Những ngày nắng nóng kéo dài không chỉ khiến cơ thể mệt mỏi mà còn tác động rõ rệt đến cảm xúc, hành vi của con người. Nhiều người dễ rơi vào trạng thái bực bội, khó chịu, mất kiên nhẫn, thậm chí phản ứng gay gắt với những tình huống vốn không quá nghiêm trọng. Theo chuyên gia tâm lý, hiện tượng này là sự kết hợp giữa tác động của thời tiết khắc nghiệt lên cơ thể và những áp lực tâm lý phát sinh trong cuộc sống hằng ngày.
Khi cái nóng khiến con người dễ "nóng tính" hơn
Theo chuyên gia tâm lý Phạm Hoàng Long - Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam, việc nhiều người trở nên cáu gắt, dễ mất bình tĩnh trong những ngày nắng nóng chủ yếu đến từ sự giao thoa giữa các yếu tố sinh lý và tâm lý.
Thứ nhất, cơ thể có thể kích hoạt cơ chế sinh tồn khi phải đối mặt với tình trạng nhiệt độ tăng cao. Khi trời nóng, nhịp tim và huyết áp có thể thay đổi, cơ thể vô thức nhận diện sự khó chịu này như một dạng áp lực. Từ đó, hệ thần kinh giao cảm được kích hoạt, khiến con người dễ rơi vào trạng thái phòng thủ, căng thẳng, phản ứng mạnh hơn trước các tác động bên ngoài.
Chuyên gia phân tích, khi cơ thể liên tục phải chống chọi với cảm giác nóng bức, ngưỡng chịu đựng của con người sẽ giảm xuống. Những tình huống vốn có thể bỏ qua trong điều kiện bình thường lại dễ trở thành nguyên nhân khiến một người bực bội, nổi nóng hoặc mất kiểm soát cảm xúc.
Nắng nóng kéo dài không chỉ gây mệt mỏi thể chất mà còn ảnh hưởng đến cảm xúc, khiến nhiều người dễ căng thẳng, cáu gắt hơn. Ảnh AI minh hoạ
Bên cạnh đó, tình trạng mất nước trong những ngày nắng nóng cũng ảnh hưởng đáng kể đến tâm trạng. Nhiệt độ cao khiến cơ thể mất nước và chất điện giải, làm giảm lưu lượng máu lên não, gây cảm giác mệt mỏi, thiếu tập trung, suy giảm khả năng chịu đựng. Khi cơ thể rơi vào trạng thái kiệt sức, con người thường khó duy trì sự bình tĩnh và dễ phản ứng tiêu cực hơn.
Một yếu tố quan trọng khác là sự xáo trộn giấc ngủ. Nhiệt độ cao vào ban đêm khiến nhiều người khó ngủ, ngủ không sâu hoặc thường xuyên tỉnh giấc. Theo chuyên gia tâm lý Phạm Hoàng Long, một bộ não thiếu ngủ sẽ suy giảm chức năng kiểm soát xung động và điều hòa cảm xúc, khiến con người dễ cáu gắt, mất kiên nhẫn hơn vào ngày hôm sau.
Nếu tình trạng nắng nóng kéo dài, sức khỏe tinh thần cũng có thể chịu nhiều ảnh hưởng. Cảm giác bức bối liên tục cộng hưởng với các áp lực trong cuộc sống như công việc bị ảnh hưởng, sinh hoạt đảo lộn, chi phí điện nước tăng cao… có thể khiến mức độ căng thẳng gia tăng.
Không chỉ làm tăng stress, thời tiết khắc nghiệt còn có thể khiến các vấn đề tâm lý đang tồn tại trở nên nghiêm trọng hơn. Những người có biểu hiện trầm cảm, rối loạn lo âu hoặc rối loạn lưỡng cực thường nhạy cảm hơn với sự thay đổi của môi trường và có nguy cơ xuất hiện triệu chứng nặng hơn trong các đợt nắng nóng kéo dài.
