Tăng nguy cơ xảy ra các đợt nắng nóng và mưa lớn
TS Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia về biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai cho biết, ngày 2/11, Ủy ban Liên Quốc Gia về Biến đổi khí hậu (IPCC) đã công bố báo cáo quan trọng về nóng lên toàn cầu. Báo cáo với sự tham gia của 80 nhà khoa học chỉ rõ: chúng ta gần như mất khả năng khống chế ngưỡng tăng không vượt quá 1.5⁰C của nhiệt độ toàn cầu vào năm 2030 so với thời kỳ tiền công nghiệp.
Biến đổi khí hậu đang tác động đến tất cả các châu lục có người sinh sống và các đại dương. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng không đồng đều giữa các khu vực. Các nhà khoa học cảnh báo, chỉ cần nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng thêm 0,5°C, từ 1,5°C lên 2°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, những rủi ro về nắng nóng cực đoan, mưa lớn, lũ lụt, hạn hán và nước biển dâng đều có thể gia tăng đáng kể.
Nhiệt độ toàn cầu tăng vượt ngưỡng 1.5 độ C, thiên tai sẽ ngày càng cực đoan. Ảnh: Quang Hùng
TS Huy phân tích, biến đổi khí hậu đã và đang để lại những tác động rõ rệt trên phạm vi toàn cầu. Mức tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu 1,5°C được dự báo sẽ làm gia tăng nguy cơ xảy ra các đợt nắng nóng và mưa lớn, cùng nhiều hệ lụy khác đối với con người và hệ sinh thái.
Việc hạn chế mức tăng nhiệt độ ở ngưỡng 1,5°C thay vì 2°C có ý nghĩa quan trọng trong giảm thiểu rủi ro khí hậu. Tuy nhiên, mức độ tác động thực tế còn phụ thuộc vào lộ trình phát thải khí nhà kính mà thế giới lựa chọn.
Đáng chú ý, nếu nhiệt độ toàn cầu tạm thời vượt ngưỡng 1,5°C rồi mới giảm trở lại vào cuối thế kỷ, những hậu quả có thể nghiêm trọng hơn so với kịch bản nhiệt độ được duy trì ổn định dưới ngưỡng này. Mức độ vượt ngưỡng và khoảng thời gian duy trì tình trạng đó cũng ảnh hưởng trực tiếp đến những rủi ro khí hậu trong tương lai.
Theo các đánh giá về biến đổi khí hậu, nếu nhiệt độ tiếp tục tăng, các tác động tiêu cực sẽ ngày càng nghiêm trọng, ngay cả trong kịch bản mức tăng được kiểm soát ở 1,5°C. Khi nhiệt độ tăng lên 2°C, những rủi ro này sẽ lớn hơn đáng kể.
Cụ thể, so với kịch bản nóng lên 1,5°C, mức tăng 2°C sẽ khiến các ngày nắng nóng cực đoan trở nên nóng hơn trên tất cả các khu vực đất liền. Tại một số khu vực, đặc biệt là những vùng vĩ độ cao ở Bắc bán cầu, các đợt mưa lớn cũng có xu hướng gia tăng, kéo theo nguy cơ lũ lụt.
Ở chiều ngược lại, một số khu vực như Địa Trung Hải được dự báo sẽ khô hạn hơn khi nhiệt độ toàn cầu tăng 2°C so với mức 1,5°C. Điều này cho thấy biến đổi khí hậu không chỉ làm gia tăng các hiện tượng mưa lớn, lũ lụt mà còn khiến nguy cơ hạn hán trở nên nghiêm trọng hơn tại những khu vực dễ bị tổn thương.
Nhiệt độ tăng cao cũng thúc đẩy quá trình tan chảy của các dải băng và sông băng, đồng thời làm mực nước biển dâng nhanh hơn. Đáng lo ngại, mực nước biển vẫn có thể tiếp tục tăng trong thời gian rất dài, ngay cả khi nồng độ CO2 trong khí quyển đã ổn định.
Biến đổi khí hậu đe dọa hệ sinh thái
TS Nguyễn Ngọc Huy cho biết, những thay đổi về nhiệt độ trung bình và tần suất các hiện tượng thời tiết cực đoan không chỉ gây thiệt hại trực tiếp mà còn tạo ra những hệ lụy dây chuyền đối với xã hội và hệ sinh thái.
Biến đổi khí hậu được dự báo sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng nghèo đói. Những người vốn đã có điều kiện sống khó khăn sẽ phải đối mặt với nhiều rủi ro hơn, khiến tình trạng nghèo đói trở nên nghiêm trọng và số người bị ảnh hưởng có thể gia tăng.
Thực tế, mức tăng khoảng 0,5°C của nhiệt độ toàn cầu trong 50 năm qua đã góp phần làm thay đổi sự phân bố của các loài động, thực vật, suy giảm năng suất cây trồng và gia tăng tần suất cháy rừng. Nếu nhiệt độ tiếp tục tăng, những biến đổi tương tự được dự báo sẽ diễn ra với mức độ nghiêm trọng hơn.
Không chỉ trên đất liền, các đại dương cũng chịu tác động sâu sắc. Khi CO2 dư thừa trong khí quyển hòa tan vào nước biển, quá trình axit hóa đại dương diễn ra, làm gia tăng độ axit và gây tổn hại đến các hệ sinh thái biển.
Theo TS Nguyễn Ngọc Huy, trong kịch bản lượng phát thải CO2 được cắt giảm và nhiệt độ toàn cầu được ổn định ở mức 1,5°C, những thiệt hại do axit hóa đại dương được dự báo sẽ thấp hơn so với kịch bản nóng lên 2°C. Các rạn san hô cũng có cơ hội tồn tại cao hơn trong điều kiện nhiệt độ tăng 1,5°C.
Đối với mực nước biển, ngay cả khi thế giới kiểm soát được mức tăng nhiệt độ ở ngưỡng 1,5°C, hiện tượng giãn nở nhiệt của nước biển vẫn khiến mực nước tiếp tục dâng. Tuy nhiên, mức dâng được dự báo thấp hơn so với kịch bản nhiệt độ tăng 2°C.
Các đánh giá cho thấy, mức tăng nhiệt độ toàn cầu so với thời kỳ tiền công nghiệp càng thấp thì rủi ro đối với con người và hệ sinh thái tự nhiên càng giảm. Vì vậy, giới hạn mức nóng lên ở 1,5°C thay vì 2°C không có nghĩa là loại bỏ hoàn toàn các tác động của biến đổi khí hậu, mà là giảm đáng kể những thiệt hại có thể xảy ra.
Dù vậy, mức độ ảnh hưởng trong tương lai không chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ. Lộ trình phát thải khí nhà kính, khả năng triển khai các biện pháp thích ứng và mức độ dễ bị tổn thương của từng cộng đồng cũng là những yếu tố quan trọng quyết định hậu quả mà biến đổi khí hậu gây ra.
Điều đó cho thấy, kiểm soát phát thải khí nhà kính và tăng cường khả năng thích ứng không còn là lựa chọn có thể trì hoãn. Nếu buông lỏng các nỗ lực ứng phó, thế giới sẽ phải đối mặt với những rủi ro khí hậu ngày càng lớn, kéo theo những tổn thất lâu dài đối với con người, kinh tế và các hệ sinh thái trên Trái đất.
