Từ những tín hiệu bị bỏ ngỏ đến khủng hoảng tâm lý

Chia sẻ về vấn đề sức khỏe tâm thần của học sinh, TS. Lê Thị Hường (Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. HCM) đã dẫn chứng câu chuyện về một nam sinh vốn là học sinh giỏi, niềm tự hào của gia đình, nhưng bất ngờ khép mình, từ chối giao tiếp và buông lời cay nghiệt với cha mẹ sau kỳ thi tuyển sinh lớp 10. 

Theo TS. Hường, sự thay đổi của trẻ không bao giờ diễn ra đột ngột. Nếu nhìn lại hành trình trưởng thành, chúng ta sẽ thấy nhiều tín hiệu đã xuất hiện từ rất sớm: từ những khó khăn trong giai đoạn sơ sinh (quấy khóc, khó ngủ), tính cách nhạy cảm, dễ cáu gắt ở tuổi mầm non đến sự ganh tỵ, tiêu cực trong suy nghĩ ở bậc tiểu học.

Đáng tiếc, nhiều cha mẹ thường xem những biểu hiện này là "tính khí trẻ con" hoặc giai đoạn phát triển bình thường, dẫn đến việc bỏ lỡ thời điểm vàng để thấu hiểu và điều chỉnh. Khi bước vào tuổi vị thành niên - giai đoạn chuyển tiếp đầy biến động, những tổn thương âm ỉ tích tụ từ nhỏ bùng phát thành trạng thái thu mình, trầm cảm và xung đột gay gắt với người thân. 

TS. Hường nhấn mạnh, giáo dục sớm không chỉ là giúp trẻ học kiến thức, mà quan trọng hơn là giúp cha mẹ "học cách hiểu con" ngay từ những năm đầu đời. Càng phát hiện sớm những thay đổi trong cảm xúc và hành vi, quá trình hỗ trợ chữa lành càng trở nên nhẹ nhàng và hiệu quả.

Phương pháp bảo vệ sức khỏe tâm thần và thể chất cho học sinh

Để bảo vệ học sinh trước những "cơn bão" tâm lý, việc kết hợp giữa chăm sóc tinh thần và thể chất là chiến lược cần được ưu tiên hàng đầu. Dưới góc độ chuyên môn, TS. Lê Thị Hường cho rằng, gia đình và nhà trường cần thực hiện các giải pháp mang tính thực tế:

Thứ nhất, chú trọng xây dựng "kết nối an toàn" trong gia đình. Sự thấu hiểu không thể hình thành nếu thiếu đi sự lắng nghe. TS. Hường lưu ý cha mẹ cần tránh tâm lý áp đặt, thay vào đó hãy dành thời gian chất lượng để quan sát hành vi của con. Một lời góp ý chân thành, đúng thời điểm và không phán xét sẽ có giá trị hơn rất nhiều so với những kiểm soát khắt khe về điểm số hay thành tích. Khi trẻ cảm thấy gia đình là "bến đỗ" an toàn, các em sẽ tự tin chia sẻ những khó khăn thay vì chọn cách cô lập bản thân.

Thứ hai, tăng cường sức khỏe thể chất để làm "lá chắn" tinh thần. TS. Lê Thị Hường khẳng định, sự suy giảm sức khỏe tâm thần thường song hành với lối sống thiếu vận động và mất cân bằng sinh hoạt. Việc khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động ngoại khóa, thể thao, hay chỉ đơn giản là duy trì một giấc ngủ điều độ, ăn uống lành mạnh có tác động tích cực đến việc giải phóng các hormone hạnh phúc, giúp trẻ điều hòa cảm xúc tốt hơn. Tránh xa các thói quen tiêu cực như thức khuya, lạm dụng thiết bị điện tử giúp trẻ tái tạo năng lượng, giảm bớt sự cáu gắt và lo âu.

Cuối cùng, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình trong việc sàng lọc sớm. Thay vì đợi đến khi trẻ rơi vào khủng hoảng mới tìm cách cứu vãn, nhà trường cần tạo môi trường học đường thân thiện, nơi các giáo viên có kỹ năng nhận diện những thay đổi nhỏ nhất trong thái độ của học sinh. 

TS. Lê Thị Hường nhắn nhủ rằng, nếu phát hiện các dấu hiệu tiêu cực kéo dài, việc chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chuyên gia là hành động trách nhiệm, giúp trẻ tháo gỡ vướng mắc trước khi những "rạn nứt" tâm lý trở thành tổn thương khó chữa lành. Bảo vệ sức khỏe học sinh không phải là một công việc ngắn hạn mà là hành trình đồng hành bền bỉ với sự nhạy bén, bao dung từ phía những người lớn.