Chuyên gia tâm lý Phạm Hoàng Long cho rằng, đó là hiện tượng trầm cảm mùa hè. Khác với trầm cảm mùa đông thường biểu hiện bằng sự buồn bã, thiếu năng lượng, ngủ nhiều, trầm cảm mùa hè có thể xuất hiện qua các dấu hiệu như kích động, bồn chồn, mất ngủ, chán ăn hoặc cảm giác khó chịu kéo dài.
Những đối tượng dễ bị ảnh hưởng tâm lý trong giai đoạn này gồm người lao động ngoài trời, người cao tuổi, trẻ nhỏ và những người đang điều trị các bệnh lý tâm thần.
Với người lao động ngoài trời, họ phải chịu tác động kép khi vừa mất sức do nhiệt độ cao, vừa chịu áp lực tinh thần từ sự mệt mỏi kéo dài, dễ dẫn đến tình trạng kiệt sức về cả thể chất lẫn tâm lý.
Trong khi đó, người già và trẻ em có khả năng điều hòa thân nhiệt kém hơn. Khi cơ thể khó chịu nhưng chưa có khả năng tự điều chỉnh cảm xúc, trẻ nhỏ có thể dễ quấy khóc, chống đối, lo âu hoặc thu mình.
Đối với những người đang điều trị các bệnh lý tâm thần, chuyên gia tâm lý Phạm Hoàng Long cho biết một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến khả năng điều hòa thân nhiệt, đồng thời nhóm này cũng thường nhạy cảm hơn trước các kích thích tiêu cực từ môi trường.
Chủ động điều chỉnh để giữ tinh thần ổn định trong mùa nóng
Để hạn chế tình trạng cáu gắt, căng thẳng trong những ngày nắng nóng, chuyên gia tâm lý Phạm Hoàng Long khuyến nghị mỗi người cần quan tâm đồng thời đến sức khỏe thể chất và cách quản lý cảm xúc.
Trước hết là nguyên tắc "thân mát thì tâm an". Mỗi người cần ưu tiên giải quyết các vấn đề về thể chất như uống đủ nước, bổ sung điện giải khi cần thiết, mặc trang phục thoáng mát, nghỉ ngơi ở không gian phù hợp. Khi cơ thể thoát khỏi trạng thái căng thẳng do nhiệt độ, cảm xúc cũng sẽ dễ ổn định hơn.
Một số giải pháp như bổ sung nước, nghỉ ngơi, tập hít thở sâu giúp giảm áp lực do nắng nóng và hạn chế tình trạng cáu gắt, stress. Ảnh AI minh họa.
Bên cạnh đó, cần tập nhận diện cảm xúc của bản thân. Khi chuẩn bị nổi nóng, mỗi người có thể tự đặt câu hỏi liệu sự khó chịu đó xuất phát từ vấn đề thực sự hay chỉ là ảnh hưởng của thời tiết. Việc nhận biết "mình đang bực vì nóng" sẽ tạo ra một khoảng lùi tâm lý, giúp hạn chế những phản ứng bốc đồng với người xung quanh.
Việc điều chỉnh nhịp sinh hoạt cũng rất quan trọng. Những công việc đòi hỏi tập trung cao độ hoặc các cuộc trao đổi dễ gây tranh luận nên được sắp xếp vào thời điểm mát mẻ hơn trong ngày như sáng sớm hoặc buổi tối.
Ngoài ra, các hoạt động thư giãn như dành vài phút giữa giờ làm việc để nhắm mắt, hít thở sâu và chậm cũng có thể giúp giảm căng thẳng, làm dịu hệ thần kinh giao cảm, đưa cảm xúc trở về trạng thái cân bằng.
Mùa hè với nền nhiệt cao không chỉ là thử thách đối với sức khỏe thể chất mà còn ảnh hưởng đến đời sống tinh thần. Hiểu được sự tác động của thời tiết đến cảm xúc sẽ giúp mỗi người chủ động điều chỉnh thói quen, giảm bớt căng thẳng và tránh những xung đột không đáng có trong cuộc sống hằng ngày.
