Sốt phát ban là bệnh truyền nhiễm thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong thời điểm giao mùa, khi thời tiết ẩm ướt, mưa phùn, độ ẩm không khí tăng cao tạo điều kiện thuận lợi cho virus phát triển và lây lan.
Phần lớn trường hợp bệnh diễn tiến lành tính và có thể tự khỏi. Tuy nhiên, nếu chủ quan, sốt phát ban vẫn có thể gây ra những biến chứng đáng lo ngại như viêm phổi, viêm tai giữa, thậm chí viêm não.
Sốt phát ban là tình trạng nhiễm virus cấp tính, đặc trưng bởi sốt và ban đỏ trên da sau vài ngày sốt. Ở trẻ em, bệnh thường do các virus như rubella, sởi hoặc virus herpes người type 6 (HHV-6) gây ra. Tùy từng tác nhân, mức độ biểu hiện có thể khác nhau.
Bệnh lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Virus cũng có thể lây qua tiếp xúc với dịch tiết mũi họng hoặc đồ dùng cá nhân nhiễm mầm bệnh.
Trẻ dưới 5 tuổi là nhóm dễ mắc nhất do hệ miễn dịch còn non yếu. Trẻ đi học mẫu giáo, nhà trẻ có nguy cơ cao hơn vì môi trường sinh hoạt tập thể tạo điều kiện cho virus lây lan nhanh chóng.
Dấu hiệu nhận biết sốt phát ban
Giai đoạn đầu của bệnh thường giống cảm cúm thông thường, khiến nhiều phụ huynh dễ nhầm lẫn.
1. Giai đoạn sốt
Trẻ có thể sốt nhẹ đến sốt vừa (38 - 39°C), đôi khi sốt cao hơn tùy cơ địa. Sốt thường kéo dài 2 - 4 ngày, kèm theo các triệu chứng:
- Mệt mỏi, quấy khóc
- Nhức đầu
- Đau họng
- Sổ mũi nhẹ
- Đau cơ hoặc đau khớp
- Đỏ mắt nhẹ
Một số trẻ có thể nổi hạch nhỏ ở vùng sau tai, sau gáy hoặc cổ – dấu hiệu khá đặc trưng trong một số thể bệnh như rubella.
2. Giai đoạn phát ban
Sau khi sốt giảm hoặc hết sốt, trên da trẻ bắt đầu xuất hiện các đốm ban màu hồng nhạt hoặc đỏ nhạt, hơi nổi sần. Ban thường mọc từ mặt, cổ rồi lan xuống thân mình và tứ chi.
Đặc điểm của ban:
- Không gây ngứa nhiều
- Không chứa mủ
- Không để lại sẹo sau khi biến mất
Ban tồn tại khoảng 3 - 5 ngày rồi tự lặn dần. Đây là giai đoạn khiến nhiều phụ huynh lo lắng, nhưng thực tế thường cho thấy bệnh đang bước vào thời kỳ hồi phục.
Sốt phát ban là bệnh phổ biến ở trẻ, đặc biệt vào mùa xuân.
Phân biệt sốt phát ban với các bệnh khác
Không phải mọi trường hợp sốt kèm nổi ban đều là sốt phát ban lành tính. Cần phân biệt với một số bệnh nguy hiểm như:
- Sởi (ban dày, sốt cao, viêm kết mạc rõ rệt)
- Sốt xuất huyết (ban xuất huyết, chấm đỏ không mất đi khi ấn)
- Tay chân miệng (ban kèm bóng nước ở tay, chân, miệng)
- Dị ứng thuốc (ban ngứa nhiều, xuất hiện sau khi dùng thuốc)
Vì vậy, khi trẻ sốt cao kéo dài, ban mọc bất thường hoặc kèm theo dấu hiệu nặng, phụ huynh cần đưa trẻ đi khám để được chẩn đoán chính xác.
Biến chứng có thể gặp
Phần lớn trường hợp sốt phát ban diễn tiến nhẹ và tự khỏi sau 5 - 7 ngày. Tuy nhiên, ở một số trẻ có thể xuất hiện biến chứng, đặc biệt nếu chăm sóc không đúng cách hoặc trẻ có sức đề kháng kém.
Các biến chứng thường gặp gồm:
- Viêm tai giữa
- Viêm phổi
- Co giật do sốt cao
- Viêm não (hiếm gặp nhưng nguy hiểm)
Trẻ dưới 12 tháng tuổi, trẻ sinh non, suy dinh dưỡng hoặc có bệnh nền thì cần được theo dõi sát vì nguy cơ biến chứng cao hơn.
Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm bao gồm:
- Sốt cao trên 39,5°C không đáp ứng thuốc hạ sốt
- Co giật
- Trẻ lơ mơ, khó đánh thức
- Thở nhanh, khó thở
- Nôn nhiều, đau đầu dữ dội
Khi xuất hiện các biểu hiện này, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức.
Phòng ngừa sốt phát ban như thế nào?
Hiện nay, không phải mọi dạng sốt phát ban đều có vaccine phòng ngừa. Tuy nhiên, với các bệnh như sởi và rubella - vốn cũng gây sốt phát ban - đã có vaccine hiệu quả cao.
Do đó, các biện pháp phòng ngừa quan trọng gồm:
- Tiêm chủng đầy đủ theo lịch quốc gia
- Giữ vệ sinh cá nhân
- Rửa tay thường xuyên
- Che miệng khi ho, hắt hơi
- Tránh đưa trẻ đến nơi đông người khi đang có dịch
Bên cạnh đó, nâng cao sức đề kháng cho trẻ bằng chế độ dinh dưỡng cân đối, ngủ đủ giấc và vận động hợp lý cũng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh.
Tóm lại, sốt phát ban là bệnh phổ biến, đặc biệt vào mùa xuân. Phần lớn trường hợp lành tính và tự khỏi nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, không nên chủ quan, nhất là khi trẻ sốt cao kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường.
Theo dõi sát diễn tiến bệnh, tuân thủ hướng dẫn y tế và chủ động phòng ngừa là chìa khóa giúp trẻ vượt qua bệnh an toàn. Chăm sóc sức khỏe trẻ nhỏ không chỉ là xử trí khi bệnh xuất hiện, mà còn là quá trình chủ động bảo vệ và nâng cao sức đề kháng mỗi ngày.
