Nhiều mô hình dinh dưỡng học đường được triển khai
Việt Nam đang đối mặt đồng thời với hai vấn đề dinh dưỡng trái ngược: suy dinh dưỡng vẫn tồn tại ở nhiều khu vực khó khăn, trong khi thừa cân, béo phì gia tăng nhanh tại đô thị. Trước thực trạng này, Viện Dinh dưỡng đã triển khai nhiều mô hình và chương trình dinh dưỡng học đường nhằm cải thiện thể trạng, tầm vóc và sức khỏe cho trẻ em.
Theo số liệu được công bố tại Hội thảo "Dinh dưỡng học đường – Từ chính sách đến chương trình can thiệp", tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ em Việt Nam hiện ở mức 14,8%, song tại khu vực nông thôn miền núi có nơi lên tới gần 40%. Trong khi đó, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ từ 5-19 tuổi đã tăng lên 19%, riêng khu vực thành thị đạt 26,8%.
Viện Dinh dưỡng đánh giá Việt Nam đang chịu "gánh nặng kép" về dinh dưỡng, khi suy dinh dưỡng, thiếu vi chất và thừa cân béo phì cùng tồn tại. Đáng chú ý, tốc độ gia tăng thừa cân, béo phì ở trẻ em Việt Nam được dự báo cao nhất Đông Nam Á, khoảng 9,8% mỗi năm trong giai đoạn 2020-2035.
Nhiều mô hình dinh dưỡng học đường được triển khai để cải thiện thể trạng trẻ em Việt Nam.
TS.BS Nguyễn Đỗ Vân Anh, Viện Dinh dưỡng cho biết, không chỉ đối mặt tình trạng mất cân đối dinh dưỡng, trẻ em Việt Nam còn thiếu vi chất ở mức đáng lo ngại. Kết quả khảo sát cho thấy tỷ lệ thiếu kẽm ở trẻ dưới 5 tuổi vẫn ở mức 58%, thiếu vitamin D ở trẻ từ 6 tháng đến 11 tuổi là 31,1%.
Trước thực trạng này, Viện Dinh dưỡng đã xây dựng nhiều mô hình can thiệp dinh dưỡng học đường theo hướng đồng bộ, từ hoàn thiện công cụ chuyên môn đến triển khai tại trường học.
Một trong những hoạt động trọng tâm là hoàn thiện nền tảng chuyên môn kỹ thuật phục vụ tổ chức bữa ăn học đường. Viện đã xây dựng tháp dinh dưỡng và các công cụ hỗ trợ xây dựng chế độ ăn cân đối, hợp lý, khoa học cho học sinh.
Ở cấp triển khai thực tế, nhiều mô hình can thiệp đã được thực hiện tại trường học. Trong đó có chương trình giáo dục dinh dưỡng "Ba phút thay đổi nhận thức", mô hình xây dựng bếp ăn mẫu theo tiêu chí vệ sinh - an toàn - hiệu quả, dự án bữa ăn học đường và mô hình giáo dục dinh dưỡng cho học sinh THCS.
Các hoạt động hỗ trợ nhà trường cũng được đẩy mạnh thông qua việc cung cấp phần mềm xây dựng thực đơn bán trú, góp phần chuẩn hóa bữa ăn học đường.
Song song với can thiệp trực tiếp, Viện Dinh dưỡng chú trọng nâng cao năng lực hệ thống. Hoạt động tập huấn dinh dưỡng học đường đã được triển khai cho CDC của 63 tỉnh, thành phố với các nội dung như điều tra tình trạng dinh dưỡng và vi chất ở lứa tuổi học đường, xây dựng thực đơn cho trường nội trú bán trú và hướng dẫn tổ chức bữa ăn học đường.
Công tác bồi dưỡng năng lực cho nhân viên y tế trường học cũng được thực hiện nhằm tăng cường khả năng theo dõi, tư vấn và chăm sóc dinh dưỡng cho học sinh ngay tại cơ sở giáo dục.
