Những kết quả bước đầu
Trong thời gian qua, công tác ghép mô, bộ phận cơ thể người tại Việt Nam đã thu được một số kết quả đáng khích lệ, cụ thể: (xem bảng)
 |
b. Các trường hợp ghép tế bào tạo máu chủ yếu được lấy từ người thân cùng huyết thống, một số ít khác được lấy từ người hiến và từ ngân hàng tế bào gốc.
c. Số giác mạc được lấy từ những người bị chấn thương mắt (buộc phải bỏ cả con mắt).
d. Số giác mạc do người tình nguyện hiến tặng sau khi chết (có được từ khi có Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác).
 Một ca ghép nội tạng. |
Bên cạnh số lượng các ca ghép mô, bộ phận cơ thể người thành công ở Việt Nam, còn có một số kết quả khác cũng đáng được ghi nhận, đó là: Ngay sau khi có Nghị định số 56/2008/NĐ-CP của Chính phủ quy định về tổ chức, hoạt động của Ngân hàng mô và Trung tâm điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người có hiệu lực, Bộ Y tế đã quyết định thành lập và cho phép hoạt động 2 ngân hàng mô đáp ứng một phần nhu cầu lấy, lưu giữ và phân phối mô trong cả nước, đó là:
- Ngân hàng tế bào gốc MekoStem tại thành phố Hồ Chí Minh, đây cũng là ngân hàng tế bào gốc dây rốn đầu tiên trong cả nước thuộc Công ty hóa - dược phẩm Mekophar được Bộ Y tế cấp phép hoạt động để phục vụ mục đích nghiên cứu khoa học, đào tạo và điều trị bệnh như suy tủy, ung thư máu và trong tương lai có thể chữa được nhiều hơn các loại bệnh nan y như tiểu đường, bệnh lý gen hay một số bệnh ung thư, liệt do chấn thương tủy sống...
- Bộ Y tế cũng đã hoàn tất thủ tục pháp lý để ra quyết định thành lập Ngân hàng mắt thuộc Bệnh viện Mắt Trung ương nhằm tiếp nhận, đánh giá chất lượng, phân loại, lưu giữ, bảo quản và phân phối giác mạc và các mô của mắt đến tất cả các cơ sở có điều kiện và khả năng ghép giác mạc và các mô trong toàn quốc... Sự ra đời của Ngân hàng mắt đầu tiên tại Việt Nam sẽ đáp ứng cơ bản nhu cầu điều trị về giác mạc, đồng thời thúc đẩy việc đào tạo, phát triển đội ngũ phẫu thuật viên giác mạc trên cả nước, góp phần quan trọng vào việc hạ thấp tỷ lệ mù lòa do các bệnh lý về giác mạc.
Những khó khăn trong hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người ở Việt Nam
Bên cạnh những kết quả bước đầu khả quan đã đạt được, việc hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người vẫn còn nhiều vấn đề nảy sinh, đòi hỏi nỗ lực hơn nữa của các cấp, các ngành, trong đó đặc biệt cần thiết phải thành lập được Trung tâm điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người. Vì trung tâm này giữ một vai trò đặc biệt quan trọng, như là một mắt xích quyết định đến sự thành công qua việc kết nối, điều phối giữa người hiến và người có nhu cầu thông qua các nhiệm vụ như:
- Tiếp nhận, lập danh sách người đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể ở người sống và ở người sau khi chết;
- Quản lý việc cấp thẻ và lập danh sách người hiến mô, bộ phận cơ thể ở người sống và ở người sau khi chết đã được cấp thẻ;
- Quản lý danh sách chờ ghép mô, bộ phận cơ thể người của quốc gia;
- Quản lý các thông tin về sức khỏe và các thông tin khác liên quan đến người hiến, người có chỉ định ghép mô, bộ phận cơ thể người;
- Lập và quản lý danh sách người có chỉ định ghép mô, bộ phận cơ thể người;
- Điều phối việc lấy, ghép, bảo quản, lưu giữ, vận chuyển mô, bộ phận cơ thể người;
- Hợp tác quốc tế trong việc điều phối lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người.
Tuy nhiên, đến nay sau 1 năm Nghị định số 56/2008/NĐ-CP có hiệu lực, Trung tâm điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người vẫn chưa chính thức được thành lập và đi vào hoạt động, điều đó đã hạn chế rất lớn đến việc triển khai hoạt động, ảnh hưởng không ít tới cơ hội được tiếp cận những nguồn hiến mô, bộ phận cơ thể người đang hết sức cấp thiết hiện nay.
Bên cạnh đó, vẫn chưa thành lập được ngân hàng giác mạc hoàn chỉnh, độc lập vì chưa đủ trang thiết bị phù hợp; cơ sở vật chất còn hạn chế (các loại máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển, bảo quản, sàng lọc, kiểm tra...) nhân lực chưa được đào tạo đầy đủ, kinh nghiệm thành lập và vận hành hoạt động của ngân hàng giác mạc còn thiếu...
Hoạt động truyền thông tuyên truyền, phổ biến ý nghĩa, mục đích nhân đạo của việc hiến tặng mô, bộ phận cơ thể người còn hạn chế, thời lượng phát sóng trên truyền hình, báo chí còn ít, chưa phổ cập rộng rãi và thường xuyên đến mọi tầng lớp nhân dân.
Đã xuất hiện hiện tượng bán thận trong cộng đồng, thậm chí sang các nước khác trong khu vực để bán dưới hình thức đi du lịch, tham quan, rất khó trong việc xử lý, đòi hỏi phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa hệ thống y tế các nước không chỉ trong nước mà còn cả ở các nước trong khu vực.
Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ việc thu gom mô nói chung và giác mạc nói riêng còn hạn chế, chưa được đào tạo đủ nhân lực cho mạng lưới lấy mô, giác mạc hay bộ phận cơ thể người ở các cơ sở y tế trong toàn quốc.
Đặc biệt, nguồn hiến tặng mô, bộ phận cơ thể người còn rất hạn chế, số đông cho rằng sau khi chết, nếu thiếu bất kỳ bộ phận nào trên cơ thể thì sang thế giới bên kia (thế giới cõi âm) cũng sẽ bị khiếm khuyết bộ phận trên cơ thể đó. Do vậy việc tình nguyện hiến tặng thận, gan, da, xương hay hiến tặng giác mạc sau khi chết là rất phức tạp, đòi hỏi công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cần được đầu tư mạnh mẽ, liên tục để tác động trực tiếp vào ý thức của người dân, biến ý thức thành hành động cụ thể trong việc hiến, tặng.
Để làm tốt việc đó, một trong những kênh thông tin hết sức quan trọng đó là thông qua hệ thống các tổ chức tôn giáo ở Việt Nam để tiếp cận người dân, mà trước hết là các giáo dân, Phật tử. Vì trong hệ thống tôn giáo đó có các giáo lý phù hợp mang tính nhân văn cao, đặc biệt là các giáo lý về luân hồi, về nhân quả, thiên đường sẽ mang lại cho con người những nhận thức xác đáng về bản chất của sự chết,... để từ đó phát sinh tinh thần nhân đạo, hiến tặng mô, bộ phận cơ thể người mà không bị lệ thuộc hay e ngại về quan điểm cái chết toàn thây vốn đã ảnh hưởng rất lớn hàng ngàn năm trong con người phương Đông nói chung và Việt Nam nói riêng.
ThS. Hoàng Phúc