Bệnh TCM chủ yếu ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, lây lan nhanh qua tiếp xúc gần với các chủng virus như EV71 và Coxsackievirus A16 là nguyên nhân chính. Tại Việt Nam, bệnh TCM vẫn diễn biến phức tạp, số trường hợp mắc tăng cao vào các đợt cao điểm (tháng 3-5 và tháng 9-12) chủ yếu ở trẻ dưới 5 tuổi. Bệnh rất dễ lây lan trong môi trường tập thể và tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nặng và rất nặng có thể tử vong.
Nguyên nhân gây bệnh tay chân miệng
Tác nhân gây bệnh thường gặp là virus Coxsackie A16 and Enterovirus 71 (virus đường ruột typ 71). Các virus này có khả năng lây lan rất nhanh qua đường miệng bởi các chất tiết từ mũi, miệng, các nốt ban trên da và phân của trẻ bệnh.
Trẻ lành tiếp xúc trực tiếp với trẻ bệnh TCM rất dễ bị nhiễm bệnh do hít phải nước bọt của trẻ bệnh văng ra trong lúc nói chuyện, cười, ho hoặc hắt hơi. Hoặc do trẻ lành cầm nắm đồ chơi hay chạm vào sàn nhà có dính nước bọt, chất tiết mũi họng của trẻ bệnh TCM cũng sẽ bị lây bệnh. Bên cạnh đó, bệnh TCM còn lây qua tay của người chăm sóc trẻ bệnh TCM.
Triệu chứng bệnh tay chân miệng
Triệu chứng của bệnh chân tay miệng ở trẻ em thường là sốt nhẹ, chán ăn, mệt mỏi, đau họng, ho, đau bụng, nổi ban đỏ trên da… trong đó đặc biệt lưu ý là dấu hiệu nổi ban trên da. Đây là dấu hiệu đặc trưng của bệnh TCM. Trong 1-2 ngày đầu khi phát bệnh, trẻ sẽ có những nốt ban hồng nổi trên nền da bình thường, sau đó trở thành bọng nước. Những ban đỏ này xuất hiện nhiều ở niêm mạc miệng, ngón tay, lòng bàn tay, lòng bàn chân (vì vậy gọi là bệnh TCM) và mông. Những nốt ban có kích thước từ 2-5mm ở giữa có màu xám sẫm và có hình bầu dục.
Thường bệnh TCM được phân độ để tiện việc điều trị và theo dõi bệnh. Do đó, bệnh TCM được phân thành 4 độ chính, từ nhẹ đến nặng, dựa trên mức độ tổn thương thần kinh, tim mạch và hô hấp. Đó là độ 1 chỉ có loét miệng hoặc phát ban da; độ 2 bắt đầu có biến chứng thần kinh nhẹ như giật mình, sốt cao, lừ đừ; độ 3 có tổn thương thần kinh thực vật nặng (mạch nhanh/chậm, vã mồ hôi, thở nhanh); độ 4 là nặng nhất, có thể suy hô hấp, tuần hoàn, sốc, phù phổi, tím tái, cần can thiệp cấp cứu ngay.
Những biến chứng đáng sợ của bệnh tay chân miệng
Bệnh rất dễ lây lan trong môi trường tập thể và tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nặng và rất nặng có thể tử vong.
Bệnh TCM có thể gây nên một số biến chứng đáng sợ như:
- Biến chứng thần kinh (viêm não - viêm màng não);
- Biến chứng về tim mạch (viêm cơ tim);
- Biến chứng về hô hấp (phù phổi cấp).
Các biến chứng nguy hiểm đáng sợ này thường xuất hiện sớm khoảng từ ngày thứ hai đến ngày thứ năm của bệnh (xảy ra trong giai đoạn toàn phát) nguy cơ dẫn đến tử vong nếu không được phát hiện sớm và xử trí kịp thời.
Ngoài ra, bệnh TCM có thể gây nguy hiểm cho phụ nữ mang thai, nếu bị nhiễm bệnh TCM trong 3 tháng đầu của thai kỳ có nguy cơ dẫn đến sảy thai vì vậy, phụ nữ đang mang thai nên phòng ngừa bằng cách hạn chế tiếp xúc gần với những người đang mắc bệnh TCM
Nguyên tắc phòng bệnh và điều trị bệnh chân tay miệng
Khi thấy trẻ có các biểu hiện nghi ngờ trẻ mắc bệnh TCM, cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện để được thăm khám và đánh giá đúng về tình trạng bệnh. Căn cứ vào tình hình thực tế diễn biến bệnh của trẻ, bác sĩ sẽ chỉ định điều trị phù hợp nhất và cho cách ly với trẻ lành (cách ly trẻ bệnh là điều cần được lưu ý khi chưa có vaccine phòng bệnh đặc hiệu).
Với trẻ mắc bệnh độ 1, có thể chăm sóc trẻ tại nhà, nhưng phải theo dõi thường xuyên và nếu thấy có biểu hiện bất thường cần đưa đi bệnh viện càng sớm càng tốt. Từ độ 2 trở đi cần được nhập viện để theo dõi, nhằm tránh những biến chứng nguy hiểm.
Một số biện pháp phòng tránh tay chân miệng ở trẻ hiệu quả
"Phòng bệnh hơn chữa bệnh", khi đã biết được nguyên nhân gây ra bệnh tay chân miệng, cha mẹ có thể dễ dàng chủ động phòng ngừa bệnh TCM cho trẻ cũng như bản thân mình (vì nhiều trường hợp người lớn cũng có thể mắc bệnh TCM) bằng cách không đưa trẻ đến những nơi đông người bởi ở những nơi đó có thể đang bị ô nhiễm mầm bệnh TCM.
Luôn vệ sinh tay chân của trẻ sạch sẽ bằng xà phòng diệt khuẩn phù hợp.
Cần tuân thủ nguyên tắc "ăn chín uống chín" để loại bỏ vi khuẩn, virus có thể xâm nhập cơ thể trẻ. Không ôm, hôn, tiếp xúc gần với trẻ nếu nhận thấy bản thân có nguy cơ bị TCM hoặc đã tiếp xúc với người bị bệnh TCM trước đó.
Luôn vệ sinh, khử khuẩn không gian sống, giữ cho phòng ở thoáng mát đồng thời thường xuyên vệ sinh, khử khuẩn các loại đồ chơi, đồ dùng cá nhân của bé để loại bỏ virus, vi khuẩn gây bệnh.
Bố mẹ bé nên chủ động tăng sức đề kháng và miễn dịch cho trẻ bằng việc bổ sung đầy đủ dinh dưỡng thiết yếu cho trẻ, cho trẻ hoạt động thể chất…
