Nhiễm khuẩn đường tiết niệu là bệnh lý khá phổ biến, nhưng ở người cao tuổi, các triệu chứng đôi khi không điển hình nên dễ bị bỏ qua. Nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách, nhiễm khuẩn có thể lan lên thận, gây viêm thận - bể thận, nhiễm khuẩn huyết và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng thận.
Nhiễm khuẩn đường tiết niệu xảy ra khi vi khuẩn xâm nhập và phát triển trong hệ tiết niệu, bao gồm niệu đạo, bàng quang, niệu quản và thận. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng người cao tuổi là nhóm có nguy cơ cao hơn do nhiều yếu tố liên quan đến tuổi tác, bệnh nền và tình trạng sức khỏe.
1. Vì sao người cao tuổi dễ mắc nhiễm khuẩn đường tiết niệu?
Tuổi cao đi kèm với sự suy giảm chức năng miễn dịch, khiến cơ thể giảm khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh. Bên cạnh đó, nhiều người cao tuổi mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh thận hoặc các bệnh lý ảnh hưởng đến khả năng vận động và kiểm soát bàng quang.
Tình trạng tiểu không hết, ứ đọng nước tiểu trong bàng quang cũng tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển. Ở nam giới, phì đại tuyến tiền liệt có thể gây cản trở dòng nước tiểu, làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.
Một yếu tố nguy cơ khác là việc sử dụng ống thông tiểu. Những người phải đặt sonde tiểu trong thời gian dài có nguy cơ nhiễm khuẩn cao hơn, đặc biệt nếu việc chăm sóc và vệ sinh không được thực hiện đúng cách.
Nhiễm khuẩn đường tiết niệu là bệnh lý khá phổ biến. Ảnh minh họa AI
Ở phụ nữ cao tuổi, sự thay đổi nội tiết sau mãn kinh cũng có thể làm thay đổi môi trường vùng niệu đạo và âm đạo, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn gây bệnh.
2. Những dấu hiệu thường gặp
Ở người cao tuổi, nhiễm khuẩn đường tiết niệu có thể biểu hiện bằng các triệu chứng tại đường tiểu như:
- Tiểu buốt, tiểu rắt, cảm giác nóng rát khi đi tiểu.
- Tiểu nhiều lần, mót tiểu hoặc buồn tiểu đột ngột.
- Nước tiểu đục, có mùi bất thường hoặc có thể lẫn máu.
- Đau hoặc tức vùng bụng dưới.
- Đau vùng thắt lưng, đặc biệt khi nhiễm khuẩn lan lên thận.
Ngoài các triệu chứng tại đường tiết niệu, người bệnh có thể bị sốt, rét run, mệt mỏi, chán ăn. Một số trường hợp xuất hiện buồn nôn hoặc nôn.
Đáng lưu ý, ở người cao tuổi, biểu hiện bệnh có thể không rõ ràng. Một số người không có cảm giác đau buốt khi đi tiểu nhưng lại xuất hiện tình trạng mệt mỏi bất thường, ăn uống kém, suy giảm thể trạng hoặc thay đổi trạng thái tinh thần. Người nhà cần chú ý khi người cao tuổi đột ngột có những thay đổi khác thường về sức khỏe và sinh hoạt.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp thay đổi hành vi hoặc trạng thái tinh thần ở người cao tuổi đều do nhiễm khuẩn đường tiết niệu. Việc chẩn đoán cần dựa trên triệu chứng, thăm khám và các xét nghiệm cần thiết, tránh tự ý sử dụng kháng sinh.
3. Nhiễm khuẩn đường tiết niệu có thể gây biến chứng nguy hiểm
Nếu nhiễm khuẩn chỉ khu trú ở bàng quang, bệnh thường gây các triệu chứng khó chịu nhưng có thể điều trị được. Tuy nhiên, nếu không được phát hiện và xử trí đúng, vi khuẩn có thể lan ngược lên thận, gây viêm thận - bể thận.
Ở người cao tuổi, đặc biệt những người có nhiều bệnh nền hoặc sức đề kháng suy giảm, nhiễm khuẩn có thể diễn biến nhanh và gây nhiễm khuẩn huyết. Đây là tình trạng cấp cứu, có thể ảnh hưởng đến chức năng của nhiều cơ quan và đe dọa tính mạng.
Nhiễm khuẩn tái diễn nhiều lần cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống, đồng thời làm tăng nguy cơ phải sử dụng kháng sinh nhiều lần.
4. Chủ động phòng bệnh và khám sớm
Để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiết niệu, người cao tuổi cần uống đủ nước theo tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của bác sĩ, không nên nhịn tiểu kéo dài. Cần giữ vệ sinh cá nhân, vệ sinh vùng sinh dục - tiết niệu đúng cách và điều trị tốt các bệnh lý nền.
Người đang sử dụng ống thông tiểu cần được chăm sóc, vệ sinh và thay ống theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế. Không tự ý tháo hoặc thay ống tại nhà nếu không có chuyên môn.
Khi xuất hiện tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu nhiều lần, nước tiểu bất thường, đau bụng dưới hoặc đau lưng, người cao tuổi nên đi khám để xác định nguyên nhân. Trường hợp sốt cao, rét run, đau vùng thắt lưng, nôn nhiều, lơ mơ hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng cần được đưa đến cơ sở y tế sớm.
Điều trị nhiễm khuẩn đường tiết niệu cần căn cứ vào nguyên nhân và tình trạng cụ thể của từng người bệnh. Người cao tuổi không nên tự mua kháng sinh hoặc dùng lại đơn thuốc cũ. Việc thăm khám và điều trị đúng chỉ định không chỉ giúp kiểm soát nhiễm khuẩn mà còn góp phần hạn chế tái phát, giảm nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.
