Vậy là chỉ tám tháng sau chiến thắng lịch sử chấm dứt gần 50 năm cầm quyền liên tục của Đảng Dân chủ Tự do Nhật Bản (LDP), Đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) lại có một gương mặt đại diện mới lãnh đạo đất nước: Ông Naoto Kan.
Tám tháng trước đây, một đồng chí của ông Naoto Kan trong Đảng DPJ, ông Yukio Hatoyama chiến thắng và trở thành Thủ tướng Nhật Bản, chấm dứt nửa thế kỷ liên tục cầm quyền của Đảng theo khuynh hướng Bảo thủ Tự do dân chủ. Chiến thắng ấy diễn ra trong tình hình vô cùng khó khăn của nước Nhật, cả trên bình diện đối nội lẫn đối ngoại. Những lời hứa với cử tri Nhật của ông Hatoyama khi đó chính là vực dậy nền kinh tế, cải tổ hệ thống an sinh xã hội và xây dựng một chính sách ngoại giao mới cho nước Nhật. Và trong tám tháng cầm quyền của mình, không thể nói là ông Hatoyama đã không nỗ lực hết sức để thực hiện những lời hứa của mình. Không phải là diễn kịch khi mà hôm 2/6 vừa rồi, ông Hatoyama đã xuất hiện trước công chúng trong hành động tuyên bố từ chức với gương mặt mệt mỏi và rơm rớm nước mắt. Ngay từ ngày mới lên cầm quyền ông Hatoyama đã có những động thái rất cụ thể để tăng cường sự hiện diện của Nhật Bản ở châu Á, thắt chặt quan hệ với Trung Quốc và độc lập hơn trong quan hệ với Mỹ. Có điều, quãng thời gian khi ông Hatoyama cầm quyền cũng là quãng thời gian sóng gió liên tục tấn công chính phủ của ông. Trong khi đó, những di sản từ quá khứ khiến nước Nhật không thể một sớm một chiều có thể thay đổi địa vị của mình trên trường quốc tế. Đó chính là lý do khiến ít nhất, ta có thể khẳng định rằng ông Hatoyama là người có hoài bão lớn nhưng thời cơ khách quan đã không ủng hộ ông.
 Ông Naoto Kan - Thủ tướng mới của Nhật Bản. |
Trong tình thế đó, sự ra đi của ông Hatoyama có ý nghĩa như một sự hy sinh vì sự phát triển tiếp tục của nước Nhật hay chính xác hơn, vì một đường lối thay đổi cho nước Nhật mà chính ông và đảng của mình đã vạch ra. Người thay thế ông Hatoyama chính là một gương mặt không hề xa lạ với chính trường Nhật Bản: cựu Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Tài chính Naoto Kan. Và đến ngày 8/6 vừa qua, nội các mới đã được định hình. Có đến 11 trong tổng số 17 ghế Bộ trưởng là những người thuộc nội các cũ, đặc biệt là trong đó có hai vị trí rất quan trọng là chức Bộ trưởng Ngoại giao của ông Katsuya Okada và chức Bộ trưởng Bộ Tài chính thuộc về ông Yoshihito Noda, người thân cận với ông Naoto Kan ở Bộ Tài chính.
Ngay sau khi nội các mới được thành lập, ông Naoto Kan đã đưa ra những nét chính trong đường lối của chính phủ trong thời gian tới đây. Ông nhấn mạnh sẽ "tái thiết nước Nhật trên những nền tảng của nó và làm cho đất nước trở nên nghiêm túc hơn". Một điều chắc chắn là chính sách an sinh xã hội sẽ tiếp tục được cải thiện với những điểm rất cụ thể như trợ cấp hàng tháng cho mọi trẻ em từ khi ra đời đến 15 tuổi, trợ cấp cho phụ nữ mang thai, miễn phí giáo dục đến lớp 12... Tất nhiên, song hành với điều đó là công cuộc cải cách hệ thống thuế, nhắm thẳng vào tình trạng "trong suốt hai mươi năm nước Nhật không thể tăng thuế và điều đó đã đẩy gánh nặng nợ công lên đến mức khổng lồ". Ông cũng nhấn mạnh về tầm quan trọng mang ý nghĩa "hòn đá tảng" của quan hệ Nhật - Mỹ và đồng thời tuyên bố sẽ tôn trọng các thỏa thuận trước đây về căn cứ Mỹ ở Okinawa (nghĩa là người Mỹ sẽ không dời đi) nhưng cũng sẽ làm hết sức mình để giảm đi gánh nặng của người dân trên hòn đảo này - một tuyên bố khá chừng mực.
Nhìn vào đường lối mà ông Naoto Kan vạch ra nói trên có thể thấy tất cả mọi chính sách đó là một bước tiếp tục những đường lối mà ông Hatoyama đã vạch ra. Tất nhiên, một số mục tiêu sẽ được điều chỉnh cho chừng mực hơn (quan hệ với Mỹ) đồng thời cũng quyết liệt hơn ở một số điểm (chẳng hạn như cải cách thuế khóa). Điều quan trọng là Đảng Tự do đã tìm ra một người hứa hẹn khéo léo hơn trong việc thực thi những chính sách đó. Không phải vô lý khi báo Pháp Nouvel Observateur gọi ông Naoto Kan là một chính trị gia "đã được tôi luyện". Xuất thân không thuộc giới chính trị, ông Naoto Kan nổi tiếng là người tranh đấu cánh tả từ những năm 60. Ông cũng là người đã dũng cảm đương đầu với một số vụ việc của nước Nhật như vụ máu nhiễm HIV hay vụ quỹ hưu bổng hồi năm 2008. Ông cũng là người đã trải qua một số va vấp liên quan đến sự nghiệp chính trị và đời tư nhưng cũng đã vượt qua được những va vấp đó bằng nghị lực tinh thần của mình. Tất cả những điều đó hứa hẹn ông sẽ là người làm cho sự ra đi của ông Hatoyama không trở nên vô ích.
Lương Xuân Hà