Cùng với các mô hình chuyên môn, hệ thống chính sách liên quan đến dinh dưỡng học đường tiếp tục được hoàn thiện. Nhiều văn bản đã được ban hành như Quyết định số 41/QĐ-TTg năm 2019, Quyết định số 1660/QĐ-TTg năm 2021, Quyết định số 02/QĐ-TTg năm 2022, Nghị định số 66/NĐ-CP năm 2025, cùng các nghị quyết và quy định liên quan đến phòng chống bệnh không lây nhiễm và dinh dưỡng học đường.
Xây dựng 120 thực đơn mẫu cho bữa ăn học đường
Một trong những hoạt động đáng chú ý của Viện Dinh dưỡng là xây dựng bộ thực đơn mẫu dành cho bữa ăn học đường. Bộ thực đơn gồm 120 thực đơn với 360 món ăn, được thiết kế cho 3 khu vực khác nhau nhằm phù hợp đặc điểm vùng miền và nhu cầu dinh dưỡng của học sinh.
Theo Viện Dinh dưỡng, bộ thực đơn được xây dựng theo hướng cân đối dinh dưỡng, đa dạng thực phẩm và phù hợp lứa tuổi học đường. Đây được xem là công cụ hỗ trợ các trường học, đặc biệt là các trường có tổ chức bán trú, chuẩn hóa khẩu phần ăn cho học sinh.
Cùng với bộ thực đơn mẫu, Viện Dinh dưỡng còn phát triển phần mềm xây dựng thực đơn cân bằng dinh dưỡng, giúp nhà trường tính toán khẩu phần, năng lượng và thành phần dinh dưỡng phù hợp cho từng nhóm tuổi.
Các công cụ này góp phần hỗ trợ triển khai bữa ăn học đường theo hướng khoa học, bảo đảm dinh dưỡng và an toàn thực phẩm trong trường học.
Theo định hướng thời gian tới, các hoạt động dinh dưỡng học đường sẽ chuyển từ cách tiếp cận đơn lẻ sang can thiệp toàn diện. Mô hình "can thiệp hai lợi ích" được thúc đẩy nhằm одновременно giảm suy dinh dưỡng, thiếu vi chất và kiểm soát thừa cân, béo phì.
Các giải pháp sẽ tập trung đồng thời vào bữa ăn học đường, giáo dục dinh dưỡng, cải thiện môi trường thực phẩm trong trường học, tăng cường hoạt động thể chất và nâng cao dịch vụ chăm sóc sức khỏe học đường.
Viện Dinh dưỡng cho rằng việc phối hợp nhiều can thiệp cùng lúc sẽ góp phần cải thiện thể trạng, tầm vóc và sức khỏe lâu dài cho trẻ em Việt Nam trong bối cảnh mô hình bệnh tật và dinh dưỡng đang thay đổi nhanh chóng.
Trong bối cảnh mô hình dinh dưỡng ở trẻ em Việt Nam thay đổi nhanh chóng, các chuyên gia nhận định dinh dưỡng học đường không còn chỉ là câu chuyện về bữa ăn bán trú mà đã trở thành một phần quan trọng của chiến lược nâng cao chất lượng dân số. Việc đồng thời giải quyết suy dinh dưỡng, thiếu vi chất và kiểm soát thừa cân, béo phì đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện, liên ngành và lâu dài.
Các mô hình do Viện Dinh dưỡng triển khai cho thấy xu hướng chuyển mạnh từ can thiệp đơn lẻ sang xây dựng môi trường học đường hỗ trợ sức khỏe toàn diện cho học sinh. Từ xây dựng thực đơn, chuẩn hóa bữa ăn, giáo dục dinh dưỡng đến đào tạo nhân lực y tế trường học, các hoạt động đều hướng tới mục tiêu hình thành thói quen ăn uống khoa học và lối sống lành mạnh ngay từ nhỏ.
Theo các chuyên gia, nếu được triển khai đồng bộ và duy trì lâu dài, các chương trình dinh dưỡng học đường không chỉ góp phần cải thiện tầm vóc, thể lực trẻ em Việt Nam mà còn giúp giảm gánh nặng bệnh không lây nhiễm trong tương lai.
