Nhưng “cuộc chiến” bảo vệ đất lúa đã không dễ dàng trước áp lực đô thị hóa và dân số, đặc biệt là nạn tham nhũng, nên nhiều năm qua, đất lúa bị bào mòn, “gặm nhấm” đến mức không thể tưởng tượng nổi! Tại sao lại như vậy? Vì lợi từ đất đâu có nhỏ. 5... 10 năm trôi qua, “một số người” lợi dụng công quyền bán đất, lấy đất, cò đất, ép dân giao đất giờ đã thành “bệnh” sửa rất khó. Nhưng nay ai đứng ra bài trừ? Ai làm quyết liệt? Vẫn chẳng thấy ai, chỉ dân mất đất là khổ. Lâu nay, việc báo cáo sử dụng đất của ta hay nặng về chỉ đạo, chủ quan. Thủ trưởng bảo thế này, bảo thế kia; tỉnh ta thu thuế đất tốt… Báo cáo thành tích cứ theo hướng đó. Sự thật bị bưng bít. Khi thanh tra “sờ” đến thì ca cẩm là đền bù đất cần tiền nhiều, ách tắc nhiều; và dân lại kêu, lại kiện…
10 năm qua, trung bình mỗi năm có khoảng 30.000ha lúa biến mất cho các mục đích khác. Chỉ tiêu 100.000ha đất cho các khu công nghiệp (KCN) đã nhanh chóng “vượt mức”. Thế nhưng với khoảng 270 KCN hiện có mới chỉ 46% diện tích được lấp đầy. Dự kiến trong 10 năm tới, số KCN sẽ tăng 3 lần so với hiện nay. Nếu như vậy, liệu sẽ có bao nhiêu ha lúa bị biến mất nữa? Và không biết người ta có cần thời gian kéo dài việc lấp đầy các KCN như vậy không? (ước tính cần 50 năm).
Trước đây, lợi ích ai cũng thấy do thuế chuyển nhượng nhiều, thu rất cao. Tất nhiên thuế đất ruộng chẳng đáng là bao, nhưng khi thành lô, thành thửa thì tỉnh, thành phố ngồi trên “đống tiền”. Nay nhìn lại thấy giật mình! Nhiều chủ dự án đã bỏ trốn. Vốn thì bị ngân hàng siết nợ. Rao bán đất, căn hộ chẳng ai mua, giảm giá 30% vẫn ế! Nông dân thì chờ dự án xây dựng sẽ có việc làm, có đông người ở, sẽ làm được nghề xe ôm, giúp việc, bảo vệ… Nhưng dự án cứ chết dí, nông dân thành ra thất nghiệp. Tiền bán ruộng, nay chẳng mua nổi 1/10 đất cũ. Chắc không chỉ riêng với quản lý đất đai, người dân luôn mong chờ một cuộc cách mạng có tên là “minh bạch”.
Cây lúa gắn với đất lúa, thiên tai và thời tiết. Ở xứ ta thiên tai nhiều, nhưng dễ thấy “nhân tai” cũng không ít. Mà “nhân tai” còn nguy cơ hơn thiên tai. Ví như nhiều dự án lấy đất nông nghiệp hoành tráng, sau đó chuyển đổi thành biệt thự, sân gôn, cảng biển thì đúng là nguy hại thật. Thiên tai tuy dữ dội nhưng còn lường trước mà khắc phục, còn “nhân tai” thì thật vô lường! Vậy nếu ra quyết tâm bảo vệ 3,8 triệu ha đất lúa thì phải khắc phục trước tiên về mặt con người, tức “nhân tai”.
Thạc sĩNgô Đồng (Viện Khoa học Xã hội Việt Nam)