làm cho trẻ ít bú sữa mẹ, không cung cấp đủ dinh dưỡng đáp ứng nhu cầu của trẻ.
- Tăng nguy cơ mắc một số bệnh vì thiếu các yếu tố bảo vệ bé có trong sữa mẹ.
- Tăng nguy cơ bị mắc tiêu chảy do thức ăn bổ sung không sạch hay không dễ tiêu hoá như sữa mẹ.
- Tăng nguy cơ dị ứng vì trẻ chưa thể tiêu hoá được một số chất có trong thức ăn.
- Tăng nguy cơ mang thai của người mẹ nếu không cho con bú hoàn toàn.
- Trẻ không nhận được các thức ăn thêm để đáp ứng nhu cầu phát triển của trẻ.
- Trẻ không nhận đủ các chất dinh dưỡng dẫn tới suy dinh dưỡng và thiếu vi chất và có thể dẫn đến còi xương do thiếu canxi, thiếu máu do thiếu sắt…
Các nguy cơ khi cho trẻ ăn thức ăn bổ sung quá muộn (sau 270 ngày)
- Trẻ không nhận được các thức ăn thêm để đáp ứng nhu cầu phát triển của trẻ
- Trẻ không nhận đủ các chất dinh dưỡng dẫn tới suy dinh dưỡng và thiếu vi chất và có thể dẫn đến còi xương do thiếu canxi, thiếu máu do thiếu sắt…
Nguyên tắc cho trẻ ăn bổ sung
- Cho trẻ ăn từ lỏng tới đặc (thời gian tập cho ăn bột loãng chỉ từ 2-3 ngày, sau đó cho ăn đặc), từ ít tới nhiều, tập cho trẻ ăn quen dần với thức ăn mới.
- Số lượng thức ăn và bữa ăn tăng dần theo tuổi, đảm bảo thức ăn hợp khẩu vị cho trẻ.
- Chế biến thức ăn hỗn hợp giàu dinh dưỡng, sử dụng các thức ăn có sẵn ở địa phương.
- Bát bột, bát cháo của trẻ ngoài bột, cháo ra còn cần thêm nhiều loại thực phẩm khác, tạo nên màu sắc thơm ngon, hấp dẫn và đủ chất.
Khi chế biến, đảm bảo thức ăn mềm, dễ nhai, dễ nuốt.
Tăng thêm năng lượng của thức ăn bổ sung bằng cách cho thêm dầu, mỡ hoặc vừng, lạc (mè, đậu phộng) làm cho bát bột vừa thơm, vừa béo, mềm, trẻ dễ nuốt, lại cung cấp thêm năng lượng giúp trẻ mau lớn. Đảm bảo vệ sinh ăn uống, chế biến thực phẩm cho trẻ để tránh gây rối loạn tiêu hóa. Rửa sạch tay trước khi chế biến thức ăn và khi cho trẻ ăn.
Không cho trẻ ăn bánh, kẹo, uống nước ngọt trước bữa ăn vì chất ngọt làm tăng đường huyết, gây ức chế tiết dịch vị, làm trẻ chán ăn, trẻ sẽ bỏ bữa hoặc ăn ít đi trong bữa ăn.
Trẻ nên được cho ăn dặm từ 6 tháng tuổi, không nên sớm quá cũng không nên muộn quá.
Thành phần của thức ăn bổ sung
Mỗi nhóm thức ăn có thể cung cấp nhiều chất dinh dưỡng khác nhau. Tuy vậy, một nhóm thức ăn đơn độc hoặc bất kỳ một thức ăn nào dù được gọi là tốt hay quý cũng không thể cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cần thiết cho trẻ. Do vậy, cần đa dạng các thực phẩm, đa dạng các món ăn thay đổi từng ngày và từng bữa.
Mỗi bữa ăn dặm cần đảm bảo cho trẻ được ăn đủ tối thiểu 5 trong 8 nhóm thực phẩm sau trong ngày. Lưu ý, luôn phải có chất béo trong thực đơn.
Nhóm lương thực: gạo, ngô, khoai…được chế biến dưới dạng bột để sử dụng cho trẻ.
Nhóm đậu, lạc, vùng và sản phẩm chế biến: Các loại này có chất đạm thực vật đồng thời cũng có chất béo không no.
Nhóm sữa các loại và các sản phẩm từ sữa: Sữa mẹ là thức ăn quý, bổ và phù hợp nhất với trẻ. Tháng thứ 6 bắt đầu cho trẻ ăn dặm nếu mẹ mất sữa hoặc quá ít sữa có thể cho trẻ ăn thêm sữa dê, bò cũng như trứng, thịt, rau xay nhỏ.
Nhóm đạm: Gồm trứng, thịt, cá.
- Trứng là thức ăn có giá trị dinh dưỡng cao nhất nhưng có nhược điểm là nhiều cholesterol nên cần ăn có mức độ trung bình tuần 2-3 quả.
- Thịt các loại: Là các loại thứ ăn có giá trị dinh dưỡng cao, chứa nhiều acid amin quý ở tỷ lệ cân đối. Các loại thịt lợn, bò, gà, chim đều cho trẻ ăn được , không nhất thiết phải ăn toàn thịt nạc, mà nên sử dụng cả nạc và mỡ.
- Tôm, cá và hải sản: Cá có giá trị dinh dưỡng cao nhiều acid amin và chất béo quý.
Nhóm rau củ quả:
- Nhóm củ quả có màu sẫm, màu da cam, màu đỏ hoặc rau tươi có màu xanh thẫm như rau ngót, rau muống, rau dền, rau mồng tơi, rau cải, củ rền, cà rốt
- Nhóm rau rễ, củ quả chín và rau gia vị: Các loại trái cây như đu đủ, xoài, chuối, cam, quýt, hồng xiêm… Các loại rau gia vị như hành, húng, thìa là, rau mùi, các củ gia vị như hành, tỏi, gừng, nghệ
Nhóm dầu mỡ: Dầu mỡ bổ sung năng lượng cho bữa ăn của trẻ. Ngoài mỡ động vật nên cho trẻ ăn dầu vừng, dầu hạt cải, dầu gấc… giúp trẻ hấp thu dễ dàng các loại vitamin tan trong dầu như vitamin A, D, K, E…
Muối: Dùng một lượng rất ít. Khi trẻ mới được ăn dặm không cần thêm muối. Trẻ từ 1 tuổi trở lên trong chế biến thức ăn bổ sung mới cần cho thêm muối nhưng lượng ít quy ra chỉ 1 – 2 giọt mắm/ bữa.
Đường: Cần được tiêu thụ nhưng ở mức rất ít. Trẻ em ăn dặm không nên lạm dụng đường trong chế biến thức ăn bổ sung.
