Mùa hè là thời điểm muỗi và nhiều loại côn trùng phát triển mạnh do thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều. Đây cũng là giai đoạn trẻ em dễ bị côn trùng tấn công nhất. Tuy nhiên, không ít phụ huynh vẫn còn chủ quan, cho rằng muỗi đốt hay côn trùng cắn chỉ gây ngứa nhẹ rồi tự khỏi.
Trên thực tế, các chuyên gia cảnh báo những vết cắn, đốt tưởng chừng nhỏ bé đôi khi có thể dẫn đến nhiễm trùng nặng, dị ứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng nếu xử trí sai cách. Đặc biệt ở trẻ nhỏ, hệ miễn dịch còn non yếu nên nguy cơ biến chứng cao hơn người trưởng thành.
Nhận biết phản ứng của cơ thể với vết cắn, vết đốt côn trùng
Từ tháng 6 đến tháng 9 hằng năm, thời tiết nóng ẩm xen kẽ mưa nhiều tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi và nhiều loại côn trùng sinh sôi. Không chỉ gây khó chịu, chúng còn là trung gian truyền nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như sốt xuất huyết, sốt rét, viêm não Nhật Bản…
Các vết cắn hoặc đốt ban đầu thường chỉ là tổn thương rất nhỏ trên da. Tuy nhiên, sau đó vùng da này có thể sưng đỏ do phản ứng miễn dịch của cơ thể với nước bọt hoặc nọc độc của côn trùng.
Ở trẻ em, nguy cơ càng đáng lo ngại hơn khi trẻ thường có thói quen gãi mạnh làm xây xước da, tạo điều kiện để vi khuẩn xâm nhập gây nhiễm trùng. Thực tế đã ghi nhận nhiều trường hợp trẻ bị nhiễm trùng da nặng, thậm chí nhiễm trùng máu từ những vết thương rất nhỏ mà mắt thường khó nhận thấy.
Phản ứng của cơ thể với từng loại côn trùng là khác nhau. Việc nhận biết đúng giúp xử trí phù hợp và hạn chế biến chứng.
Vết cắn của côn trùng không có nọc độc
Nhóm này gồm muỗi, bọ chét, chấy, rận, ghẻ, ve… Các loài này thường cắn và tiết nước bọt chứa chất chống đông máu để hút máu người.
Sau khi bị cắn, da thường xuất hiện:
- Nốt sẩn đỏ nhỏ
- Ngứa ngáy khó chịu
- Sưng nhẹ quanh vùng cắn
- Một số trường hợp nổi mẩn kéo dài vài ngày
Ở trẻ có cơ địa dị ứng, phản ứng có thể mạnh hơn với các sẩn phù lớn, ngứa kéo dài và dễ để lại sẹo thâm mất thẩm mỹ.
Ngoài phản ứng tại chỗ, nhiều loại côn trùng còn có khả năng truyền bệnh nguy hiểm qua vết cắn như:
- Muỗi truyền sốt xuất huyết, sốt rét, viêm não Nhật Bản
- Ve truyền bệnh Lyme hoặc sốt mò
- Bọ chét liên quan đến một số bệnh nhiễm khuẩn
Vết đốt của côn trùng có nọc độc
Các loài như ong vàng, ong bắp cày, kiến lửa, rết, bọ cạp… tấn công bằng cách chích ngòi và truyền nọc độc vào cơ thể.
Đặc điểm thường gặp của vết đốt gồm:
- Đau rát dữ dội ngay sau khi bị đốt
- Sưng nóng đỏ rõ rệt
- Có thể phù nề quanh vùng tổn thương
- Một số trường hợp nổi bóng nước
Thông thường, triệu chứng sẽ giảm dần sau vài giờ. Tuy nhiên, với người có cơ địa dị ứng hoặc bị đốt nhiều vị trí cùng lúc, phản ứng có thể trở nên rất nguy hiểm.
Mùa hè là thời điểm muỗi và nhiều loại côn trùng phát triển mạnh, làm gia tăng nguy cơ trẻ nhỏ bị cắn, đốt.
Những phản ứng nguy hiểm không nên chủ quan
Không ít phụ huynh cho rằng trẻ chỉ bị côn trùng cắn nhẹ, ngứa một chút rồi sẽ tự khỏi. Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu bất thường.
