Bởi phần lớn trường hợp nhiễm không biểu hiện triệu chứng. Virus gây u nhú ở người, HPV (Human Papillomavirus), là một trong số đó.
HPV là một loại virus phổ biến có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của cả nam và nữ. Phần lớn trường hợp nhiễm HPV không có triệu chứng và có thể tự đào thải.
Tuy nhiên, nhiễm dai dẳng với một số tuýp HPV nguy cơ cao có thể dẫn đến các tổn thương tiền ung thư và nhiều loại ung thư, bao gồm ung thư cổ tử cung, hậu môn, âm hộ, âm đạo, dương vật và một số ung thư khác. Một số tuýp HPV cũng có thể gây mụn cóc sinh dục.
Trong số các bệnh ung thư liên quan đến HPV, ung thư cổ tử cung gây ra gánh nặng đáng kể, dù đây không phải là loại ung thư duy nhất liên quan đến HPV. Tại Việt Nam, theo dữ liệu GLOBOCAN, năm 2024 ước tính có 8.274 phụ nữ được chẩn đoán mắc mới ung thư cổ tử cung và 4.110 trường hợp tử vong do căn bệnh này. Trong khi đó, tỷ lệ phụ nữ được sàng lọc ung thư cổ tử cung vẫn còn khoảng cách so với nhu cầu, với mức 28,2% được ghi nhận trong các tài liệu triển khai Kế hoạch hành động quốc gia.
Hình ảnh virus HPV dưới kính hiển vi.
Do đó, dự phòng các bệnh và ung thư liên quan đến HPV cần được nhìn nhận như một nỗ lực lâu dài và toàn diện, kết hợp nâng cao nhận thức, mở rộng tiếp cận tiêm chủng, cùng với sàng lọc và phát hiện sớm và điều trị kịp thời các tổn thương tiền ung thư, ung thư cổ tử cung và các bệnh lý liên quan khác. Các giải pháp dựa trên bằng chứng, đồng thời phù hợp với bối cảnh y tế và chính sách trong nước, đóng vai trò quan trọng trong nỗ lực giảm gánh nặng bệnh tật và hướng tới mục tiêu loại trừ ung thư cổ tử cung trong tương lai.
Định hướng này ngày càng được thể hiện rõ trong chính sách y tế tại Việt Nam, với trọng tâm là nâng cao hiệu quả dự phòng, phát hiện sớm, chẩn đoán và điều trị ung thư. Trong đó, truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng và đa dạng hóa hình thức truyền thông phù hợp với từng nhóm dân cư được xem là những giải pháp quan trọng nhằm thúc đẩy người dân chủ động tham gia phòng bệnh và tầm soát ung thư.
Trong nỗ lực tăng cường phòng ngừa các bệnh liên quan đến HPV, tiêm chủng là một trong những biện pháp dự phòng quan trọng. Tại Việt Nam, vắc xin phòng HPV hiện được phê duyệt với phác đồ 2 hoặc 3 liều tùy theo độ tuổi và đối tượng, theo thông tin kê toa được phê duyệt. Một bước tiến đáng chú ý trong chính sách y tế dự phòng là việc vắc xin phòng bệnh do HPV được đưa vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng, với kế hoạch triển khai từ năm 2026. Theo lộ trình, chương trình dự kiến triển khai trước cho trẻ em gái 11 tuổi tại một số khu vực khó khăn thuộc 4 tỉnh: Tuyên Quang, Quảng Ngãi, Đắk Lắk và Vĩnh Long.
Cùng với những chuyển động về chính sách, nghiên cứu về dự phòng HPV cũng không ngừng phát triển. Một trong những lĩnh vực nhận được sự quan tâm trong những năm gần đây là nghiên cứu về các phác đồ tiêm chủng khác nhau. Đồng thời, vẫn còn những câu hỏi cần được nghiên cứu thêm, bao gồm thời gian bảo vệ và hiệu quả trên các nhóm dân số cũng như các bệnh liên quan đến HPV khác nhau.
Những bằng chứng khoa học mới đang góp phần mở rộng cơ sở dữ liệu hiện có và cung cấp thêm thông tin để các quốc gia cân nhắc khi xây dựng chính sách tiêm chủng, dựa trên đặc điểm dịch tễ, nguồn lực y tế và khung pháp lý của từng quốc gia. Quan trọng hơn, thành công của các chương trình tiêm chủng HPV không chỉ phụ thuộc vào phác đồ tiêm. Để đạt độ bao phủ cao và triển khai chương trình hiệu quả, cần có kế hoạch phù hợp, truyền thông rõ ràng, củng cố niềm tin của cộng đồng và mô hình tổ chức tiêm chủng phù hợp với thực tế địa phương.
Phòng, chống ung thư cổ tử cung là một chiến lược dài hạn, cần sự kết hợp toàn diện giữa dự phòng, sàng lọc, phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Các biện pháp này đều có vai trò quan trọng và bổ trợ cho nhau trong việc giảm gánh nặng ung thư cổ tử cung và cải thiện kết quả chăm sóc sức khỏe.
Để những tiến bộ khoa học và chính sách y tế chuyển hóa thành lợi ích sức khỏe thực tế, nhận thức của cộng đồng là một mắt xích quan trọng. Người dân cần được tiếp cận thông tin chính xác, dễ hiểu về HPV, các nguy cơ sức khỏe liên quan và những biện pháp dự phòng phù hợp. Khi bằng chứng khoa học, chính sách y tế, truyền thông và các giải pháp dự phòng được kết nối hiệu quả, Việt Nam sẽ có thêm nền tảng để giảm gánh nặng ung thư cổ tử cung và hướng tới mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.
Vắc xin HPV giúp dự phòng các bệnh lý liên quan đến HPV ở cả nam và nữ. Tại Việt Nam, vắc xin được phê duyệt để tiêm cho đối tượng nam và nữ từ 9 đến 45 tuổi. Trong đó, nhóm được WHO khuyến cáo dự phòng sớm là trẻ em trai và gái từ 9 đến 14 tuổi.
Theo phê duyệt, phác đồ tiêm gồm 2 liều đối với trẻ từ 9 đến 14 tuổi và 3 liều đối với người từ 15 tuổi. Tham vấn chuyên gia y tế để được cung cấp thông tin phù hợp về HPV, các nguy cơ sức khỏe liên quan và những biện pháp dự phòng dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nhu cầu của mỗi cá nhân.
Lưu Hiên