Trao đổi với báo chí trước phiên thảo luận của Quốc hội về dự thảo Luật BXHH (sửa đổi), ĐBQH Đặng Bích Ngọc, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Hòa Bình cho rằng, dự thảo Luật BHXH (sửa đổi) có nhiều sửa đổi bổ sung nhằm giải quyết căn cơ những vướng mắc, bất cập từ thực tiễn, bảo đảm an sinh xã hội của người dân dựa trên quyền con người...
- Theo quan điểm của bà, Luật BHXH (sửa đổi) lần này sẽ giải quyết những tồn tại gì?
ĐBQH Đặng Bích Ngọc: Qua 7 năm thi hành Luật BHXH năm 2014 đã khẳng định được tính đúng đắn của chính sách, chế độ BHXH theo nguyên tắc đóng - hưởng, đáp ứng được nguyện vọng của người lao động (NLĐ), đảm bảo an sinh xã hội.
ĐBQH Đặng Bích Ngọc, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Hòa Bình.
Tuy nhiên, quá trình thực hiện cũng bộc lộ những khó khăn, bất cập, hạn chế như: Diện bao phủ đối tượng tham gia BHXH và thụ hưởng BHXH vẫn thấp so với tiềm năng, tính tuân thủ pháp luật về BHXH còn chưa cao, còn tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH diễn ra ở nhiều doanh nghiệp, thậm chí xảy ra ở một số cơ quan Nhà nước; những chính sách chưa hấp dẫn người tham gia BHXH tự nguyện.
Chính vì vậy, Dự thảo Luật BHXH (sửa đổi) lần này đã có nhiều quy định được bổ sung, sửa đổi trên cơ sở tổng kết thực tiễn quá trình thực hiện, phân tích, đánh giá tiềm năng thực tiễn để bổ sung, hoàn thiện quy định liên quan nhằm tạo điều kiện, khuyến khích mở rộng đối tượng tham gia BHXH như: Dự thảo Luật BHXH (sửa đổi) bổ sung chương III về trợ cấp hưu trí xã hội, trong đó hạ tuổi được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ 80 tuổi xuống còn 75 tuổi.
Nhà nước khuyến khích các địa phương tùy theo điều kiện kinh tế xã hội, khả năng cân đối ngân sách kết hợp huy động các nguồn lực xã hội hỗ trợ thêm cho người hưởng trợ cấp hưu trí xã hội. NLĐ khi đến tuổi nghỉ hưu có thời gian đóng BHXH (gồm cả tự nguyện và bắt buộc) mà chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu (chưa đủ 15 năm đóng) và chưa đủ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí (chưa đủ 75 tuổi) thì được lựa chọn hưởng trợ cấp hàng tháng do quỹ BHXH chi trả cho thời gian trước khi đủ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội tùy thuộc vào thời gian đóng, tiền lương, thu nhập tháng đóng BHXH của NLĐ.
Mở rộng hơn các đối tượng tham gia BHXH bắt buộc (Điều 3) với chủ hộ kinh doanh (có đăng ký kinh doanh); người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố; người quản lý, điều hành doanh nghiệp…
Ngoài ra, Dự thảo Luật BHXH còn bổ sung quyền lợi hưởng chế độ ốm đau, thai sản đối với người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn; bổ sung chế độ thai sản vào chính sách BHXH tự nguyện.
Điều đặc biệt, của Dự thảo Luật lần này, quy định giảm điều kiện về số năm đóng BHXH tối thiểu để được hưởng lương hưu hàng tháng từ 20 năm xuống 15 năm nhằm tạo cơ hội cho nhiều người tham gia muộn hoặc quá trình tham gia không liên tục có thời gian đóng BHXH ngắn được hưởng lương hưu (Điều 64); quy định cơ chế về BHXH một lần…
Cá nhân tôi cho rằng những quy định mới góp phần tiếp tục thực hiện bao phủ BHXH nhằm giải quyết căn cơ những bất cập, khó khăn trong tổ chức triển khai thời gian qua.
- Dự thảo Luật BHXH (sửa đổi) lần này được đánh giá có phạm vi ảnh hưởng lớn, đối tượng chịu sự tác động rộng, nhất là các quy định về rút BHXH một lần. Xin được biết quan điểm của đại biểu về 2 phương án rút BHXH một lần tại Tờ trình dự thảo Luật BHXH (sửa đổi).
ĐBQH Đặng Bích Ngọc: Theo số liệu Chính phủ báo cáo tại Tờ trình sửa đổi Luật BHXH, giai đoạn 2016 - 2022, có gần 5 triệu lượt người hưởng BHXH một lần, trong số này, có gần 1,3 triệu người quay lại, tiếp tục tham gia. Như vậy, trong 7 năm qua, đã có khoảng 3,5 triệu người hưởng BHXH một lần và rời bỏ hoàn toàn hệ thống BHXH.
Nhằm hạn chế tình trạng rút BHXH một lần, Dự thảo Luật BHXH (sửa đổi) đã có nhiều nội dung bổ sung theo hướng gia tăng quyền lợi, tính hấp dẫn, khuyến khích người lao động bảo lưu thời gian đóng BHXH để hưởng lương hưu thay vì nhận BHXH một lần (điều kiện hưởng lương hưu giảm từ 20 năm xuống 15 năm), hưởng trợ cấp hàng tháng; hưởng BHYT do ngân sách nhà nước đảm bảo trong thời gian hưởng trợ cấp hàng tháng.
Ngoài ra người lao động bị mất việc chưa có việc làm còn được hưởng chính sách hỗ trợ về tín dụng nhằm giải quyết khó khăn trước mắt cho người lao động, tất cả các chính sách này sẽ tạo điều kiện tốt hơn cho người lao động, giúp người lao động vượt qua khó khăn, tính toán thật kỹ trước khi thực hiện rút BHXH một lần để giải quyết những khó khăn trước mắt, khó khăn đột xuất.
Ban Soạn thảo Dự án Luật BHXH (sửa đổi) chọn cách tiếp cận tăng quyền lợi- tức là khuyến khích lợi ích tài chính và yêu cầu điều kiện cao hơn khi rút- tức là giảm động lực rút , trong 2 phương án đề xuất.
Nhằm hạn chế tình trạng rút BHXH một lần, Dự thảo Luật BHXH (sửa đổi) đã có nhiều nội dung bổ sung theo hướng gia tăng quyền lợi, tính hấp dẫn, khuyến khích người lao động bảo lưu thời gian đóng BHXH để hưởng lương hưu thay vì nhận BHXH một lần...
Theo phương án 1, chỉ những người đã tham gia BHXH trước khi luật này có hiệu lực mới được rút BHXH một lần. Nếu chọn bảo lưu thời gian đóng, NLĐ sẽ được hưởng quyền lợi bổ sung (điều kiện hưởng lương hưu giảm từ 20 năm xuống 15 năm, được hưởng trợ cấp hằng tháng, có BHYT, được hỗ trợ tín dụng…); nếu rút BHXH một lần thì sẽ mất các quyền lợi này.
Còn lại, những người đóng BHXH từ khi luật này có hiệu lực sẽ không được rút BHXH một lần, trừ 3 trường hợp: đủ tuổi hưởng lương hưu mà chưa đủ năm đóng, ra nước ngoài định cư hoặc mắc bệnh nguy hiểm tính mạng. Trong khi đó, phương án 2 cho phép NLĐ rút