Trong những năm vừa qua, nền y học hiện đại đã có nhiều tiến bộ vượt bậc về mọi mặt. Tuy vậy, nhân loại vẫn chưa thoát khỏi nỗi lo lắng bởi bệnh tật bủa vây. Con người vẫn đang bó tay trước hàng loạt bệnh hiểm nghèo mới xuất hiện. Đồng thời, phải đối mặt với một số bệnh dịch “đen” tưởng chừng đã bị xóa sổ vĩnh viễn nay bỗng xuất hiện trở lại.
Xuất hiện nhiều kẻ thù mới
Tại một hội thảo y khoa quốc tế vừa được tổ chức mới đây ở St. Louis, Hoa Kỳ, giới khoa học thông báo: Loài người đã phải đối phó với một hoặc hai bệnh mới xuất hiện mỗi năm trong thời gian vừa qua và các loại bệnh mới vẫn sẽ tiếp tục xuất hiện với tần số cao kỷ lục. Trước đó, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng đã đưa ra con số thống kê: Hơn 30 năm qua đã có ít nhất 39 chứng bệnh mới xuất hiện mà cho đến nay chưa tìm được vaccin phòng ngừa hay thuốc chữa trị hữu hiệu. Trong đó có một số bệnh đặc biệt nguy hiểm như AIDS, SARS, cúm A/H5N1, Rubella, Ebola... Năm năm trở lại đây, WHO đã phải giải quyết hơn 1.100 vụ dịch bệnh lớn nhỏ trên toàn cầu.
 Thời gian gần đây, nhân loại phải đối phó với nhiều dịch bệnh nguy hiểm mới xuất hiện. |
Sự trở lại của các “gương mặt đen”
Cùng lúc hàng chục bệnh mới xuất hiện thì “làn sóng các bệnh dịch cũ” cũng nhanh chóng “tái xuất giang hồ”. Theo bản phúc trình hằng năm của Liên hợp quốc về tình trạng sức khỏe trên thế giới mới được công bố, sự xuất hiện của các căn bệnh truyền nhiễm cũ và mức tăng của ba căn bệnh thế kỷ: ung thư, tim mạch, tiểu đường đang là những vấn đề đáng báo động. Những thảm họa cũ như sốt rét, sốt vàng da đã trở lại hoành hành...
Vấn đề đáng lo ngại hơn cả là những vi trùng và vi khuẩn gây ra các bệnh dịch cũ giờ đây đã ngày càng lờn thuốc. Nếu lúc trước streptomycine được xem là một thần dược tiêu diệt bệnh lao thì giờ đây phải có một hỗn hợp nhiều loại kháng sinh mạnh khác nhau mới đủ để “ra đòn phủ đầu” những vi trùng lao lờn thuốc. Thế nên mới có nhiều quốc gia thất bại trong cuộc chiến chống lây lan các chủng lao kháng thuốc. Và mặc dù đã tìm ra cách điều trị từ nửa thế kỷ trước nhưng đến giờ bệnh lao vẫn là căn bệnh truyền nhiễm gây tử vong hàng đầu đối với người trưởng thành, chỉ sau HIV/AIDS.
Một lý do khác khiến cho bức tranh sức khỏe thế giới trong năm qua vẫn giữ màu sắc ảm đạm là các loại thuốc đặc trị không đến được tay dân nghèo. Hơn 1 tỷ người trên thế giới vẫn sống ở mức nghèo đói (thu nhập chỉ có 1 USD mỗi ngày), nếu có bệnh tật thì họ cũng không có điều kiện chữa trị, để mặc cho bệnh dịch cứ việc lan rộng và hoành hành.
Phải chăng cuộc chiến ngày càng khó khăn?
Phải công bằng mà nhìn nhận là các khó khăn ngày nay lớn lao hơn. Để nhận dạng một loại nấm gây bệnh, các nhà khoa học ở thế kỷ 19 chỉ cần một kính lúp là đủ. Sau đó muốn soi rọi vi trùng họ nhờ đến kính hiển vi và muốn nhìn thấy thế giới của siêu vi khuẩn, kính hiển vi điện tử với mức khuếch đại đến 180.000 lần trở lên đã được chế tạo. Ngày nay, muốn tìm ra dấu vết bí ẩn của các prion - tác nhân gây bệnh bò điên ở người, họ phải chế tạo ra một dụng cụ tối tân hơn nhiều. Khác với thời của Louis Pasteur, các khoa học gia hiện nay trước khi áp dụng cho con người bất kỳ dược phẩm, vaccin hay cách điều trị nào, các nhà nghiên cứu cũng phải thực hiện một loạt thử nghiệm có quy định rất nghiêm ngặt, có khi kéo dài hàng chục năm.
“Bọn giết người tý hon” giờ đây cũng có khả năng biến hóa kinh khủng hơn trước kia nhiều. Giáo sư vi trùng học thuộc Đại học y khoa Brest (Đức), Claude Chastel cho biết: các virut gây bệnh AIDS, cúm, viêm gan siêu vi C thay đổi thường xuyên. HIV có thể thay đổi nhiều lần trên một cơ thể duy nhất, virut gây bệnh cúm có thể chuyển hóa từ năm này sang năm khác còn virut gây ra bệnh viêm gan biến đổi theo khu vực địa lý. Vì thế điều chế thuốc chủng ngừa hay thuốc đặc trị để tiêu diệt các virut này là công việc vô cùng gian nan.
Trước tình trạng không mấy lạc quan này, đã có nhiều chương trình hành động khẩn cấp được các tổ chức quốc tế đưa ra. Bài học cảnh giác và sẵn sàng đối phó lại bất cứ sự bùng nổ bệnh dịch hay đột biến, từ bất kỳ virut nào là bài học không bao giờ cũ. Những nỗ lực vẫn phải được tiếp tục ngay cả khi dịch bệnh đã được triệt tiêu bởi mọi thứ đều có thể đến bất ngờ mà không ai dự báo được.
Tiến Thành (Theo Science&Vie)