Nhu cầu năng lượng thay đổi theo độ tuổi như thế nào?
Dinh dưỡng học đường không thể áp dụng một cách "đồng đều cho mọi lứa tuổi". Theo ThS.BS Vũ Thị Lan Anh – Phụ trách khoa Dinh Dưỡng Bệnh viện đa khoa Hà Đông, mỗi giai đoạn phát triển của trẻ có nhu cầu năng lượng và chất dinh dưỡng rất khác nhau. Hiểu đúng – cho ăn đúng chính là chìa khóa giúp trẻ phát triển tối ưu.
Mỗi giai đoạn phát triển của trẻ có nhu cầu năng lượng và chất dinh dưỡng rất khác nhau.
Lứa tuổi mầm non (1–5 tuổi): Nhu cầu năng lượng ở mức trung bình, khoảng 1.000–1.500 kcal/ngày, ưu tiên thực phẩm dễ tiêu hóa và giàu chất xơ và đặc biệt chia nhỏ bữa.
Lứa tuổi tiểu học (6–10 tuổi): Tăng lên 1.600–2.000 kcal/ngày, do hoạt động thể lực và học tập nhiều hơn
Lứa tuổi THCS (11–14 tuổi): Nhu cầu khoảng 2.000–2.500 kcal/ngày, đặc biệt ở trẻ đang dậy thì
Lứa tuổi THPT (15-18 tuổi): Nhu cầu cao nhất từ 2.000-3.000 kcal/ngày, do đây là giai đoạn đỉnh cao tăng trưởng chiều cao và khối cơ. Nếu chơi thể có thể tăng lên trên 3000 kcal/ngày. Như vậy, nhu cầu năng lượng tăng dần theo tuổi và bùng nổ ở giai đoạn dậy thì.
Giai đoạn "vàng" để phát triển chiều cao
Theo ThS.BS Vũ Thị Lan Anh, giai đoạn dậy thì (9 –18 tuổi) là thời điểm trẻ tăng trưởng chiều cao nhanh nhất. Nếu được cung cấp đủ theo nhu cầu năng lượng khuyến nghị, đa dạng các nhóm chất sinh năng lượng và cân đối vitamin khoáng chất theo khuyến cáo của WHO/FAO và các khuyến nghị dinh dưỡng thì nhu cầu Canxi là 1200 -1300 mg/ngày, Vitamin D: 600 IU /ngày; Protein: 0.85-0,95g/kg/ngày; Chất xơ hòa tan: Tuổi + 5 (g/ngày).
Chất xơ hòa tan không quyết định đến tăng trưởng chiều cao nhưng hỗ trợ hấp thu và chuyển hóa, phòng tránh táo bón khi bổ sung canxi. Trẻ có thể đạt đỉnh tăng trưởng chiều cao trong giai đoạn này. Bỏ lỡ "cửa sổ vàng" này, việc cải thiện chiều cao sau đó sẽ rất khó.
Nhu cầu protein – lipid – glucid thay đổi ra sao?
Protein: Chiếm khoảng 10-15% năng lượng, đặc biệt cần thiết ở tuổi dậy thì để phát triển cơ và mô
Lipid: Cần thiết cho phát triển não bộ, chiếm khoảng 15–30% năng lượng, không nên quá cao và đa dạng cả nguồn lipid từ động vật và thực vật
Glucid: Là nguồn năng lượng chính, chiếm 55–75% khẩu phần, giúp trẻ học tập và vận động hiệu quả. Cân đối 3 nhóm chất là nguyên tắc cốt lõi, không thiên lệch.
Trong thực tế, nhiều trẻ đang gặp các vấn đề do ăn uống chưa phù hợp: Trẻ nhỏ ăn quá nhiều đạm, thiếu rau; Trẻ lớn thiếu năng lượng do ăn kiêng sai cách; Lạm dụng đồ ngọt, nước ngọt → nguy cơ thừa cân, béo phì; Thiếu vi chất (canxi, sắt, vitamin D) dù ăn đủ lượng. Hệ quả là chậm tăng trưởng, thấp còi hoặc ngược lại là thừa cân, béo phì.
Theo ThS.BS Vũ Thị Lan Anh, trong môi trường trường học, không nên dùng một khẩu phần chung cho tất cả học sinh, cần thiết kế khẩu phần theo từng nhóm tuổi đảm bảo đủ năng lượng, cân đối các chất và phù hợp khả năng tiêu hóa. Đây là giải pháp quan trọng để nâng cao thể trạng và tầm vóc trẻ em Việt Nam.
ThS.BS Vũ Thị Lan Anh nhận định, dinh dưỡng không chỉ là ăn đủ, mà là ăn đúng theo từng giai đoạn phát triển. Cha mẹ và nhà trường cần phối hợp xây dựng chế độ ăn khoa học – cân đối, giúp trẻ phát triển toàn diện cả thể chất lẫn trí tuệ.