Nhiễm trùng da
Khi trẻ gãi nhiều, hàng rào bảo vệ da bị tổn thương khiến vi khuẩn dễ xâm nhập. Biểu hiện gồm:
- Vết cắn sưng đỏ lan rộng
- Chảy dịch hoặc mủ
Da nóng đỏ - Trẻ đau nhiều, quấy khóc
Nếu không điều trị kịp thời, vi khuẩn có thể lan sâu gây viêm mô tế bào hoặc nhiễm trùng máu.
Dị ứng và sốc phản vệ
Một số người có cơ địa mẫn cảm với nọc côn trùng có thể gặp phản ứng dị ứng nghiêm trọng như:
- Mề đay toàn thân
- Phù môi, phù mắt
- Khó thở
- Chóng mặt
- Tụt huyết áp
Nặng hơn, người bệnh có thể bị sốc phản vệ với các biểu hiện:
- Tay chân lạnh
- Tím tái
- Mạch nhanh yếu hoặc khó bắt mạch
- Khó thở dữ dội
- Hôn mê
Nếu không được cấp cứu kịp thời, sốc phản vệ có thể gây tử vong nhanh chóng.
Ngộ độc thần kinh
Một số loài chân đốt như rết, nhện, bọ cạp có thể chứa độc tố thần kinh.
Người bị đốt có thể xuất hiện:
- Co cứng cơ
- Đau dữ dội
- Rối loạn đông máu
- Sốt cao
- Nôn ói
- Co giật
Đây là tình trạng cần được xử trí y tế khẩn cấp.
Những sai lầm phổ biến khi xử trí vết côn trùng cắn
- Tự ý áp dụng mẹo dân gian
Nhiều người có thói quen bôi nước cốt chanh, mật ong hoặc dầu xanh lên vết cắn.
Những biện pháp này có thể giúp giảm ngứa tạm thời nhưng không có tác dụng diệt khuẩn, thậm chí dễ gây kích ứng da, đặc biệt ở trẻ nhỏ.
Dầu xanh chứa methyl salicylate có thể gây nóng rát và kích ứng trên làn da nhạy cảm. Nếu bôi trên diện rộng còn có nguy cơ ảnh hưởng đến thân nhiệt của trẻ.
- Để trẻ gãi nhiều
Gãi mạnh khiến độc tố lan rộng hơn, đồng thời làm da trầy xước và tăng nguy cơ nhiễm trùng.
- Không làm sạch vết thương
Nhiều người bỏ qua bước vệ sinh ban đầu khiến vi khuẩn và độc tố tồn tại lâu trên da, làm tăng nguy cơ biến chứng.
Cách xử trí đúng khi bị côn trùng cắn, đốt
Khi bị côn trùng cắn hoặc đốt, nên xử trí theo các bước sau:
Tránh gãi
Đây là nguyên tắc quan trọng đầu tiên. Phụ huynh nên cắt ngắn móng tay trẻ để hạn chế tổn thương da do gãi.
Lấy ngòi độc nếu có
Nếu bị ong đốt, cần nhẹ nhàng lấy ngòi ra khỏi da càng sớm càng tốt. Không nên bóp mạnh vì có thể làm nọc độc lan rộng hơn.
Làm sạch vết thương
Cần rửa vùng da tổn thương bằng:
- Nước sạch
- Xà phòng dịu nhẹ
- Dung dịch sát khuẩn phù hợp
Sau đó có thể chườm lạnh để giảm đau và sưng.
Sử dụng thuốc bôi phù hợp
Có thể dùng các sản phẩm bôi ngoài da giúp giảm ngứa, kháng viêm và làm dịu da. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc cho trẻ nhỏ cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?
Phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu:
- Sốt cao
- Mệt lả
- Nôn nhiều
- Vết đốt sưng to nhanh chóng
- Đau dữ dội kéo dài
- Xuất hiện chấm xuất huyết
- Khó thở
- Tím tái
- Phù mặt hoặc phù toàn thân
Đây có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng nặng hoặc sốc phản vệ nguy hiểm.
Chủ động phòng tránh côn trùng cắn, đốt
Để hạn chế nguy cơ trẻ bị côn trùng tấn công, phụ huynh nên:
- Cho trẻ ngủ màn kể cả ban ngày
- Mặc quần áo dài tay khi ra ngoài
- Giữ nhà cửa sạch sẽ
- Khơi thông cống rãnh
- Phát quang bụi rậm quanh nhà
- Không để nước đọng tạo môi trường cho muỗi sinh sản
Ngoài ra, cần hướng dẫn trẻ không nghịch tổ ong, tổ kiến hoặc bắt côn trùng bằng tay để tránh tai nạn đáng tiếc.
