Mỗi cá nhân, cặp vợ chồng được quyết định số con
Theo Luật Dân số, ngày 26/12 hằng năm là Ngày Dân số Việt Nam; tháng 12 hằng năm là Tháng hành động quốc gia về Dân số.
Luật nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức; thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi, trừ trường hợp do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định để phục vụ chẩn đoán và điều trị các bệnh liên quan đến giới tính; cưỡng bức, ép buộc việc sinh con hoặc không sinh con; kỳ thị, phân biệt đối xử trong tiếp cận dịch vụ dân số và nhân bản vô tính người.
Kết quả biểu quyết thông qua Luật Dân số tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV. Ảnh: Media Quốc hội
Một trong những nội dung đáng chú ý của Luật là mỗi cá nhân, cặp vợ chồng được quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, lao động, thu nhập và khả năng nuôi dạy con trên cơ sở bình đẳng.
Cùng với đó, cá nhân, cặp vợ chồng có trách nhiệm bảo vệ sức khỏe, thực hiện các biện pháp phòng ngừa bệnh nhiễm khuẩn đường sinh sản, bệnh lây truyền qua đường tình dục, HIV/AIDS và các biện pháp khác liên quan đến chăm sóc sức khỏe sinh sản.
So với Pháp lệnh Dân số, Luật Dân số quy định cụ thể hơn các chính sách, biện pháp về duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số, nâng cao chất lượng dân số, chăm sóc sức khỏe sinh sản và truyền thông, vận động, giáo dục về dân số.
Đáng chú ý, để duy trì mức sinh thay thế, Luật quy định tăng thời gian nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai. Theo đó, lao động nữ được nghỉ 7 tháng, lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con.
Luật cũng quy định các chính sách hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế và phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi. Người có từ 2 con đẻ trở lên được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở.
Chủ động thích ứng với già hóa, nâng cao chất lượng dân số
Đối với vấn đề mất cân bằng giới tính khi sinh, Luật nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi; khuyến khích đưa nội dung không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.
Người có hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phá thai có thể bị đình chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của pháp luật.
Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại Hà Nội. Ảnh: LB
Về thích ứng với già hóa dân số, Luật đặt ra yêu cầu chủ động chuẩn bị cho tuổi già về sức khỏe, tài chính, tâm lý; tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; học tập, nâng cao kiến thức, kỹ năng nhằm duy trì sức khỏe thể chất, tinh thần và chức năng xã hội. Luật đồng thời phát triển đa dạng các hình thức chăm sóc người cao tuổi như tự chăm sóc, chăm sóc tại nhà và tại cộng đồng; phát triển nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi, gồm cả nhóm chăm sóc chính thức và không chính thức.
Để nâng cao chất lượng dân số, Luật khuyến khích nam, nữ chủ động tiếp cận dịch vụ tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn; khuyến khích sàng lọc bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh theo danh mục bệnh cần sàng lọc.
Trong chăm sóc sức khỏe sinh sản, cá nhân, cặp vợ chồng được tiếp cận đầy đủ, bình đẳng, không bị phân biệt đối xử và được tự quyết định các vấn đề liên quan trên cơ sở hiểu biết, tự nguyện, tôn trọng quyền và lợi ích của cá nhân. Dự phòng vô sinh, điều trị vô sinh được thực hiện theo quy định của pháp luật về phòng bệnh, khám bệnh, chữa bệnh và bảo hiểm y tế.
Luật cũng tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương cấp tỉnh trong việc quyết định một số biện pháp duy trì mức sinh thay thế, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh và đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên, phù hợp với tình hình dân số, kinh tế - xã hội của địa phương. Các địa phương chủ động lập kế hoạch ngân sách, thời điểm áp dụng biện pháp theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước.
