Nhau bong non là một biến chứng sản khoa nghiêm trọng xảy ra khi bánh nhau tách khỏi thành tử cung trước khi khi thai nhi được sinh ra, làm gián đoạn nguồn cung cấp oxy và dưỡng chất thiết yếu cho thai nhi.
Đây là một tình trạng cấp cứu y tế khẩn cấp đe dọa trực tiếp đến tính mạng của cả mẹ và bé nếu không được xử trí kịp thời. Do đó, việc nắm rõ các dấu hiệu bất thường đóng vai trò rất quan trọng trong việc giảm thiểu nguy cơ tử vong và biến chứng.
1. Các thể phân loại của nhau bong non
Hầu hết các trường hợp nhau bong non xảy ra đột ngột chưa rõ nguyên nhân cụ thể.
Hiện tượng nhau bong non có thể diễn ra ở nhiều mức độ khác nhau tùy thuộc vào diện tích bám của nhau thai trên thành tử cung. Việc nắm rõ các thể bệnh giúp bác sĩ đưa ra đánh giá chính xác:
- Bong một phần: Một khoảng nhỏ nhau thai tách khỏi tử cung trong khi phần lớn vẫn bám chắc.
- Bong hoàn toàn: Toàn bộ bánh nhau rời khỏi thành tử cung, gây mất máu nhanh chóng và nguy hiểm.
- Thể chảy máu ngoài: Tình trạng chảy máu và bong tróc có thể quan sát rõ ràng qua kết quả siêu âm.
- Thể chảy máu ẩn: Máu chảy bị kẹt lại phía sau bánh nhau hoặc thành tử cung, khó phát hiện sớm nếu không thăm khám kỹ.
Bên cạnh đó, mức độ nghiêm trọng còn được phân loại từ độ 0 đến độ 3 dựa trên triệu chứng lâm sàng, lượng máu mất và dấu hiệu suy thai. Các bác sĩ cũng có thể sử dụng hệ thống phân độ để mô tả mức độ nghiêm trọng của chứng bong nhau thai. Các cấp độ bao gồm:
- Độ 0: Không có bất kỳ triệu chứng nào nhưng cục máu đông được phát hiện trong một lần khám.
- Độ 1: Bị chảy máu nhẹ và chỉ có các triệu chứng nhẹ. Thai phụ và thai nhi không có dấu hiệu suy giảm sức khỏe (căng thẳng/suy thai).
- Độ 2: Bị chảy máu từ nhẹ đến trung bình và em bé bắt đầu có dấu hiệu suy thai, chẳng hạn như thay đổi nhịp tim.
- Độ 3: Bị chảy máu từ trung bình đến nặng, cả mẹ và em bé đều có dấu hiệu suy rõ rệt như huyết áp thấp, tử cung co thắt liên tục và nhịp tim thai bất thường rõ rệt.
2. Triệu chứng và dấu hiệu cảnh báo
Triệu chứng lâm sàng của nhau bong non rất đa dạng nhưng thường khởi phát đột ngột. Dấu hiệu phổ biến nhất là hiện tượng chảy máu âm đạo bất thường trong thời kỳ mang thai kèm theo các biểu hiện như:
- Cơn đau thắt vùng bụng dưới hoặc đau lưng dữ dội.
- Tử cung co thắt liên tục, gò cứng không giãn.
- Nhịp tim thai nhi thay đổi bất thường hoặc suy giảm đột ngột.
- Cơ thể sản phụ choáng váng, huyết áp tụt do mất máu.
Bất kỳ biểu hiện ra máu nào trong thai kỳ, sản phụ phải đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế chuyên khoa ngay lập tức để được kiểm tra và can thiệp kịp thời.
3. Phương pháp chẩn đoán và xử trí cấp cứu
Khi nghi ngờ nhau bong non, các bác sĩ sẽ tiến hành chẩn đoán thông qua thăm khám lâm sàng, siêu âm ổ bụng kết hợp xét nghiệm máu chuyên sâu nhằm đánh giá mức độ mất máu và tình trạng sức khỏe thai nhi. Việc điều trị phụ thuộc vào tuổi thai và mức độ nghiêm trọng:
Chỉ định sinh mổ khẩn cấp: Được ưu tiên áp dụng nếu tình trạng bong nhau nặng, chảy máu ồ ạt, hoặc có dấu hiệu suy thai rõ rệt để bảo vệ tính mạng hai mẹ con.
Theo dõi nội khoa: Có thể áp dụng cho các trường hợp nhẹ ở tuần thai từ 24 - 34, kết hợp dùng thuốc hỗ trợ trưởng thành phổi và giữ ổn định huyết động tại viện.
4. Nguyên nhân thường gặp và yếu tố nguy cơ
Hầu hết các trường hợp xảy ra đột ngột chưa rõ nguyên nhân cụ thể, tuy nhiên một số yếu tố làm gia tăng nguy cơ gồm có:
- Tiền sử từng bị nhau bong non trong thai kỳ trước.
- Hút thuốc lá hoặc sử dụng chất kích thích trong thời gian mang thai.
- Tăng huyết áp mạn tính hoặc rối loạn huyết áp thai kỳ.
- Chấn thương vùng bụng do tai nạn giao thông hoặc té ngã mạnh.
- Mang đa thai hoặc phụ nữ mang thai trên 35 tuổi.
5. Tiên lượng và biến chứng
Biến chứng của nhau bong non có thể ảnh hưởng nặng nề đến sự an toàn và sức khỏe lâu dài của thai phụ cũng như thai nhi.
Về phía người mẹ, nguy cơ bao gồm sốc giảm thể tích máu, rối loạn đông máu, phải cắt bỏ tử cung hoặc thậm chí tử vong trong các ca nặng.
Đối với trẻ em sinh ra từ các thai kỳ có nhau bong non, nguy cơ sinh non, nhẹ cân, xuất huyết não hoặc bại não tăng cao tùy thuộc vào mức độ thiếu oxy và thời điểm can thiệp y tế.
